Cumhuriyet Dönemi Spor Basınında Yeni Bir Dinamik: Türk Spor

Öz

Millî Mücadele'nin ardından Mustafa Kemal Atatürk, yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nin siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel alanlarda gelişimini hedeflemiştir. Bu bağlamda gerçekleştirdiği önemli reformlardan biri, yeni Türk alfabesine geçiş süreci olmuştur. Zira bu meseleyi okuma yazmanın anahtarı olarak görmüştür. Nihayetinde, 1 Kasım 1928 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde 1353 sayılı “Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkındaki Kanun” ile Yeni Türk Harfleri kabul edilmiştir. Türk alfabesinin kabulünden sonra ilk hedef, yeni harflerin halk arasında yaygınlaştırılması olmuştur. Bu bağlamda basın önemli araçlardan biridir. Yeni Türk alfabesi ile yayın hayatına başlayan ilk spor mecmuası 3 Ekim 1929’da yayın hayatına başlayan Türk Spor mecmuasıdır. Mecmua 2 Ekim 1930’da çıkan sayısıyla birinci yılını doldurmuştur. İstanbul’da her hafta perşembe günü çıkarılan bu “tarafsız” mecmuanın sahibi, sorumlusu Telât Mitat Efendi’dir. Türk Spor mecmuasında, bir yılda tümünün sayfa sayısı toplamı 1212 olan 52 sayı çıkarılmıştır. Bu çalışmada ilk yılda basılan 52 sayı incelenmiştir. Türk Spor mecmuasının amacı ve yayın politikası, konu dağılımı, mecmua kapaklarında kullanılan görsellerle vurgulanan hususlar ele alınan konular arasındadır. Geniş bir spor branşı yelpazesine sahip olan Türk Spor mecmuasının hem ilgili branşlarda halkı bilinçlendirmesi hem de Türk sporunun durumunu ve gelişimini kamuoyuna aktarma çabasına sahip olması önemlidir. Bunun yanı sıra yeni harfler ile yazılmış olması bakımından, halkın yeni Türk alfabesine alışma sürecine katkı sağlaması açısından da dikkat çeker özelliktedir.

Anahtar Kelimeler

• Spor Tarihi
• Türk Spor
• Mecmua
• Türk Alfabesi
• Telât Mitat Efendi

A New Dynamic in Republican Period Sports Journalism: Türk Spor

Abstract

Following the National Struggle, Mustafa Kemal Atatürk aimed to develop the newly established Republic of Turkey in political, social, economic and cultural fields. One of the important reforms he realized in this context was the transition to the New Turkish Alphabet. Because he saw this issue as the key to literacy. Eventually, on November 1, 1928, the Grand National Assembly of Turkey adopted the new Turkish alphabet with the “Law on the Acceptance and Application of Turkish Letters” numbered 1353. After the adoption of the Turkish Alphabet, the first goal was to popularize the new letters among the public. In this context, the press is one of the most important tools. The first sports magazine to begin publication using the New Turkish Alphabet was the Turkish Sports Magazine, which began publication on October 3, 1929. The periodical completed its first year with the issue published on October 2, 1930. Published every Thursday in Istanbul, this “impartial” periodical was owned and edited by Telât Mitat Efendi. In one year, 52 issues of the Türk Spor journal were published, totaling 1212 pages. In this study, 52 issues printed in the first year are examined. The purpose and publication policy of the Turk Spor journal, the distribution of topics, the issues emphasized with the visuals used on the covers of the journal are among the topics covered. It is important that Türk Spor journal, which has a wide range of sports branches, both raises public awareness in the relevant branches and endeavors to convey the status and development of Turkish Sports to the public In addition, it is also noteworthy in terms of being written in new letters and contributing to the process of the public getting used to the new Turkish Alphabet.

Keywords

• Sports History
• Türk Spor
• Journal
• Turkish Alphabet
• Telât Mitat Efendi

Kaynakça

1. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Cumhuriyet Arşivi (BCA). 490.1./1275.240.1. Dosya Ek: 8. Büro. (Belge Tarihi 27.11.1938).
2. Türkiye Büyük Millet Meclisi Tutanak Dergisi, 3. Dönem 5. Cilt 1. Birleşim (1 Teşrinisani 1928 Perşembe).
3. Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri I, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde ve C.H.P Kurultaylarında (1919–1938), Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı, 2006.
4. Bekiroğlu, Turgut. “Şampiyon Spor Dergisi.” Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi, 2006.
5. Berkes, Niyazi, Türkiye’de Çağdaşlaşma, hazırlayan Ahmet Kuyaş, İstanbul: Yapı Kredi Kültür Sanat Yayınları, 2003.
6. Çini Şimşek, Derya, “Latin Harfleri ile Yayınlanan İlk Gazete” Türkçe Gazete’’”, Atatürk İlkeleri ve Cumhuriyet Tarihi Çalışmaları, (2018): 435-453.
7. Erkoçlar, Ufuk. “Türkiye’de Spor Dergiciliğinde Tenisin Yeri ve Önemi: Teniz Dünyası Dergisi Örneği.” Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2012.
8. Eroğul, Ali. “Spor Alemi (1919-1929): A Turkish sports magazine in the transition period from the Ottoman Empire to the Turkish Republic.” Yüksek Lisans Tezi, Boğaziçi Üniversitesi, 2010.

