BİR 12 EYLÜL İCADI: 24 KASIM ÖĞRETMENLER GÜNÜ KUTLAMASI

Öz

Dünyada ve Türkiye’de bazı meslek grupları için özel günler icat edilmiştir. Türkiye’de de hem ulusal hem de evrensel bağlamda günler ve haftalar şeklinde düzenlenmiş olan mesleki etkinlikler bulunmaktadır. Bunlardan biri de Öğretmenler Günü’dür. 1981 yılından itibaren, Millet Mekteplerinin açıldığı ve Mustafa Kemal Atatürk’ün Başöğretmenliği kabul ettiği gün olan 24 Kasım, Öğretmenler Günü olarak kutlanmaya başlanmıştır. Öğretmenler Günü, 12 Eylül 1980’de gerçekleştirilen darbe ile yönetime gelen askerlerin bir tercihidir ve asker kökenli bir Milli Eğitim Bakanı’nın döneminde kurala bağlanmıştır. 1981’den günümüze kadar geçen sürede Öğretmenler Günü, başta öğretmenler olmak üzere tüm eğitim camiası tarafından kutlanmıştır. Ancak kutlamalara rağmen ilk günden itibaren siyaset dünyasının, basının ve toplumun farklı kesimlerinin dahil olduğu, tartıştığı bir olgu olarak da Türk tarihindeki yerini almıştır.

Anahtar Kelimeler

• 12 Eylül 1980
• 24 Kasım
• Atatürk
• Darbe
• Hasan Sağlam
• Kenan Evren
• Millî Eğitim Bakanlığı
• Öğretmen
• Öğretmenler Günü

A PRODUCT OF SEPTEMBER 12: NOVEMBER 24 TEACHERS’ DAY

Öz

Special days have been dedicated to certain professional groups both around the world and in Türkiye. In Türkiye, there are also professional events structured as days and weeks within both national and universal contexts. One of these is Teachers' Day. Since 1981, November 24, which marks the opening of the Nation Schools and the day Mustafa Kemal Atatürk accepted the title of Head Teacher, has been celebrated as Teachers’ Day. Teachers’ Day was designated by the military administration that came to power following the coup carried out on September 12, 1980, and it was enacted during the tenure of a Minister of National Education with a military background. From 1981 to the present, Teachers' Day has been celebrated by the entire educational community, particularly by teachers. Nevertheless, despite these celebrations, it has also taken its place in Turkish history as a phenomenon that has been discussed and engaged with by the political sphere, the press, and various segments of society from the very first day.

Anahtar Kelimeler

• September 12
• 1980
• November 24
• Atatürk
• Coup
• Hasan Sağlam
• Kenan Evren
• Ministry of National Education
• Teacher
• Teachers’ Day.

Kaynakça

1. Danışma Meclisi Tutanak Dergisi
2. Resmi Gazete
3. TBMM Albümü, 1920-2010, cilt 4, 1960-1983, 2. Bs., Ankara: 2010.
4. TBMM, Ülkemizde Demokrasiye Müdahale Eden Tüm Darbe ve Muhtıralar ile Demokrasiyi İşlevsiz Diğer Bütün Girişim ve Süreçlerin Tüm Boyutları ile Araştırılarak Alınması Gereken Önlemlerin Belirlenmesi Amacıyla Kurulan Meclis Araştırma Komisyonu Raporu- cilt I, Ankara: TBMM Yayınları, Kasım 2012.
5. Arslan, Tolga, Türkiye’de Askeri Müdahale Dönemlerinde Atatürk ve Atatürkçülük. Ankara: Hayat Özlem Kayalı Yayınları, 2023.
6. Ateş, Toktamış, Kemalizmin Özü “Görüşler, Düşünceler, 3. Bs. İstanbul: Der Yayınları, 1994.
7. Birand, Mehmet Ali ve Bilâ Hikmet ve Akar Rıdvan. 12 Eylül Türkiye’nin Miladı. İstanbul: Doğan Kitapçılık, 1999.
8. Cumhurbaşkanı Kenan Evren’in Milli Eğitime Ait Direktifleri, Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1985.

