PERSPECTIVES ON JAPAN'S PROGRESS AND SOCIETY in LATE OTTOMAN PERIODICALS (1900-1918)

Öz

In the 19th century, with the opportunities brought about by industrialization, the West expanded its political, economic, and commercial influence on non-domestic countries. However, these effects did not produce the same result in every geography. The modernization processes of China, Japan and the Ottoman Empire created different reactions and changes due to other conditions. Every transformation caused by differences continues to affect the present of these countries. Between 1830 and 1860, the imperial policies implemented by Western countries led to different events in China, the Ottoman Empire and Japan. While Westernization in the Ottoman Empire, along with centralist and bureaucratic transformations, caused divisions in the realm of mentality, China's opening to the West has led to protracted social and political upheavals. Japan, on the other hand, has emerged on the world stage as an industrialized, militaristic and expansionist power by integrating with the West. The success of Japan was closely followed by Ottoman intellectuals, especially after the Meiji Restoration, and with the military victories in the early 1900s, this interest increased further. This intense interest is evident in the archives, newspapers, magazines and books of the period. For the intellectuals of the period, Japan was the most successful example of victory over the West. In this article, the interest in Japan in periodicals between 1900 and 1918 is examined by a qualitative research method. The interest of Ottoman State intellectuals in Japan was influenced by concepts such as progress and society, which laid the historical and intellectual groundwork for today’s views of Japan. This research aims to explore the origins of Japanese influences that have shaped the contemporary Turkish realm of ideas.

Anahtar Kelimeler

• Japan
• Progress
• Society
• Ottoman Empire
• Periodicals

SON DÖNEM OSMANLI SÜRELİ YAYINLARINDA JAPON İLERLEMESİ VE TOPLUMU ÜZERİNE BELİRGİNLEŞEN FİKİRLER (1900-1918)

Öz

Sanayileşmenin yeni olanakları bağlamında hızlanan emperyal politikalar, Batı’nın kendinden olmayan ülkeler üzerindeki ticari, siyasi ve ekonomik nüfuzunu 19. yüzyılda arttırmıştır. Bu nüfuzun farklı coğrafi, siyasi, toplumsal ve kültürel ortamlarda aynı sonucu vermediği aşikardır. Japon Modernleşmesinin içsel karakteri bugüne de yön vermeyi sürdüren yeni kategoriler ve temalar yaratmıştır. 1830-1860 yılları arasında merkezi imparatorlukları periferilerine çekmek isteyen ülkelerin izledikleri emperyal politikalar Japonya’yı da etkilemiştir. Batılılaşmanın Osmanlı Devleti’ne has boyutları merkeziyetçi, bürokratik, zihniyet dünyasını bölen deneyimler şekillendirirken Japonya’nın Batılılaşma deneyimi ise dünya gündemine kapitalist ekonomiyle kaynaşarak sanayileşen, militarist, yayılmacı yeni bir aktörü taşımıştır. Bu aktörün Batı karşısındaki başarıları pek çok ülkede olduğu gibi Osmanlı Devleti’nde de ilgiyle izlenmiştir. Meiji Restorasyonun 1870’lerde somutlaşmasıyla beraber Osmanlı’da bu ilginin ilk izleri görünürleşse de 1900’lerin başındaki Japon askerî zaferleri merakı arttırmıştır. Söz konusu merak, dönem arşivlerinde, dergilerinde, gazetelerinde, kitaplarında rahatlıkla takip edilebilmektedir. Bu merakın süreli yayınlara özgü olan kısmı irdelenebilecek zengin tema ve kategoriler içermektedir. Nitel araştırma yöntemi kullanılan bu makalede, bu merakın 1900-1918 yılları arasındaki karakterinin açığa çıkartılması amaçlanmaktadır. Dönem aydınlarının, Japon mucizesine gösterdikleri teveccüh Japonya’yı alakadar eden her konunun değerlendirildiği zengin bir birikim bırakmıştır. Bu birikimin ilerleme ve toplum kategorilerine odaklanan makalede, bugünkü Japonya algısının bize özgü tarihsel, düşünsel karakteri belirginleştirilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Japonya
• Toplum
• Osmanlı Devleti
• Süreli Yayınlar
• ilerleme

Etik Beyan

Bu makalede Etik Kurul Onayı gerektiren bir çalışma bulunmamaktadır.

