Kasımalı Cantöşev’in “Koyçular” Piyesinde Sosyalist Realizmin Etkisi

Öz

Kırgız edebiyatında sosyalist realizm yöntemi, özellikle 1920 ve 1930’lu yıllar arasında şekillenmeye başlayarak A. Tokombayev, M. Elebayev, A. Tokobayev ve K. Malikov gibi öncü yazarların eserlerinde hayat bulmuştur. Kısa sürede hem entelektüel çevreler hem de geniş halk kitleleri tarafından benimsenen bu anlayış, 1934 yılında devlet yönetiminin aldığı kararla tiyatro üzerinden stratejik bir ideolojik yayılım aracına dönüşmüştür. Çağdaş Kırgız tiyatrosunun temellerini atan en önemli isimlerden biri olan Kasımalı Cantöşev (1904-1958), annesinden dinlediği halk efsaneleriyle edebî dünyasını inşa etmiştir. Eserlerinde devrim öncesi ve sonrası toplumdaki sınıfsal farklılıkları, eski-yeni çatışmasını ve kırsal kesimdeki halkın kolektif bilince ulaşma sürecini merkeze almıştır. Bu çalışma kapsamında, öncelikle Kasımalı Cantöşev’in hayatı ve edebî kimliği ana hatlarıyla ele alınacak; ardından yazarın “Koyçular” piyesi üzerinden sosyalist realizm metodunun nasıl uygulandığı somut örneklerle analiz edilecektir. Bu çalışma, ideolojinin tiyatro eserine nasıl uygulandığını incelemeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• : Kırgız Edebiyatı
• Kırgız Tiyatroculuğu
• Kasımalı Cantöşev
• Sosyalist Realizm
• Koyçular Piyesi.

The Influence of Socialist Realism in Kasymaly Cantoshev's Play ‘Koyçular’

Öz

In Kyrgyz literature, the socialist realism method began to take shape, particularly between the 1920s and 1930s, and found expression in the works of pioneering writers such as A. Tokombayev, M. Elebayev, A. Tokobayev, and K. Malikov. Quickly embraced by both intellectual circles and the wider public, this approach became a strategic ideological tool through theatre following a decision by the state administration in 1934. Kasymaly Cantoshev (1904-1958), one of the most important figures who laid the foundations of contemporary Kyrgyz theatre, built his literary world on the folk legends he heard from his mother. In his works, His works centred on class differences in pre- and post-revolutionary society, the conflict between the old and the new, and the process of the rural population reaching collective consciousness. Within the scope of this study, Kasymaly Cantoshev's life and literary identity will first be examined in broad strokes; then, the application of the socialist realism method in the author's play ‘Koyçular’ will be analysed with concrete examples. This study aims to examine how ideology was applied to the theatrical work.

Anahtar Kelimeler

• Kyrgyz Literature
• Kyrgyz Drama
• Kasymaly Cantoshev
• Socialist Realism
• Karachach Play.

Kaynakça

1. Alımov, B. (1997). Kırgız Adabiyatı 9-Klass Üçün Okuu Kitebi. Bişkek.
2. Artıkbayev, K. (2013). 20. Yüzyıl Kırgız Edebiyatı Tarihi. (çev. M. Dıykanbayeva.). Bengü Yayınları.
3. Borbugulov, M. (1958). Puti Razvitiye Kirgizskoy Sovetskoy Dramaturgii. Frunze.
4. Cantöşev, K. (2014). Kasımalı Cantöşev (Т. 5). Uluu Toolor.
5. Cantöşeva, C. (2013). Bedel. Bişkek.
6. Cigitov, S. (1984). 20. Cıldardagı Kırgız Adabiyatı. Frunze: İlim Yayınevi.
7. Dıykanbay, M. (2021). Kırgız Romanı Başlangıçtan Bağımsızlığa 1917-1990. Fenomen Yayıncılık.
8. Dıykanbayeva, M. (2014). 1916 Yılındaki Kırgız Milli Mücadelesi: Ürkün. Uluslararası Türkçe Eğitim Kültür Eğitim Dergisi 3. Sayı, 112-126.

9. Kabdulov, Z. (1970). Adebiyet Teoriyasının Negizder. Mektep.
10. Karakaş, Ş. (2009). Sosyalist Realizm (Toplumcu Gerçekçilik) ve Sovyet Edebiyatı Hakkında Resmî Bir Yazı. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, Temmuz 2009, c. 29, Özel sayı: Prof. Dr. Reşat Genç Armağanı, 595-617.
11. Kulmambetov, C. (2017). Kırgız Teatrı. Turar.
12. Kümüşaliyev, K. (1973). Zalkar Talanttar. Frunze.
13. Lvov, N. (1953). Kirgizskiy Teatr Oçerk İstorii. Frunze.
14. Şengün, A. (2022). Edebiyat ve İdeoloji: 1917 Sonrası Sovyet Edebiyatında Kimlik Yozlaşması. Kazak Edebiyatı Örneği [Yayımlanmamış Doktora Tezi, Nevşehir: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi].
15. Tagızade, L. (2006). Sosyalist Realizm: Kökeni, Oluşum Süreci ve Kavramı. Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, 7-24.