9. Evren, Kenan, Seçme Konuşmalar (12 Eylül 1980/6 Kasım 1989), İstanbul: Doğan Kitap, 2000.
10. Evren, Kenan, Zorlu Yıllarım. cilt 1, İstanbul: Milliyet Yayınları, 1994.
11. Hale, William, Türkiye’de Ordu ve Siyaset. İstanbul: Alfa Yayınları, 2014.
12. Karpat, Kemal, Türkiye’de Siyasal Sistemin Evrimi. Çev. Esin Soğancılar, Ankara: İmge Kitabevi, 2007.
13. Kayalı, Kurtuluş, Türk Düşünce Dünyasının Bunalımı. İstanbul, İletişim Yayınları, 2000.
14. Kenan Evren’in Anıları, cilt 2, 2. Bs. İstanbul: Milliyet Yayınları, 1991.
15. Kılıç, Aziz, Türkiye’de Askerî Darbelerin Eğitim ve Kültür Hayatı Üzerindeki Etkileri (27 Mayıs 1960-12 Mart 1971-12 Eylül 1980). Ankara: AKDTYK Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 2023.
16. Kızmaz, Sefa ve Altınışık Songül. Öğretmen Motivasyonu Öğretmenler Günü Kutlamalarının Öğretmenlerin Motivasyonuna Etkisi. Ankara: Gazi Kitabevi, 2021.
17. Millî Eğitim Bakanlığı Başöğretmen Atatürk Anıtı, 24 Kasım Öğretmenler Günü Kitapçığı, 24 Kasım 1981.
18. Milli Güvenlik Konseyi Genel Sekreterliği, Milli Güvenlik Konseyi Genel Sekreterliği; 12 Eylül Öncesi ve Sonrası, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1981.
19. Oran, Baskın, Kenan Evren’in Yazılmamış Anıları. 7. Bs. Ankara, Bilgi Yayınevi, 1989.
20. Tekiner, Ü. Aylin, Atatürk Heykelleri Kült, Estetik, Siyaset, 3. Bs. İstanbul: İletişim Yayınları, 2021.
21. The ILO/UNESCO Recommendation concerning the Status of Teachers (1966) and The UNESCO Recommendation concerning the Status of Higher-Education Teaching Personnel (1997), United Nations: Educational, Scientific and Cultural Organization and International Labour Organization, 2008.
22. Timur, Taner, Türk Devrimi ve Sonrası. Ankara: İmge Kitabevi, 1993.
23. Alkan, Mehmet Ö. “12 Eylül Devleti’nde Günlük Hayata Dair Notlar ve Tuhaflıklar: Değişen Bayramlar, Cumhurbaşkanlığı Forsu ve Anıtkabir.” Türkiye’nin 1980’li Yılları. Editör Mete Kaan Kaynar, 1003-1033. İstanbul: İletişim Yayınları, 2023.
24. Ertan, Temuçin Faik. “Darbeler Dönemi ve Demokrasiyi Yaşatma Çabaları II.” Türkiye’de Demokrasi ve Parlamento Tarihi. Editör Şaduman Halıcı, 145-205. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları Açık Öğretim Fakültesi Yayını, 2013.
25. Gürpınar, Doğan. “12 Eylül Rejimi Kültür Politikaları ve İslam: Bitmeyen Bir Tartışma.” Osmanlı’dan Günümüze Darbeler. Editör Mehmet Ö. Alkan, 285-299. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2017.
26. Uzun, Hakan. “Türk Demokrasisinin Darbelerle İmtihanı: 27 Mayıs, 12 Mart, 12 Eylül, 28 Şubat ve 27 Nisan Üzerine Görüşler.” Türkiye’nin 100 Yıllık Birikimi Demokrasi ve Siyaset. Editör Hakan Uzun, 25-51. Ankara: AKDTYK Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, 2024.
27. Barlas, Mehmet. “Öğretmenler.” Milliyet, 28 Kasım 1981.
28. Başaran, Mehmet. “Öğretmene Saygı ve Sevgi.” Cumhuriyet, 24 Kasım 1981.
29. Donat, Yavuz. “Öğretmenlere.” Tercüman, 24 Kasım 1981.
30. Erer, Tekin. “Günün Akisleri”, Son Havadis, 30 Kasım 1981.
31. Kabaklı, Ahmet. “Bayram ve Kurbanlar.” Tercüman, 26 Kasım 1981.
32. Kabaklı, Ahmet. “Bayram ve Kurbanlar.” Tercüman, 26 Kasım 1981.
33. Kabaklı, Ahmet. “Bayram ve Matem.” Tercüman, 24 Kasım 1981.
34. Kabaklı, Ahmet. “Millet, Evren ve Öğretmenler.” Tercüman, 29 Kasım 1981.
35. Pulur, Hasan. “Bugün öğretmenler günüdür.” Hürriyet, 24 Kasım 1981.