Kaynakça

1. Akkemik, K. Ali, Japonya’nın İktisadi ve Sosyal Tarihi: Savaş Öncesi Dönem. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2019.
2. Armaoğlu, Fahir, 19 Yüzyıl Siyasi Tarihi (1789-1914). İstanbul: Kronik Yayınları, 2020.
3. Belge, Murat, Militarist Modernleşme: Almanya, Japonya ve Türkiye. İstanbul: İletişim Yayınları, 2012.
4. Buluş, Abdülkadir, “Japon Kapitalizminin Kökenleri ve Osmanlı Devleti ile Bir Karşılaştırma.” Divan İlmi Araştırmalar, 13 (2002): 135-195.
5. Dündar, A. Merthan, “Japan in The Turkish Press: An Essay on Books Written about Japan in Ottoman Script during the 19th and 20th Centuries.” Asian Reserach Trends, 7 (2012): 55-73.
6. Dündar A. Merthan,” Meiji Modernleşmesinin Osmanlı Dönemi Türk Aydınları Üzerindeki Etkisi Üzerine.” Meiji Japonya'sına 150. Yılından Bakışlar: Seçilmiş Makaleler, (Ankara: APAM, 2019): 17-37.
7. Esenbel, Selçuk, Japon Modernleşmesi ve Osmanlı: Japonya’nın Türk Dünyası ve İslam Politikaları. İstanbul: İletişim Yayınları, 2015.
8. Furtado, Peter, Ülkelerin Tarihi: Ulusal Kimlikler Nasıl Oluşturuldu?. İstanbul: Yapı Kredi Kültür Sanat, 2012. Güneş, Elif Öksüz, “Ahmet İhsan Tokgöz’ün Doğu Asya’ya Seyahat Romanında Yapı,” Journal of Turkish Language and Literature 5, 4 (2019): 642-656,

