Social Security of Temporary Workers Who Work with Contract of Service in Agriculture or Forestry

Öz

Social security is a basic necessity for everyone and is also a universal human right. The right to social security, enshrined in numerous international and national regulations, aims to provide protection against certain social, economic, occupational, and health risks that all people living in a society may face. In Türkiye, the right to social security is enshrined in Article 60 of the Constitution as a fundamental right enjoyed by everyone. However, temporary workers employed under service contracts in the agriculture or forestry sectors have, for various reasons, been unable to fully benefit from this right for a long time and have been deprived of social security coverage. İn order to resolve the existing problem, those working in agricultural or forestry services on a casual basis were finally granted the right to be insured under Additional Article 5, which was added to Law No. 5510 in 2011. However, although these individuals have the right to be insured within the scope of Additional Article 5, several factors—such as the voluntary nature of the insurance, the fact that they must pay the premiums themselves, and their exclusion from certain insurance branches—still make it difficult for these workers to access a contemporary and inclusive right to social security.

Anahtar Kelimeler

• Social Security
• Law No. 5510
• Article Additional 5
• Intermittent Workers in Agricultural or Forestry Activities

5510 Sayılı Kanun’un Ek 5. Maddesi Kapsamında Tarım veya Orman İşlerinde Hizmet Akdiyle Süreksiz Olarak Çalışanların Sosyal Güvenliği

Öz

Sosyal güvenlik herkes için temel bir ihtiyaçtır ve aynı zamanda evrensel bir insan hakkıdır. Birçok uluslararası ve ulusal düzenlemelerde yer alan sosyal güvenlik hakkı ile yaşına, cinsiyetine, maddi durumuna bakılmaksızın bir toplumda yaşayan tüm insanların karşılaşabilecekleri birtakım sosyal, ekonomik, mesleki ve fizyolojik risklere karşı bir güvence sağlanması amaçlanmaktadır. Sosyal güvenlik hakkı Türkiye’de Anayasa’nın 60. maddesi kapsamında herkesin sahip olduğu temel bir hak olarak düzenlenmiştir. Tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz çalışanlar ise bu haktan birtakım nedenlerden dolayı uzun süre tam olarak yararlanamamış ve sosyal güvenceden yoksun kalmışlardır. Yıllar içinde mevzuatta yapılan düzenlemeler ile bu çalışanların yaşadıkları sosyal güvenlik sorunu giderilmeye çalışılmıştır. Yaşanılan sorunun giderilmesi için son olarak tarım veya orman işlerinde süreksiz çalışanlara 2011 yılında 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na eklenen Ek 5. madde kapsamında sigortalı olabilme hakkı tanınmıştır. Ancak her ne kadar bu kişiler Ek 5. madde kapsamında sigortalı olma hakkına sahip olsalar da sigortalılığın isteğe bağlı olması, sigorta primlerinin kendileri tarafından ödenmesi ve bazı sigorta kollarına tabi olmamaları gibi birtakım nedenler, tarım veya orman işlerinde süreksiz olarak çalışanların sosyal güvenlik hakkından tam ve etkin bir şekilde yararlanmalarını engellemektedir. Çalışmada, 5510 sayılı Kanun’un Ek 5. maddesi kapsamında çalışanların sosyal güvenliği öğreti, uygulama ve mevzuat hükümleri doğrultusunda incelenmiş ve yeni bir sosyal güvenlik modeli önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal Güvenlik
• 5510 sayılı Kanun
• Ek 5. Madde
• Tarım veya Orman İşlerinde Süreksiz Çalışanlar

Kaynakça

1. Adıgüzel, A. (2011). 6111 Sayılı Kanunla Tarım İşlerinde Süreksiz Çalışanların Sigortalılığı. Mali Çözüm Dergisi, (104) (Mart – Nisan), 327-335.
2. Akalın. M. (2018). Mevsimlik Tarım İşçilerinin Barınma Koşullarının Değerlendirilmesi: Yenice, Tarsus, Silifke Örnekleri. Sosyal Güvence Dergisi, (13), 1-30.
3. Akbıyık, T. (2020). Tarım veya Orman İşlerinde Hizmet Akdiyle Süreksiz Olarak Çalışanların Sigortalılığı. Çalışma ve Toplum Dergisi, 3(66), 1483-1500.
4. Alper, Y. (2020). Sosyal Sigortalar Hukuku. 11. Baskı. Bursa: Dora Yayıncılık.
5. Arıcı, K. (2015). Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında Sosyal Güvenlik Hakkı. VII. Sosyal İnsan Hakları Uluslararası Sempozyumu. 10-11 Aralık, 181-196.
6. Arıcı, K. (2022). Türk Sosyal Güvenlik Hukuku, 2. Baskı. Ankara: Gazi Kitabevi.
7. Ayhan, A. (2012). Sosyal Güvenlik Kavramı ve Sosyal Güvenlik İlkeleri. Sosyal Güvenlik Dergisi, 1(1), 41-55.
8. Bakırcı, N. (2011). Tarımda Çalışanların Sağlığı ve Güvenliği. Türk Tabipleri Birliği Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, 11(39), 7-13.

