Hukuki Aygıtın Ürettiği Gerçeklik: Alman Mahkeme Kararlarında Çalışma İlişkilerinin Kurumsal Dönüşümü

Öz

Bu sorgulama, Alman çalışma ilişkilerindeki kurumsal dönüşümün hukuki aygıt aracılığıyla nasıl maddi olarak üretildiğini ve bu üretimin hangi dışlamaları taşıdığını sorunsallaştırmaktadır. Karşılaştırmalı yazın piyasalaşma, söz hakkından kaçış ve kurumsal işlevsizleşme gibi mekanizmaları makro-kurumsal düzeyde yapısal olarak çözümlemektedir. Ancak bu mekanizmaların hukuki akıl yürütme pratikleri aracılığıyla nasıl maddileştiği, hangi zamansallık içinde üretildiği ve neyi sessizleştirdiği büyük ölçüde yanıtsız bırakılmıştır. Bu sorgulama söz konusu boşluğa, yeni materyalizmi hukuk kuramına taşıyan bir kavrayışla müdahale etmektedir. Alpay Hekimler tarafından Türkçeye çevrilen mahkeme kararlarından oluşan birikimden süzülen kırınımsal okuma, kesitler aracılığıyla kurumsal dönüşümün hukuki inşasının izini sürmektedir. Hukuki aygıtın yapısal işleyişinde koruyucu sınırların kurumsal aşınmadan sonra belirginleşmesi, kolektif hakların tanınma çerçevesinin bireysel haklarla daralması ve kaçış mekanizmalarının sonuçları sınırlandırılırken kaçışın aracının yargısal mimarinin dışında kalması bu sorgulamada beliren desenlerdir. Kurumsal dönüşümün zamanlaması tesadüfi değildir, hukuki aygıtın üretken bir icrasıdır.

Anahtar Kelimeler

• Alman Çalışma İlişkileri
• Piyasalaşma
• Kurumsal Dönüşüm
• Kırınımsal Okuma

The Reality Produced by the Legal Apparatus: Institutional Transformation of Employment Relations in German Court Decisions

Öz

This inquiry problematises how the institutional transformation of German employment relations is materially produced through the legal apparatus and what exclusions this production carries. The comparative literature analyses mechanisms such as marketisation, the shift from voice to exit, and institutional hollowing-out at the macro-institutional level. Yet how these mechanisms materialise through legal reasoning practices, within what temporality they are produced, and what they silence remain largely unaddressed. This inquiry intervenes in that gap through a new materialist orientation transposed into legal theory. A diffractive reading drawn from a corpus of court decisions translated into Turkish by Alpay Hekimler traces the legal construction of institutional transformation through a series of cuts. In the inquiry, a pattern emerges in which protective boundaries are drawn only after institutional erosion has already taken hold, the framework of collective rights is narrowed through individual rights, and the instruments of institutional escape remain beyond the reach of judicial scrutiny due to the specialised architecture of jurisdictional channels. The temporality of institutional transformation is not coincidental; it is a productive enactment of the legal apparatus.

Anahtar Kelimeler

• German Employment Relations
• Marketisation
• Institutional Transformation
• Diffractive Reading

Kaynakça

1. Mahkeme Kararları Cetveli
2. Federal Anayasa Mahkemesi [BVerfG]
3. • BVerfG, 20.06.2023, 2 BvR 166/16. Çalışma ve Toplum, Sayı 79.
4. • BVerfG, 01.06.2022, 1 BvR 2888/20. Çalışma ve Toplum, Sayı 75.
5. • BVerfG, 09.07.2020, 1 BvR 719/19, 1 BvR 720/19. Çalışma ve Toplum, Sayı 67.
6. • BVerfG, 19.06.2020, 1 BvR 842/18. Çalışma ve Toplum, Sayı 67.
7. • BVerfG, 14.11.2018, 1 BvR 1278/16. Çalışma ve Toplum, Sayı 62.
8. • BVerfG, 29.12.2004, 1 BvR 2283. Çalışma ve Toplum, Sayı 7.