9. Hane, Mikiso, Kısa Japonya Tarihi. İstanbul: Say Yayınları, 2021.
10. Hearn, Lafcadio, Japonya. Ankara: Doğu Batı Yayınları, 2016.
11. Heyt, Edwin P., Japonya: Bir Ulusun İntiharı. İstanbul: Sabah Kitapları, 1995.
12. Hobsbawm, Eric John, Sanayi ve İmparatorluk. Ankara: Dost Yayınları, 2003.
13. Kaplan, Emine Sicim, “Pan-Asyacılık: Okukara Tenshin (Kakuzo) ve Asya Algısı”, History Studies 15, 4 (2023): 759-774.
14. Kiraz, Enes Şamil, “Becoming Russia or Becoming Japan? The RussoJapanese War and Ottoman Public Opinion.” Turkish Historical Review, 16 (2025): 25-53.
15. Kuşculu, Ayhan, “Osmanlı Dergilerinde Japonya.” Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 44 (2022): 201-228.
16. Meyer, Milton W., Japonya Tarihi. İstanbul: İnkılap Yayınevi, 2014.
17. Ozankaya, Özer, “Japonya’nın Modernleşme Denemesi.” Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 20, 1 (1965): 293-309.
18. Özgüven, Ali, “Japon Mucizesi”, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası 40, 1-4 (1984): 91-131.
19. Sunar, İlkay, State and Society in Tehe Politics of Turkey’s Develpoment. Ankara: Ankara Üniversitesi SBF Yayınları, 1974.
20. Worringer, Renée, “Avrupa’nın Hasta Adamım mı Yoksa Yakın Doğu’nun Japonya’sı mı: II. Abdülhamit ve Jön Türkler Döneminde Osmanlı Modernliğinin İnşası.” Muhafazakâr Düşünce 4, 16 (2008), 87-118.
21. Yinilmez Akagündüz, Seval, “Osmanlı Devleti’nde Okutulan İlk Fizik Ders Kitabı: Usûl-i Hikmet-i Tabiiye (Doğa Felsefesine Giriş).” Türk Tarih Eğitimi Dergisi 2, 2 (2013): 58-77.
22. Abdullah Cevdet, “Rusya ve Japonya’ya Dair.” İçtihat 1, 2 (Ocak 1905): 10-13.
23. Abdülrreşid İbrahim, “Japonlar Adam Yetiştirmek İçin Nasıl Çalışıyorlar.” Sırat-ı Müstakim 5, 114 (10 Kasım 1910): 175.
24. A. Talat., “Japonya’da Askerlik.” Musavver Muhit 2, 31 (17 Haziran 1909): 273-274.
25. A. Talat, “Hanımlar İçin Japonya’da Maarif-i Nisvan.” Musavver Muhit, 35 (15 Temmuz 1909): 369-371.
26. A.M., “Kapitülasyonlar Nasıl Kalkar: Bir Japon Mualliminin Fikri.” İslam Dünyası 1, 12 (14 Ağustos 1913): 180-182.
27. Ahali, “Mütalaa-ı Siyasiye: Japonya’nın Mebda-i İkbali Rusya’nın Bidayet-i İnkırazı.” Ahali 7, (11 Kasım 1906): 1-2.
28. Ahali, “Havadis-i Hariciye.” Ahali 2, 67 (13 Ocak 1907): 3-4.
29. Ahmet Hidayet, “Japonya’da Nisvan-ı Cedide.” Servet-i Fünun 46, 1179 (8 Ocak 1914): 204-207.
30. Ahmet Münir, “Japonya Mikadosu Mutsuhito.” Sebilürreşad 9, 213 (3 Ekim 1912): 97-99.
31. Ahmet Münir, “Japonya Mektupları: Biraz da İstatistik.” Sebilürreşad 12, 307 (30 Kasım 1915): 365-366.
32. Ahmet Rasim, “Japonya’da Kadınlar.” Sabah 13, 4580 (2 Ağustos 1902): 3.
33. Ali Semih, “Japonya’da Aileler.” Servet-i Fünun 31, 801 (1 Eylül 1906): 331-334.
34. Ali Şükrü, “Bir Millet Nasıl Terakki Eder.” Donanma 9, 130 (22 Ağustos 1918): 2086-2087.
35. Baron Soye Maço, “Avrupalılar Nazarında Japonlar.” Servet-i Fünun 31, 800 (23 Ağustos 1906): 311-312.
36. C. Tahsin, “Japon Sanatı Avrupa’yı İstila Edecek mi?.” Resimli Kitap 7, 39 (13 Nisan 1912): 216-222.
37. Canikli Topalzade, “Japonya’da Matbuuat.” Serbesti 11, (26 Kasım 1908): 3.
38. Ç.Z., “Japonya’da Aile Hayatı.” Sabah 24, 8263 (21 Eylül 1912): 3.
39. Ç. Z. “Şundan Bundan: Japonlar ile Avrupalıların Ahlak ve Tabai Arasında Farklar.” Sabah 29, 8264 (22 Eylül 1912): 3.
40. Ç.Z, “Japonya Aldı Yürüdü.” Sabah 25, 8643 (9 Ekim 1913): 3.
41. D.K., “Japonya Nasıl Teceddüt Etti?.” Sabah 22, 7734 (3 Nisan 1911): 1.
42. Doktor Orhan Rıza, “Japon Irkı,” İçtihat, 86 (18 Ocak 1914): 1909-1910.
43. F.H., “Şark ve Garp Medeniyeti.” Tasvir-i Efkâr 1, 187 (6 Ocak 1909): 5-6.
44. F.S., “Paris Mektupları: Yeni Japonya'da Eski Adetler.” Şehbal, 32 (28 Aralık 1910): 159.
45. Fatma Ünsiye, “Japon Çocukları-I.” İçtihat 30, (14 Eylül 1911): 825-830.
46. Fatma Ünsiye, “Japon Çocukları-II.” İçtihat 31, (28 Eylül 1911): 846-848.
47. Feriha Nakano, “Seyahat Hatıralarımdan: Japon Çocukları.” Kadın Yazıları 6-26, (Eylül 1926) 3-5.
48. Gıdık, “Siyaset.” Gıdık, 386 (22 Haziran 1911).
