Cengiz Aytmatov’un Dişi Kurdun Rüyaları, Gün Olur Asra Bedel ve Beyaz Gemi Romanlarında Şiddetin Çok Katmanlı Yapısı

Öz

Cengiz Aytmatov eserleri üzerine yapılan çalışmalar genellikle mitolojik unsurlara, gelenek-modernlik çatışmasına, Sovyet ideolojisinin etkisindeki konulara, çevreyle ilgili tahribata ve tematik incelemelere yoğunlaşmıştır. Ancak şiddetin doğrudan, yapısal, kültürel ve sembolik boyutlarını birlikte ele alan disiplinlerarası bir çözümleme eksik kalmıştır. Şiddetin bu boyutlarını bütüncül bir kuramsal çerçevede incelemenin literatürdeki önemli bir boşluğu dolduracağı düşünülmektedir. Bu çalışma, Cengiz Aytmatov’un Dişi Kurdun Rüyaları, Gün Olur Asra Bedel ve Beyaz Gemi adlı üç romanı üzerinden, şiddetin türlerini kuramsal bir çerçeve içinde incelemeyi amaçlamaktadır. Aytmatov’un pek çok eserinde şiddetin her türü ile karşılaşmak mümkündür. Ancak çalışmanın boyutunu aşacağı ve şiddetin bütün türleri ile ilgili malzeme sunduğu için yukarıda belitilen üç roman seçilmiştir. Çalışmada şiddet, sadece fiziksel saldırı ve doğrudan zarar verme biçimleriyle değil; toplumsal yapı, ideolojik düzen ve kültürel bellek üzerinden işleyen bir tahakküm mekanizması olarak ele alınmıştır. Bu doğrultuda Johan Galtung’un doğrudan, yapısal ve kültürel şiddet ayrımı; Jan Assmann’ın kültürel bellek kuramı ve Pierre Bourdieu’nün sembolik şiddet kavramı birlikte değerlendirilmiştir. İnceleme sonucunda Aytmatov’un romanlarında şiddetin çoğu zaman ekonomik planlama, ideolojik söylem ve modernleşme süreçleri aracılığıyla meşrulaştırıldığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Cengiz Aytmatov
• Yapısal Şiddet
• Kültürel Şiddet
• Sembolik Şiddet
• şiddet

The Multilayered Structure of Violence in Cengiz Aytmatov’s The Dreams of the She-Wolf, The Day Lasts More Than a Hundred Years, and The White Ship

Öz

Studies on the works of Cengiz Aytmatov have generally focused on mythological elements, the conflict between tradition and modernity, themes shaped by the influence of Soviet ideology, environmental destruction, and thematic analyses. However, interdisciplinary studies that address violence through its direct, structural, cultural, and symbolic dimensions in a comprehensive manner remain limited. Examining these dimensions of violence within a holistic theoretical framework is therefore expected to fill a significant gap in the existing literature. This study aims to examine the types of violence within a theoretical framework through three novels by Cengiz Aytmatov: The Dreams of the She-Wolf, The Day Lasts More Than a Hundred Years, and The White Ship. Various forms of violence can be encountered in many of Aytmatov’s works. However, these three novels have been selected because they provide rich material concerning different forms of violence and because including all of Aytmatov’s works would exceed the scope of the study. In this study, violence is considered not only as physical assault or direct harm but also as a mechanism of domination operating through social structures, ideological order, and cultural memory. In this respect, Johan Galtung’s distinction between direct, structural, and cultural violence, Jan Assmann’s theory of cultural memory, and Pierre Bourdieu’s concept of symbolic violence are evaluated together. The findings reveal that violence in Aytmatov’s novels is often legitimized through economic planning, ideological discourse, and modernization processes.

Anahtar Kelimeler

• Cengiz Aytmatov
• Structural Violence
• Cultural Violence
• Symbolic Violence
• violence

Kaynakça

1. Assmann, J. (2011). Cultural memory and early civilization: Writing, remembrance, and political imagination. Cambridge University Press.
2. Aytmatov, C. (2001). Gün olur asra bedel (R. Özdek, Çev.). Ötüken.
3. Aytmatov, C. (2017). Dişi kurdun rüyaları (R. Özdek, Çev.). Ötüken.
4. Aytmatov, C. (2024). Beyaz gemi (R. Özdek, Çev.). Ötüken.
5. Bourdieu, P. (2015). Eril tahakküm (B. Yılmaz, Çev.). Bağlam.
6. Galtung, J. (1969). Violence, peace, and peace research. Journal of Peace Research, 6(3), 167–191.
7. Galtung, J. (1990). Cultural violence. Journal of Peace Research, 27(3), 291–305.
8. Roy, O. (2009). Yeni Orta Asya ya da ulusların imal edilişi (M. Moralı, Çev.). Metis.