9. Federal İş Mahkemesi [BAG]
10. • BAG, 28.01.2025, 9 AZR 48/24. Çalışma ve Toplum, Sayı 85.
11. • BAG, 28.01.2025, 1 AZR 33/24. Çalışma ve Toplum, Sayı 85.
12. • BAG, 11.05.2023, 6 AZR 157/22. Çalışma ve Toplum, Sayı 78.
13. • BAG, 24.11.2022, 2 AZR 11/22. Çalışma ve Toplum, Sayı 78.
14. • BAG, 10.11.2021, 5 AZR 334/21. Çalışma ve Toplum, Sayı 73.
15. • BAG, 27.02.2020, 8 AZR 215/19. Çalışma ve Toplum, Sayı 66.
16. • BAG, 15.10.2013, 1 ABR 31/12. Çalışma ve Toplum, Sayı 40.
17. • BAG, 24.01.2013, 2 AZR 140/12. Çalışma ve Toplum, Sayı 37.
18. • BAG, 20.01.2009, 1 AZR 515/08. Çalışma ve Toplum, Sayı 21.
19. Avrupa Adalet Divanı (AAD)
20. • AAD, 27.06.2024, C-284/23. Çalışma ve Toplum, Sayı 83.
21. • AAD, 13.07.2023, C-134/22. Çalışma ve Toplum, Sayı 79.
22. • AAD, 28.04.2022, C-677/20. Çalışma ve Toplum, Sayı 74.
23. Federal Sosyal Mahkeme [BSG]
24. • BSG, 26.09.2024, B 2 U 15/22 R. Çalışma ve Toplum, Sayı 84.
25. • BSG, 08.12.2021, B 2 U 4/21 R. Çalışma ve Toplum, Sayı 73.
26. Eyalet İş Mahkemeleri [LAG]
27. • LAG Schleswig-Holstein, 22.05.2025, 5 Sa 284a/24. Çalışma ve Toplum, Sayı 87.
28. • LAG, 11.02.2025, 7 Sa 635/23. Çalışma ve Toplum, Sayı 86.
29. • LAG Baden-Württemberg, 20.11.2024, 10 Sa 13/24. Çalışma ve Toplum, Sayı 85.
30. • LAG Schleswig-Holstein, 27.09.2022, 1 Sa 39 ÖD/22. Çalışma ve Toplum, Sayı 77.
31. • LAG Düsseldorf, 30.03.2021, 8 Sa 674/20. Çalışma ve Toplum, Sayı 71.
32. • LAG Köln, 02.09.2020, 5 Sa 295/20. Çalışma ve Toplum, Sayı 68.
33. • LAG Schleswig-Holstein, 26.02.2019, 2 TaBV 14/18. Çalışma ve Toplum, Sayı 64.
34. • LAG Schleswig-Holstein, 20.05.2015, 3 TaBV 35/14. Çalışma ve Toplum, Sayı 49.
35. • LAG Berlin-Brandenburg, 09.01.2013, 15 Sa 1635/15. Çalışma ve Toplum, Sayı 37.
36. Eyalet Sosyal Mahkemeleri [LSG]
37. • LSG Sachsen-Anhalt, 22.05.2025, L 6 U 45/23 48/24. Çalışma ve Toplum, Sayı 86.
38. • LSG Berlin-Brandenburg, 26.09.2024, L 21 U 40/21. Çalışma ve Toplum, Sayı 84.
39. İş Mahkemeleri [ArbG]
40. • ArbG Siegburg, 16.12.2022, 5 Ca 1200/22. Çalışma ve Toplum, Sayı 77.
41. • ArbG Berlin, 13.08.2015, 57 Ca 3762/15. Çalışma ve Toplum, Sayı 48.
42. • ArbG Stuttgart, 22.03.2007, 9 Ca 475/06. Çalışma ve Toplum, Sayı 15.
43. Baccaro, L., Doellgast, V., Edwards, T. ve Whitford, J. (2018). Diversified quality production 2.0: On Arndt Sorge and Wolfgang Streeck, 'Diversified quality production re-visited'. Socio-Economic Review, 16(3), 613-635. https://doi.org/10.1093/ser/mwy023.
44. Baccaro, L. ve Benassi, C. (2017). Throwing out the ballast: Growth models and the liberalization of German industrial relations. Socio-Economic Review, 15(1), 85-115. https://doi.org/10.1093/ser/mww036.
45. Baccaro, L. ve Howell, C. (2017). Trajectories of neoliberal transformation: European industrial relations since the 1970s. Cambridge: Cambridge University Press.
46. Bamber, G. J. ve Lansbury, R. D. (2020). International and comparative employment relations: National regulation, global changes. London: Routledge.
47. Barad, K. (2007). Meeting the universe halfway: Quantum physics and the entanglement of matter and meaning. Durham: Duke University Press.
48. Behrens, M., Colvin, A. J. S., Dorigatti, L., ve Pekarek, A. H. (2020). Systems for Conflict Resolution in Comparative Perspective. ILR Review, 73(2), 312-344. https://doi.org/10.1177/0019793919870800.
49. Bruff, I. (2011). What about the elephant in the room? Varieties of capitalism, varieties in capitalism. New Political Economy, 16(4), 481-500. https://doi.org/10.1080/13563467.2011.519022
50. Davidov, G. ve Langille, B. (2006). Boundaries and frontiers of labour law. Oxford: Hart Publishing.
51. Davies, M. (2017). Law Unlimited: Materialism, Pluralism, and Legal Theory. London: Routledge.
52. Deakin, S. (2006). The comparative evolution of the employment relationship. G. Davidov ve B. Langille (Der.), Boundaries and frontiers of labour law içinde (ss. 89-108). Oxford: Hart Publishing.
53. Deakin, S. ve Wilkinson, F. (2005). The law of the labour market: Industrialization, employment, and legal evolution. Oxford: Oxford University Press.
54. Doellgast, V. (2008a). Collective bargaining and high-involvement management in comparative perspective: Evidence from U.S. and German call centers. Industrial Relations: A Journal of Economy and Society, 47(2), 284-319. https://doi.org/10.1111/j.1468-232X.2008.00521.x
55. Doellgast, V. (2008b). National industrial relations and local bargaining power in the US and German telecommunications industries. European Journal of Industrial Relations, 14(3), 265-287. https://doi.org/10.1177/0959680108094.
