Çağdaş Kurgu Edebiyatında Kentsel ve Bölgesel Ağızların Sosyodilbilimsel İşlevi: Orhan Pamuk'un Kafamda Bir Tuhaflık Adlı Romanı Üzerine Eleştirel Bir Okuma

Öz

Bu makale, Orhan Pamuk'un 2013 tarihli romanı Kafamda Bir Tuhaflık'ı sosyodilbilimsel bir perspektiften inceleyerek kentsel ve bölgesel ağız özelliklerinin edebi söylem içindeki işlevsel rolünü çözümlemeyi amaçlamaktadır. Anlatı, boza satıcısı Mevlut Karataş'ın 1969-2012 yılları arasındaki yaşamını izlerken Anadolu köylerinden İstanbul'a göç eden karakterlerin dil pratiklerini, kentsel dönüşüm süreçlerini ve kimlik inşasındaki dilsel dinamikleri gözler önüne serer. Çalışmada üç temel argüman öne çıkmaktadır: birincisi, romanın çok sesli anlatı yapısı farklı sınıfsal ve coğrafi konumlara ait dil biçimlerini bir arada barındırarak sosyodilbilimsel bir zenginlik yaratmaktadır; ikincisi, Mevlut'un boza seslenişi ve sokak ağzı, kentin marjinal kimliğini cisimleştiren ve kalıcılaştıran sembolik bir dilsel eylem işlevi görmektedir; üçüncüsü ise kırsal Anadolu ağzı ile İstanbul kentsel söylemi arasındaki gerilim, karakterlerin toplumsal konumlarını belirleyen temel bir eksen oluşturmaktadır. Roman, dilin yalnızca bir iletişim aracı olmadığını; aksine sosyal sınıf, coğrafi köken ve kimlik için belirleyici bir işaretleyici olduğunu edebî bir düzlemde ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• sosyodilbilim
• kentsel ağızlar
• kimlik
• Orhan Pamuk
• çok seslilik
• göç edebiyatı

The Sociolinguistic Function of Urban and Regional Dialects in Contemporary Fiction: A Critical Reading of Orhan Pamuk's A Strangeness in My Mind

Öz

This article examines Orhan Pamuk's 2013 novel A Strangeness in My Mind from a sociolinguistic perspective, analyzing the functional role of urban and regional dialects within the literary discourse. The narrative follows boza seller Mevlut Karataş across the years 1969 to 2012, foregrounding the linguistic practices of characters who migrate from Anatolian villages to Istanbul, the processes of urban transformation, and the linguistic dynamics of identity construction. Three central arguments emerge: first, the novel's polyphonic narrative structure accommodates diverse linguistic registers associated with different class positions and geographical origins, producing a rich sociolinguistic texture; second, Mevlut's boza cry and street vernacular function as a symbolic linguistic act that embodies and perpetuates the marginal identity of the urban periphery; and third, the tension between rural Anatolian speech and Istanbul urban discourse constitutes a fundamental axis that determines characters' social positioning and sense of belonging. The novel demonstrates that language is not merely a communicative instrument but a marker of social class, geographic origin, and identity.

Anahtar Kelimeler

• sociolinguistics
• urban dialects
• identity
• Orhan Pamuk
• polyphony
• migration literature

Kaynakça

1. Austin, J. L. (1962). How to do things with words. Oxford University Press.
2. Bakhtin, M. M. (1981). The dialogic imagination: Four essays (C. Emerson & M. Holquist, Trans.). University of Texas Press.
3. Bourdieu, P. (1991). Language and symbolic power (G. Raymond & M. Adamson, Trans.). Polity Press.
4. Coupland, N. (2007). Style: Language variation and identity. Cambridge University Press.
5. Fludernik, M. (1993). The fictions of language and the languages of fiction: The linguistic representation of speech and consciousness. Routledge.
6. Gumperz, J. J. (1982). Discourse strategies. Cambridge University Press.
7. Kerswill, P. (2006). Migration and language. In K. Mattheier, U. Ammon, & P. Trudgill (Eds.), Sociolinguistics/Soziolinguistik: An international handbook of the science of language and society (Vol. 3, pp. 2271–2285). De Gruyter.
8. Labov, W. (1972). Sociolinguistic patterns. University of Pennsylvania Press.

9. Milroy, L., & Milroy, J. (1992). Social network and social class: Toward an integrated sociolinguistic model. Language in Society, 21(1), 1–26.
10. Pamuk, O. (2013). Kafamda Bir Tuhaflık. Yapı Kredi Yayınları.
11. Pamuk, O. (2015). A strangeness in my mind (E. Oklap, Trans.). Alfred A. Knopf.
12. Trudgill, P. (2004). New-dialect formation: The inevitability of colonial Englishes. Edinburgh University Press.
13. Wardhaugh, R., & Fuller, J. M. (2015). An introduction to sociolinguistics (7th ed.). Wiley-Blackwell.