36. Selçuk, İlhan. “Öğretmenler Günü.” Cumhuriyet, 24 Kasım 1981.
37. Tahirgil, Şükrü. “Öğretmenin Yüceliği.” Cumhuriyet, 24 Kasım 1981.
38. Uysal, Ayșen. “Muhbirliğin Kurumsallaşması ve Korku Rejiminin İnşası.” Toplum ve Bilim, 158: 2021.
39. Akcan, Leyla ve Togay Birbudak Seçkin. “Cumhuriyet Dönemini Konu Alan Tarihi Filmlerde Ana Karakterlerin Yurtseverlik Tipolojileri: Öğretmen Kemal Film Örneği.” Anadolu Eğitim Liderliği ve Öğretim Dergisi 12, 2 (2024): 89-110.
40. Cicioğlu, Şükrü, “Türkiye’de 1980 Sonrası Gelir Dağılımının Ekonomi Politikaları Ve Krizler Bağlamında Değerlendirilmesi.” Emek ve Toplum 2, 4 (Ekim 2013): 28-49. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/84759.
41. Durmuş, Mustafa, “12 Eylül Askeri Darbesinin Ekonomi Politiği.” Memleket Siyaset Yönetim 6, 15 (2011): 95-138.
42. Ertan, Temuçin Faik, “Ahmet Cevat Emre ve Kemalizm’de Öncü Bir Dergi: Muhit.” Kebikeç 2, 5 (1997): 17-34.
43. Kılıç, Aziz, “27 Mayıs 1960 Darbesine Meşruiyet Kazandırma Çabaları.” ODÜ Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 10, 3 (Kasım 2020): 954-967.
44. Lüleci, Yalçın, “12 Eylül Etkisinde 1980’li Yıllarda Türkiye’de İktidar ve Sinema İlişkileri.” Filmvisio, 2 (2023): 1-37.
45. Özet, İrfan, “Kültür Savaşı Ekseninde 12 Eylül Politikaları ve Türk Sağı.” SDÜ Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 57 (Aralık 2022): 245-259.
46. Uzun, Hakan, “Tek Parti Döneminde Yapılan Cumhuriyet Halk Partisi Kongreleri Temelinde Değişmez Genel Başkanlık, Kemalizm Ve Milli Şef Kavramları.” Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi 9, 20-21 (2011): 233-271.
47. Ünder, Hasan. “Atatürk İmgesinin Siyasal Yaşamdaki Rolü.” Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce Kemalizm, 2: 138-153. İstanbul: İletişim Yayınları, 2001.
48. Dündar, Lale Şıvgın. “12 Eylül Dönemi Türk Yazılı Basınında Atatürk ve Atatürkçülük.”, Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü, 2016.
49. Aslım, İlksoy. “'Öğretmenler Gününü Kutlamıyoruz'!.” Yeni Düzen, erişim 21 Eylül 2025, https://www.yeniduzen.com/ogretmenler-gununu-kutlamiyoruz-30381h.htm /
50. “Öğretmenler Gününü Kutlamıyoruz.” Bianet, erişim 21 Eylül 2025, https://bianet.org/haber/ogretmenler-gununu-kutlamiyoruz-142345 /
51. “TÖB SEN:”Cunta’nın Dayattığı 24 Kasım Öğretmenler Gününü Kabul Etmiyoruz.” erişim 21 Eylül 2025, https://www.hatayyenihaber.com/tob-sencuntanin-dayattigi-24-kasim-ogretmenler-gununu-kabul-etmiyoruz/
52. The ILO/UNESCO Recommendation concerning the Status of Teachers (1966) and The UNESCO Recommendation concerning the Status of Higher-Education Teaching Personnel (1997), (United Nations: Educational, Scientific and Cultural Organization and International Labour Organization, 2008). erişim 23 Eylül 2025, https://www.right-to-education.org/sites/right-to-education.org/files/resource-attachments/ILO_UNESCO_Recommendation_Concerning_the_Status_of_Teachers_1966_En.pdf
53. “Tankut Öktem kimdir?.” Sanatokur, erişim 22 Eylül 2025, https://sanatokur.com/tankut-oktem-kimdir/
54. “Kuruluş ve Kurucular.” Milli Eğitim Vakfı, erişim 4 Ekim 2025, https://www.mev.org.tr/sayfa/kurulus-ve-kurucular/
55. “Öğretmen Kemal.” Sinemalar, erişim 9 Mart 2025, https://www.sinemalar.com/film/8582/ogretmen-kemal
56. Gırlangıç, Çağrı. “Cehaletle Savaşmak: Öğretmen Kemal.” İndigo, erişim 9 Mart 2025, https://indigodergisi.com/2014/03/cehaletle-savasmak-ogretmen-kemal/