An Analysis of the Sound Harmonies of the Book New Dialogues

Öz

New Dialogues: In Russian, French, Turkish, Azerbaijani (Azeri Turkish) with Cyrillic Transcription of the Last Two Languages, written by Josep Lazarevich Tsilossani, in the 19th century is a dictionary written for teaching Turkish for foreigners and consists Russian, French, Turkish (Turkish and Azerbaijani) dialogues. The book comprises 607 pages in 130 thematic sections. Before each new section begins, the dialogue number is indicated in black ink. The topics are also indicated below. The Turkish parts of the work are given in Arabic and Cyrillic alphabets. The work entitled “New Dialogues” is interesting with a vowel harmony. As a result of the examination of sound harmony in the work, vowel disharmonies are observed in both Turkish and some of the loan words, as well as in the suffixes. In Turkish, sound harmony occurs in two separate dimensions: Major harmony and minor harmony. In our work, vowel harmony is often not preserved. The work we examined was published in Tbilisi 1856. The lists of the book are found in the libraries around the world (Georgia, Russia and Finland).

Anahtar Kelimeler

• Josep Tsilossani
• multilingual dictionary
• sound harmony
• Turkish.

Yeni Diyaloglar Adlı Eserin Ses Uyumları Yönünden İncelenmesi

Öz

19. yüzyılda İoseb Lazareviç Tsilossani tarafından kaleme alınan Yeni Diyaloglar: Rusça, Fransızca, Türkiye Türkçesi ve Azerbaycan Türkçesi (Son İki Dilin Kiril Harfli Transkripsiyonuyla, Türkçeyi yabancılara öğretmek maksadıyla yazılmış, Rusça-Fransızca-Türkçe (Türkiye Türkçesi ve Azerbaycan Türkçesi) diyaloglar şeklinde hazırlanmış bir sözlüktür. Kitap, 130 tematık bölüm hâlinde, 607 varaktan oluşmaktadır. Her yeni bölüme başlamadan mükalemenin kaçıncı olduğu siyah mürekkeple gösterilmektedir, onun altında da konular belirtilmektedir. İ. Tsilossani tarafından yazılmış eserin Türkçe kısımları, Arap ve Kiril alfabeleriyle verilmiştir. Yeni Diyaloglar adlı eser ses uyumları açısından da dikkatimizi çekmektedir. Eserdeki ses uyumları üzerine yapılan inceleme sonucunda hem Türkçe ve alıntı kelimelerin bir kısmında hem de eklerde, ses uyumsuzlukları görülmektedir. Türkçede ünlü uyumları iki ayrı boyutta gerçekleşmektedir: Kalınlık-incelik/büyük uyumu ve düzlük-yuvarlaklık uyumu/ küçük ünlü uyumu. Metnimizde, ünlü uyumları çoğu zaman korunmamaktadır. İncelediğimiz eser, 1856 yılında Tiflis’te yayımlanmıştır. Eserin nüshaları dünyanın çeşitli (Gürcistan, Rusya, Finlandiya) ülkelerinin kütüphanelerinde bulunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İoseb Tsilossani
• çok dilli sözlük
• ses uyumu
• Türkçe.

Kaynakça

1. Altun, S., & Çelebi, F. (2024). Türkiye’de Kartveloloji Çalışmaları II. Ertem Kafkas Yayınları.
2. Canaşia, N. (1998). Çağdaş Türk Dilinde Fiil. Üniversite Yayınları.
3. Çelik, F. (2024). Tarançı Ağızında Yazılmış Sâ’at-Name Eserinin Ses Uyumları Yönünden İncelemesi. Cilt 17. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi.
4. Çlaidze, L. (2001). Türkçe-Gürcüce Sözlük. Gürcistan Bilimler Akademisi.
5. Efendioğlu, S. (2013). Vâhidî, Cinânü’l-Cenân. Fenomen Yayınevi.
6. Ergin, M. (2013). Türk Dil Bilgisi. Bayrak Yayınevi.
7. Gemalmaz, E. (1982). Standart Türkiye Türkçesi (STT)’nin Formanlarının Enformatif Değerleri ve Bu Değerlerin İhtiyaç Halinde Bu Dilin Gelişimine Muhtemel Etkileri. Atatürk Ünüversitesi Türkiyat Araştırmaları yayınları.
8. Gotsiridze, İ., & Sarişvili, E. (1986). Türk Dilinde Okuma Kitabı. Üniversite Yayınları.

9. Kamuşadze, G. (2006). Yaneti’ye Repatriye Edilen Nüfusun Türkçe Ağız Özellikleri (Tez No: 7430). [Doktora Tezi, Tiflis Doğu Bilimleri Enstitüsü]. Gürcistan Bilimler Akademisi.
10. Koç, K., & Doğan, O. (2013). Kazak Türkçesi Grameri. IQ Kültür Sanat Yayınları.
11. Korkmaz, Z. (1992). Gramer Terimleri Sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları.
12. Sarı, M. (2014). Türkçenin Batı dilleriyle ilişkisi. Türk Dil Kurumu Yayınları.
13. Tsilossani, İ. (1856). Novıye Razgavorı na Rassiyskom, Fransuzkom, Turetskom i Tatarskom Yazıkah c Russkim Proyznoşeniyem Dvuh Poslednih. Tipografyı Kantselari Namestnika Kavkasov.