49. H. S., “Terakki Yolları ve Çareleri: Japonya Nasıl Terakki Etti?.” İçtihat 4, 71 (24 Temmuz 1913): 1551-1552.
50. Hasan Bedri, “Orduda Terbiye-i Fikriye.” Ceride Mecmuası, 6 (20 Kasım 1908): 137-142.
51. Hasan Fehmi, “Mekatip: Tokyo Japonya Meclis-i Mebusanında.” Sırat-ı Müstakim 6, 143 (1 Haziran 1911): 207-208.
52. İmzasız, “Amerika ve Japonya.” Servet-i Fünun 50, 1289 (2 Mart 1916): 180-182.
53. İmzasız, “Japon Çocukları.” Sabah 13, 4897 (15 Haziran 1903): 3
54. İmzasız, “Japon Kadınları.” Servet-i Fünun 29, 738 (15 Haziran 1905): 146-147.
55. İmzasız, “Japon ve Çin Medeniyeti.” Sabah 18, 6257 (6 Mart 1907): 3.
56. İmzasız, “Japonlar Dehşet Geliyor.” Balkan, 88 (13 Kasım 1906): 2. İmzasız, “Japonlarda Terakkiyat-ı Sıhhiye.” Sabah 18, 6124 (24 Ekim 1906): 4.
57. İmzasız, “Japonların Muhacereti.” Servet-i Fünun 32, 829 (14 Mart 1907): 366-367.
58. İmzasız, “Japonların Tetkik-i Tabayi ve Ahlakı.” Sabah 18, 6410 (6 Ağustos 1907): 3.
59. İmzasız, “Japonya Kadınları.” Sabah 13, 4526 (9 Haziran 1902): 3-4.
60. İmzasız, “Japonya Siyasetinde Kadın: Nisvan-ı Siyasiyye.” Servet-i Fünun 50, 1287 (17 Şubat 1916): 164.
61. İmzasız, “Japonya ve Çin'de Tababet.” Sabah 18, 6196 (4 Ocak 1907): 3-4.
62. İmzasız, “Japonya.” Mecmua-i Ebuzziya 11, 115 (30 Kasım 1912): 1166-1169.
63. İmzasız, “Japonya'da Aile Hayatı.” Sabah 19, 6452 (17 Eylül 1907): 3.
64. İmzasız, “Japonya’da Siyaset-i Umumiyye.” Servet-i Fünun 48, 1240 (11 Mart 1915): 284-285.
65. İmzasız, “Japonya’da Bekar Vergisinin İlgası.” Sabah 14, 4716 (16 Aralık 1902): 4.
66. İmzasız, “Japonya'da İslamiyet.” Balkan, 29 (2 Eylül 1906): 1-2.
67. İmzasız, “Japonya’da Kızların Talim ve Terbiyesi.” Servet-i Fünun 35, 896 (25 Haziran 1908): 191.
68. İmzasız, “Japonya'da Tababet.” Servet-i Fünun 30, 774 (22 Şubat 1906): 307.
69. İmzasız, “Japonya'da Terbiye-i Nisvan.” Servet-i Fünun 30, 772 (8 Şubat 1906): 279-280.
70. İmzasız, “Japonya’nın Terakkiyât-ı İktisadiyesi: Japonya'da Ziraat.” Servet-i Fünun 29, 740 (29 Haziran 1905): 179-183.
71. İmzasız, “Japonyalılar, Amerikalılar ve Kaliforniyalılar.” Servet-i Fünun 32, 822 (24 Ocak 1907): 247-251.
72. İmzasız, “Musahabe-i İctimaiyye: Japonlar Nasıl Terakki Ettiler.” Servet-i Fünun 44, 1136 (13 Mart 1913): 412-418.
73. İmzasız, “Musahabe: Japonya ve Japonlar.” Sabah, 6467 (2 Ekim 1907): 3.
74. İmzasız, “Şark Postası: Japonlar.” Tanin 22, 1037 (21 Temmuz 1911): 4.
75. İmzasız, “Şuun-ı Nisvan: Japonya'da Hastabakıcılar Mektebi.” Servet-i Fünun 33, 837 (9 Mayıs 1907): 70.
76. İsmail Hami, “Musahabe-i Edebiye: Japon Kavmi.” Şehbal 3, 70 (28 Şubat 1913): 431.
77. Limnidis, “Japon Medeniyeti.” Aktis, 19 (16 Mayıs 1913): 148-149.
78. Mehmet Cavit, “Japonya’ya Dair.” Servet-i Fünun 22, 549 (18 Eylül 1901): 34-38.
79. Mehmet Edip, “Japonlara Dair.” Tanin, 763 (17 Ekim 1910): 3-4.
80. Resimli Gazete 2, (18 Mayıs 1899): 24.
81. Resimli Kitap 2, 7 (Nisan 1909): 691.
82. Resimli Kitap 2,7 (Nisan 1909): 646.
83. Safvet Suat, “Hayat-i Aile: Japon Çocukları.” Servet-i Fünun 25, 635 (25 Haziran 1903): 166-169.
84. Safvet Suat, “Musahabe-i Mütenevi: Japonyalılarda İstihmam.” Servet-i Fünun 23, 590 (14 Ağustos 1902): 276-278.
85. Samizade Süreyya, “Japonya'dan Alınacak Dersler-I.” Resimli Kitap 8, 46 (Kasım-Aralık 1912): 758-767.
86. Samizade Süreyya, “Japonya'dan Alınacak Dersler-II.” Resimli Kitap 8, 48 (13 Eylül 1912): 896-903.
87. Samizade Süreyya, “Japonya'da Sanayi-i Nefise.” Edebiyat-i Umumiyye Mecmuası 2, 42 (17 Kasım 1917): 267-269.
88. Samizade Süreyya, “Musahabe: Kadınlarımızın Kıyafeti.” Sabah 29, 10252 (31 Mayıs 1918): 2.
89. Samiazade Süreyya, “Japonya Matbuatı.” Utarit 2, (31 Aralık 1918): 29.
90. Servet-i Fünun, 752 (21 Eylül 1906): 377.
91. Servet-i Fünun, 781 (12 Nisan 1906): 9.
92. Servet-i Fünun, 886 (16 Nisan 1908): 29.
93. Servet-i Fünun, 1179 (8 Ocak 1914).
94. T.F. “Japonya'da Bir Sada: Japonlar Anadolu'ya Gelmek İstiyorlar.” Sabah 25, 8713 (21 Aralık 1913): 3.