9. İnönü, İsmet, Hatıralar. Hazırlayan Sebahattin Selek, Ankara: Bilgi Yayınevi, 2009.
10. Kara, Nilgün Nurhan ve Çolak, Filiz. “2. Dünya Savaşı Yıllarında İzmir’de Gençlik ve Spor Bayramı Kutlamaları.” İzmir Spor Tarihi. Editör Günver Güneş ve Bahri Okumuş, 300-313. Ankara: Ütopya Yayınevi,2019.
11. Menekşe, İrem. “Türkiye ile Balkan Ülkeleri Arasındaki Spor Diplomasisi: Balkan Oyunları (1929-1950).” Doktora Tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, 2025.
12. Morpa Spor Ansiklopedisi, cilt 3, İstanbul: Ofset Basım, 1997.
13. Morpa Spor Ansiklopedisi, cilt 4, İstanbul: Ofset Basım, 1997.
14. Özkaya, Yücel. “Atatürk Dönemi ve Atatürk İnkılâpları.” Türkler, (Ankara:Yeni Türkiye Yayınları, 2002), 16: 676-729.
15. “Yeni Spor Alemi.” Spor Alemi, 6, 10, 6 Kânunuevvel 1928 / 6 Aralık 1928.
16. Yıldız, Onur. “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Spor Dergileri.” Kitap ve Kütüphane: Kitaplar ile Geçen Bir Ömür Mustafa Vedat Sönmez’e Armağan, Editör Alpaslan Demir, Tuba Tombuloğlu ve Sezai Balcı, 398-415. İstanbul: Efe Akademi Yayınları, 2021.
17. Acar, Ayla, “Türkiye’de Latin Alfabesine Geçiş Süreci ve Gazeteler”, İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi (Istanbul University Faculty of Communication Journal), 41 (Nisan 2012): 5-25.
18. Aydın, Hakan, “İlk Kapsamlı Spor Dergisi Üzerine Bir İnceleme.” Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 1, 27 (2009): 153-170.
19. Çakır, Hamza, “Türk basınında ilk spor gazetesi ‹Futbol›.” İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 26 (Kış-Bahar 2008): 169-196.
20. Demir, Kenan, “Osmanlı’da Dergiciliğin Doğuşu ve Gelişimi (1849-1823).” Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9 (Nisan 2016): 71-112.
21. Doğramacı, İhsan, “Atatürk ve Eğitim.” Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 1, 3, (01 Temmuz 1985): 653 – 670.
22. Eken, Faruk, “İlk Resmi Spor Dergisi: Türk Spor Kurumu Dergisi’ne Bir Bakış (1936-1938).” Belgi Dergisi 2, 20 (Yaz 2020/II): 2537-2552.
23. Erdil, M. “Türkiye Cumhuriyeti’nin Latin Harfleriyle Çıkan İlk Çocuk Dergisi Üzerine Bir Değerlendirme.” Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2 1 (2018): 8-23.
24. Eroğul, Ali, “Osmanlı İmparatorluğu’ndan Cumhuriyet’e Geçişte Spor Dergiciliği.” Din ve Hayat Dergisi, 17 (2012): 154-157.
25. İnce, Yunus ve Akça, Bayram. “Osmanlı Döneminde Latin Harfleriyle Türkçe Yazılan Eserler ve Yazarları.” ERDEM, 73 (2017): 5-42.
26. Kara, Nilgün Nurhan, “Türkiye’de Latin Harflerinin Kabulünün Romanya Gazetesine Yansımaları”, Lectio Socialis 3, 1 (January 2019): 77-86.
27. Kısıklı, Emine, “Harf İnkılabının Türk ve Dünya Basınındaki Yankıları.” ERDEM İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 56 (2010): 115-160.
28. Köse Şeker, Beyza, “Harf İnkılabının Türk Basın ve Yayıncılığına Etkisi: Gazete, Dergi Kitap Örnekleri Üzerine İnceleme.” Eski Türk Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 8, 3 (Eylül 2025): 592-616.
29. Mutlu, Mustafa, “Spor Alemi Dergisinin Kısa Ömürlü Bir Kardeş Yayını: Keşşaf.” Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 10, 26 (Nisan 2021): 533-554.
30. Sarıkaya, Makbule, “Türkiye’de Latin Alfabesine Geçiş Sürecinde “Türkçe Gazete.” Atatürk Dergisi III, 4 (Temmuz 2003): 237-250.
31. Tongul, Neriman, “Türk Harf İnkılâbı.” Atatürk Yolu Dergisi 9, 33 (Mart 2004): 103-130.
32. Toprak, Zafer, “Türkiye’de Sporun Tarihi – Spor Alemi Dergisi ve Türkiye’de İdman.” Tombak – Antika Kültürü Koleksiyon ve Sanat Dergisi, 20 (1998): 5-9.
33. Tüfekçioğlu, Hayati, “Cumhuriyet İdeolojisi ve Türk Basını.” İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi/ İstanbul University Journal of Sociology 3, 3 (Mayıs 2012): 45-96.
34. Tüylü Turan, Esin, “Mustafa Kemal Paşa ve Harf İnkılabı.” Vakanüvis- Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi, yıl 3, Prof. Dr. Azmi Özcan Öğrencileri Özel Sayısı, (2018): 380-396.
35. Yamaç, Müzehher, “Türkiye’nin Modernleşmesinde Harf Devriminin Rolü ve Tekirdağ”, Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi (ABAD/ JABS), 6, 11 (2023): 231-253.
36. Günay, Necla, “Gençlik ve Spor Yayınları”, erişim: 08 Ekim 2025. https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/genclik-ve-spor-yayinlari
37. “Hemşeri (Talat Midhat)”, İstanbul Ansiklopedisi, erişim 25 Aralık 2024, https://istanbulansiklopedisi.org/handle/rek/3000