Mütareke'nin Gölgesinde “Yeşil Bursa”: Halide Nusret ve Süleyman Nazif'in Bursa Hatıraları

Öz

Bu çalışma, Mütareke ve erken Cumhuriyet devrinin sanat anlayışı bakımından farklılık gösteren iki edebî şahsiyetinin, genç şair ve yazar Halide Nusret ile devrin güçlü nâsiri, sürgün ve vatan şairi Süleyman Nazif’in, Bursa’ya dair hatıra yazılarını karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Halide Nusret’in Süs’de (8 Ağustos 1339/1923) yayımlanan “Bursa Yollarında” ve Milli Mecmua’da (1 Kanun-ı evvel 1339/1923) yer alan “Bursa Hatıraları” başlıklı yazıları ile Süleyman Nazif’in Resimli Gazete’de yedi sayı boyunca tefrika edilen “Bursa’da Bir Hafta” (28 Haziran 1340/1924-9 Ağustos 1340/1924) başlıklı yazı dizisi ile Yeni Ses’de yayımlanan “Yeşil Bursa” (24 Temmuz 1926) başlıklı yazısı, çalışmanın temel inceleme metinlerini oluşturmaktadır. İki yazar da Bursa’yı Yunan işgalinin hemen sonrasında yolculuk güzergahı, tabii manzara, tarihî miras ve millî hafıza üzerinden ele alsa da bakış açıları, üslupları, yaşları, cinsiyetleri ve şehirle kurdukları ilişki bakımından belirgin şekilde farklılık gösterir. Süleyman Nazif için Bursa, gençliğinin on iki yılını Vilayet Mektupçusu olarak geçirdiği ve geri dönüşü bir hatıra yolculuğuna dönüşen yitik bir vatandır. Halide Nusret için ise ilk kez karşılaşılan ve keşfedilen bir yerdir. Çalışmada iki yazarın yazılarındaki Mudanya-Bursa yolculuğu, tabiat ve yeşil imgesi, işgalin izleri ve millî hafıza gibi ortak izlekler ile Osmanlı mirası karşısındaki tavır, lirik izlenim ve siyasî-tarihî muhasebe gibi temel karşıtlıklar tematik bir okumayla ortaya koyulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Halide Nusret
• Süleyman Nazif
• Bursa
• Hatıra
• Mütareke Dönemi

In the Shadow of the Armistice: “Green Bursa”: The Bursa Memoirs of Halide Nusret and Süleyman Nazif

Öz

This study comparatively examines the memoir writings on Bursa by two literary figures who differ markedly in artistic sensibility during the Armistice period and the early Republican era: the young poet and writer Halide Nusret, and the era's powerful prose stylist, the exiled and patriotic poet Süleyman Nazif. The primary texts are Halide Nusret's essays "Bursa Yollarında," published in Süs (August 8, 1923), and "Bursa Hatıraları," published in Milli Mecmua (December 1, 1923), together with Süleyman Nazif's seven-part serial "Bursa'da Bir Hafta," published in Resimli Gazete (June 28 – August 9, 1924), and his essay "Yeşil Bursa," published in Yeni Ses (July 24, 1926). Although both writers approach Bursa in the immediate aftermath of the Greek occupation through the journey itself, the natural landscape, historical heritage, and national memory, they diverge sharply in perspective, style, age, gender, and personal bond with the city. For Nazif, who spent twelve years of his youth there as provincial secretary, Bursa is a lost homeland whose revisiting becomes a journey of memory; for Halide Nusret it is a place encountered and discovered for the first time. Reading the two together, the study reveals shared motifs the Mudanya-Bursa journey, the imagery of green, the traces of occupation, national memory and central divergences, including attitudes toward the Ottoman legacy and the contrast between lyrical impression and political-historical reckoning.

Anahtar Kelimeler

• Halide Nusret
• Süleyman Nazif
• Bursa
• memoir
• Armistice period

Kaynakça

1. Acehan, A. (2011). Sürgün kalemler (1839-2000). Siyasal Kitabevi.
2. Assmann, J. (2011). Cultural memory and early civilization: Writing, remembrance, and political imagination. Cambridge University Press.
3. Coşkun, B. (2010). Halide Nusret Zorlutuna: Hayatı, eserleri, fikirleri (Yayımlanmamış doktora tezi, Marmara Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü].
4. Erdal, K. (2008). Küçük dostların öğretmeni Halide Nusret Zorlutuna. Ezgi Kitabevi.
5. Göçgün, Ö. (2010). Süleyman Nazif. Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
6. Gür, M. (2020). Kendi içinde ve kendine göre Süleyman Nazif, Dergah Yayınları.
7. Halbwachs, M. (2017). Kolektif hafıza (B. Barış, Çev.). Heretik Yayınları.
8. Halide Nusret. (1339, 8 Ağustos). Bursa yollarında. Süs, (10), 3.

9. Halide Nusret. (1339, 1 Kanun-ı evvel). Bursa hatıraları 2: 'Yeşil' Türbesi ve Camisi. Milli Mecmua, (3), 42-43.
10. Nora, P. (2006). Hafıza mekânları (M. E. Özcan, Çev.). Dost Kitabevi.
11. Özdemir, E. (1972). Anı ve anı dilimiz üzerine. Türk Dili Aylık Dil ve Edebiyat Dergisi, (246).
12. Süleyman Nazif. (1340, 28 Haziran). Bursa'da bir hafta -1-. Resimli Gazete, (43), 2.
13. Süleyman Nazif. (1340, 5 Temmuz). Bursa'da bir hafta -2-. Resimli Gazete, (44), 2.
14. Süleyman Nazif. (1340, 12 Temmuz). Bursa'da bir hafta -3-. Resimli Gazete, (45), 2.
15. Süleyman Nazif. (1340, 19 Temmuz). Bursa'da bir hafta -4-. Resimli Gazete, (46), 2.
16. Süleyman Nazif. (1340, 26 Temmuz). Bursa'da bir hafta -5-. Resimli Gazete, (47), 2.
17. Süleyman Nazif. (1340, 2 Ağustos). Bursa'da bir hafta -6-. Resimli Gazete, (47), 2.
18. Süleyman Nazif. (1340, 9 Ağustos). Bursa'da bir hafta -7-. Resimli Gazete, (47), 2.
19. Süleyman Nazif. (1926, 24 Temmuz). Yeşil Bursa. Yeni Ses, (145), 2.
20. Şapolyo, E. B. (1976). Türk gazetecilik tarihi ve her yönü ile basın. Güven Matbaası.
21. Tanzimattan bugüne edebiyatçılar ansiklopedisi (Cilt 2). (2003). Yapı Kredi Yayınları.
22. Yazar, M. B. (1999). Edebiyatçılar âlemi: Edebiyatımızın unutulan simaları. 21. Yüzyıl Yayınları.