9. Balcı, M. (2021). Sosyal Güvenlik Hukuku, 1. Baskı. Ankara: Yetkin Yayınları.
10. Baysal, U. (2014). Elli Ve Daha Az İşçi Çalıştırılan Tarım Ve Orman İşlerinin Yapıldığı İşyeri veya İşletmelerde Tarım İşlerinde Çalışmayanlar İş Kanunu Kapsamında Mıdır? İstanbul Hukuk Mecmuası Dergisi, 72(2), 73-80.
11. Benek, S. ve Ökten, Ş. (2011). Mevsimlik Tarım İşçilerinin Yaşam Koşullarına İlişkin Bir Araştırma: Hilvan İlçesi (Şanlıurfa) Örneği. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 653-676.
12. Birleşmiş Milletler (UN). (1948). Universal Declaration of Human Rights,
13. Cavas Martínez, F. (2017). El sistema especial para trabajadores por cuenta ajena agrarios: Un sistema especial «atípico» dentro del régimen general de la seguridad social. Revista de Derecho de la Seguridad Social. La borum, (12), 27–56.
14. Centel, T. (2021). Türk Sosyal Güvenlik Hukuku. 1. Baskı. İstanbul: Onikilevha Yayıncılık Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB). (2025). Ulusal İstihdam Stratejisi (2025-2028).
15. Çelik, N., Caniklioğlu, N., Canbolat, T., ve Özkaraca, E. (2021). İş Hukuku Dersleri. 34. Baskı. İstanbul: Beta Yayıncılık.
16. Demir, M. (2015). Mevsimlik Tarım İşçilerinin Sosyal Güvenlik Haklarına İlişkin Değerlendirmeler ve Öneriler. Çalışma ve Toplum Dergisi, 1(44), 177-194.
17. Demirtaş, S. ve Erol, H. (2020). Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerde (KOBİ) Kayıt Dışı İstihdam Sorunu: Aydın İli Örneği. Sosyal Güvenlik Dergisi, 10(2), 397-419.
18. Ekmekçi, Ö. ve Yiğit, E. (2021). Bireysel İş Hukuku Dersleri. 3. Baskı. İstanbul: On İki Levha Yayıncılık.
19. Elma, R. (2018). Örnekler ve Uygulamalarla Sosyal Güvenlik Hukuku. 3. Baskı. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
20. Eyrenci, Ö., Taşkent, S., Ulucan, D., ve Baskan, E. (2020). İş Hukuku. 10. Baskı. İstanbul: Beta Yayıncılık.
21. Göktaş M. (2015). Mevsimlik İşlerde Çalışan İşçilerin Sosyal Güvenliği. İş ve Hayat Dergisi, 1(2), 185-195.
22. Gülçubuk B., Şengül H., Aluftekin, N., Kızılaslan N., Kılıç M. (2005). Tarımda İstihdam Sosyal Güvenlik Uygulamaları ve Kırsal Yoksulluk, Türkiye Ziraat Mühendisliği VI. Teknik Kongresi, 3 - 07 Ocak, Ankara, 1173-1196.
23. Gülçubuk, B. (2017). 6331 Sayılı Tarımda İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Tarımda Çalışanlar İçin Bir Şey İfade Eder Mi?, International Journal of Social Sciences and Education Research, 3(2), 573-582.
24. Güzel, A., Okur, A. R., Caniklioğlu, N. (2025) Sosyal Güvenlik Hukuku. 21. Baskı, İstanbul: Beta Yayıncılık.
25. Karaman. K. ve Yılmaz. A. S. (2011). Mevsimlik Tarım İşçileri ve Enformel İlişkiler Ağı: Giresun’da Çalışan Mevsimlik Tarım İşçileri Üzerine Bir Araştırma. Journal of World of Turks, 3(1), 211-226.
26. Kılıç. M. (2017). Sosyal Güvenlik Hakkının Kapsamı ve Sınırı. İş ve Hayat Dergisi, 3(5), 378-398.
27. Kırmızı, E. (2020). Kısmi Süreli İş Sözleşmesiyle Çalışanların Sosyal Güvenlik Hakları. 1. Baskı. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
