Millî Mücadele Dönemi Basınında Mısır’ın İstiklâli Meselesi

Öz

Mısır, coğrafi konumun da etkisiyle tarih boyunca önemli bir yere sahip olmuştur. Yakın döneme gelindiğinde de İngiliz hâkimiyeti altında bulunan Mısır’da meydana gelen gelişmelerin Türkiye’de istiklal mücadelesi verildiği günlerde basına yansıdığı görülmektedir. Bunlar arasında dikkat çeken bir konu Mısır’ın istiklaline dairdir. Bu yazılar arasında Mısır’ın istiklali yolunda mücadelenin yoğunlaştığı süreçte yazı kaleme alan kişilerden biri Osmanlı Devleti’nin son vakanüvisi Abdurrahman Şeref Bey’dir. Dört nüshada tefrika olarak yer verilen yazılarda Mısır’ın yakın dönem tarihçesine yer verilmektedir. Konuya dair farklı gazetelerde yer alan yazılarda ise gerek uluslararası alanda Mısır’ın ileri gelenleri tarafından gerçekleştirilen faaliyetlere gerekse ülkede çıkan karışıklıklardan, istiklal yolunda yapılan tebrikler, konusuna kadar pek çok hususa değinildiği görülmektedir. Aynı dönemde Türkiye’de de İstiklâl mücadelesinin verildiği günler olması nedeniyle bu süreçte Mısır’daki gelişmelerin Türk basınına ne şekilde yansıdığı dikkat çeken bir konudur. Bu çalışmada Özellikle Millî Mücadele dönemi gazetelerinden seçilen haberler üzerinden arşiv ve konu ile ilgili diğer çalışmalardan da faydalanılmak suretiyle Mısır’da İngiliz hâkimiyetine karşı verilen istiklâl mücadelesi incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Mısır
• Millî Mücadele
• İstiklâl
• İngiltere
• Basın

The Issue of Egypt’s Independence in the Press Duringthe Turkish National Struggle Period

Abstract

Egypt has held an important place throughout history due to its geographical location. In the more recent period, during the time of British rule, developments in Egypt were also reflected in the press while Turkey was waging its own War of Independence. Among the most striking of these was the issue of Egypt’s independence. One of the figures who wrote on this matter, particularly at the height of the struggle for Egyptian independence, was the last official chronicler of the Ottoman Empire, Abdurrahman Şeref Bey. His articles, serialized in four issues, dealt with the recent history of Egypt. In addition, articles in other newspapers addressed various aspects such as the international activities carried out by Egyptian notables, the unrest that erupted in the country, and congratulatory messages sent in support of independence. Since this period coincided with Turkey’s own struggle for independence, the way developments in Egypt were reflected in the Turkish press is especially noteworthy. This study examines the Egyptian struggle for independence against British rule, particularly through news reports selected from newspapers of the National Struggle period, supported by archival sources and relevant scholarly works.

Keywords

• Egypt
• National Struggle
• Independence
• Britain
• Press

Kaynakça

1. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Türkiye Cumhuriyeti Devlet Arşivleri Başkanlığı, Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivi, Mısır (559), 36215.143534.1. Belge Tarihi: 03.09.1932.
2. Abdurrahman Şeref, “Mısır Meselesi-I”, Vakit, 3 Nisan 1922, 3.
3. Abdurrahman Şeref, “Mısır Meselesi-İkinci safha: Barışıklık ve Hazırlık”, Vakit, 10 Nisan 1922, 3.
4. Abdurrahman Şeref, “Mısır Meselesi- 4- “Yine İkinci safhadan: Fırtınanın Tefriki İngiltere ve Avusturya’nın Nokta-i Nazarları”, Vakit, 23 Nisan 1922, 3.
5. Abdurrahman Şeref, “Mısır Meselesi- 3-İkinci safhadan: Meternic ile Bir Mülakat”, Vakit, 17 Nisan 1922, 3.
6. Baş, Arda, “Atatürk Dönemi Türkiye-Mısır İlişkileri ve Günümüze Etkileri”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 31, 92, 31-76.
7. Gençoğlu, Halim, “İngiliz İşgali Sonrası Mısır’ın Dönüşümleri ve Türkiye ile İlişkileri”, BRIQ Kuşak ve Yol Girişimi Dergisi 5, 2 (2024), 218-223.
8. Görgün, Hilal, “1919-1922 Mısır Bağımsızlık Mücadelesi”, XIX. Türk Tarih Kongresi, 3-7 Ekim 2022, Cilt III, III. Kısım, Osmanlı Tarihi, Hazırlayanlar Abdullah Kaymak, Selin Eren, Semiha Nurdan, Kübra Güney ve Muhammed Özler, (Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2024): 2139-2172.

9. Kaya, Kemal, “Mısırlıların Gözünden Lozan Barış Antlaşması”, Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 20, 41 (Güz 2024), 595-627.
10. Nafiz, “Mısır Mektupları”, Tevhid-i Efkâr, 29 Kânûnuevvel 1921, 3.
11. Öztürk, Hüseyin, Mısır’ın Demokrasi Tarihine Postkolonyal Bir Bakış,İstanbul, 2019.
12. Ahmed, Maher Mohamed Ahmed, “I. Dünya Savaşı’nda İngilizlerin Mısır’a Yerleşmesi.” Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2016.
13. https://islamansiklopedisi.org.tr/sad-zaglul, erişim 29 Ağustos 2025