56. Doellgast, V. (2012). Disintegrating democracy at work: Labor unions and the future of good jobs in the service economy. Ithaca: Cornell University Press.
57. Doellgast, V., Bidwell, M. ve Colvin, A. J. S. (2021). New directions in employment relations theory: Understanding fragmentation, identity, and legitimacy. ILR Review, 74(3), 555-579. https://doi.org/10.1177/0019793921993445.
58. Doellgast, V. ve Greer, I. (2007). Vertical disintegration and the disorganization of German industrial relations. British Journal of Industrial Relations, 45(1), 55-76. https://doi.org/10.1111/j.1467-8543.2007.00602.x.
59. Doellgast, V. ve Kämpf, T. (2023). Co-Determination Meets the Digital Economy: Works Councils in the German Ict Services Industry. Entreprises et histoire, No 113(4), 32-43. https://doi.org/10.3917/e.eh.113.0032.
60. Doellgast, V., Wagner, I. ve O'Brady, S. (2023). Negotiating limits on algorithmic management in digitalised services: Cases from Germany and Norway. Transfer: European Review of Labour and Research, 29(1), 105-120. https://doi.org/10.1177/10242589221143044.
61. Dolphijn, R. ve van der Tuin, I. (2019). Yeni Materyalizm: Görüşmeler ve Kartografiler, (çev: E. Erdoğan), Eskişehir: Yort Kitap.
62. Dupuis, M., Greer, I., Kirsch, A., Lechowski, G., Park, D. ve Zimmermann, T. (2024). A just transition for auto workers? Negotiating the electric vehicle transition in Germany and North America. ILR Review, 77(5), 770-798. https://doi.org/10.1177/00197939241250001.
63. Fudge, J. (2006). The legal boundaries of the employer, precarious workers, and labour protection. G. Davidov ve B. Langille (Der.), Boundaries and frontiers of labour law içinde (ss. 295-316). Oxford: Hart Publishing.
64. Grabham, E. (2016). Brewing Legal Times: Things, Form, and the Enactment of Law. Toronto: University of Toronto Press.
65. Greer, I. ve Doellgast, V. (2017). Marketization, inequality, and institutional change: Toward a new framework for comparative employment relations. Journal of Industrial Relations, 59(2), 192-208. https://doi.org/10.1177/0022185616673685.
66. Greer, I. ve Hauptmeier, M. (2016). Management whipsawing: The staging of labor competition under globalization. ILR Review, 69(1), 29-52. https://doi.org/10.1177/0019793915602254.
67. Hall, P. A. ve Soskice, D. (Der.). (2001). Varieties of capitalism: The institutional foundations of comparative advantage. Oxford: Oxford University Press.
68. Haraway, D. (1997). Modest_witness@second_millennium: FemaleMan meets OncoMouse. New York: Routledge.
69. Howell, C. (2005). Trade unions and the state: The construction of industrial relations institutions in Britain, 1890-2000. Princeton: Princeton University Press.
70. Jackson, A. Y. ve Mazzei, L. A. (2023). Thinking with theory in qualitative research (2. Baskı). London: Routledge.
71. Keller, B. (2020). Employment relations without collective bargaining and strikes: The unusual case of civil servants in Germany. Industrial Relations Journal, 51(1-2), 110-133. https://doi.org/10.1111/irj.12284.
72. Keller, B. (2024). Public sector employment relations: Germany in comparative perspective. European Journal of Industrial Relations, 30(1), 77-96. https://doi.org/10.1177/09596801231185753.
73. Metin, O. (2013). Kapitalizmin Çeşitliliği Yaklaşımı ve Açmazları: Çalışma İlişkileri Yazınına Kurumsalcı Etkiler. Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi, 2(3), 142-169.
74. Polanyi, K. (2008). Büyük Dönüşüm (çev. A. Buğra). İstanbul: İletişim Yayınları
75. Stone, K. V. W. ve Arthurs, H. (2013). Rethinking Workplace Regulation: Beyond the Standard Contract of Employment. New York: Russell Sage Foundation.
76. Streeck, W. (1997). Beneficial constraints: On the economic limits of rational voluntarism. J. R. Hollingsworth ve R. Boyer (Der.), Contemporary capitalism: The embeddedness of institutions içinde (ss. 197-219). Cambridge University Press.
77. Streeck, W. (2009). Re-forming capitalism: Institutional change in the German political economy. Oxford: Oxford University Press.
78. Streeck, W. (2010). E pluribus unum? Varieties and commonalities of capitalism (MPIfG Discussion Paper 10/12). Max Planck Institute for the Study of Societies.
79. Supiot, A. (2001). Beyond employment: Changes in work and the future of labour law in Europe. Oxford: Oxford University Press.
80. Wilkinson, A., Wood, G. ve Deeg, R. (Der.). (2014). The Oxford handbook of employment relations: Comparative employment systems. Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199695096.001.0001.