28. Kırmızı, E. ve Hüseyinli. N. (2019). Sosyal Güvenlik Hakkının Geleceği Üzerine Bir Değerlendirme. Çalışma ve Toplum Dergisi, 2(61), 1203-1236.
29. Koray, M. (2018). Sosyal Politika. 5. Baskı. Ankara: İmge Kitabevi.
30. Korkusuz, M. R. ve Uğur, S. (2022). Sosyal Güvenlik Hukuku. 8. Baskı. Bursa: Ekin Yayınları.
31. Lordoğlu, K. ve Etiler, N. (2014). Batı Karadeniz Bölgesinde Mevsimlik Gezici Tarım İşçiliğinde Çalışan Çocuklar Üzerine Sınırlı Bir Araştırma. Çalışma ve Toplum Dergisi, 2(41), 115-134.
32. Mollamahmutoğlu, H., Astarlı, M., ve Baysal, U. (2021). İş Hukuku Ders Kitabı Cilt 1: Bireysel İş Hukuku. Ankara: Lykeıon Yayıncılık.
33. Özveri, M. (2023). Bireysel İş İlişkileri Açısından Türkiye İşçi Hukuku. 1. Baskı. Kocaeli: Cerenler Vakfı.
34. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK). (2013). Kayıt Dışı İstihdamla Mücadele Daire Başkanlığı Raporu. Sosyal Güvenlik Kurum Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü. Ankara.
35. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK). (2026). 2026 Ocak Ayı İstatistikleri, https://www.sgk.gov.tr/istatistik/aylik/42919466-593f-4600-937d-1f95c9e252e6 (E.T. 10.04.2026).
36. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK). 2015 - 2025 Yılları Faaliyet Raporları.
37. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK). 22/2/2013 tarih, 2013/11 sayılı Sigortalılık İşlemleri Hakkında Genelge.
38. Sözer, A. N. (2020). Türk Genel Sağlık Sigortası. 3. Baskı. İstanbul: Beta Yayıncılık.
39. Sözer, A. N. (2021). Türk Sosyal Sigortalar Hukuku. 5. Baskı. İstanbul: Beta Yayıncılık.
40. Sümer H. H. (2025). Sosyal Güvenlik Hukuku. 5. Baskı. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
41. Süzek, S. ve Başterzi, S. (2025). İş Hukuku. 25. Baskı. İstanbul: Beta Yayıncılık.
42. Şakar, M. ve Karaman, M. H. (2025). Sosyal Sigortalar Uygulaması.13. Baskı. İstanbul: Beta Yayıncılık.
43. Şakar, M. (2016). Özel Sektörde Süreksiz Tarım İşlerinde Sigortasız Çalışabilen İşçilerin Neden Olduğu Sıkıntılar: Bir Örnek Olay. Sicil İş Hukuku Dergisi, (35), 43-49.
44. Şakar, M. (2025). İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku, 16. Baskı, İstanbul: Beta Yayıncılık. Tuncay, A. C. ve Ekmekçi, Ö. (2021). Sosyal Güvenlik Hukuku Dersleri. 21. Baskı. İstanbul: Beta Yayıncılık.
45. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2025). 2025 yılı İşgücü İstatistikleri. https://veriportali.tuik.gov.tr (E.T. 03.04.2026).
46. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO). (1952) Convention (No.102) Social Security (Minimum Standards).
47. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO). (2001) Convention (No.184) Concerning Safety and Health in Agriculture.
48. Uşan, M. F. ve Erdoğan, C. (2020). İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku. 1. Baskı. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
49. Uşan. M. F. (2003). Yargıtay Kararları Işığında İş Kanunu Acısından Tarım İşleri. Kamu-İş Dergisi, 7(2), 1-26.
50. Yargıtay Kararları. Sinerji Mevzuat ve İçtihat Programı.