THE YOUNG TURKS’ ASSASSINATION THREAT AGAINST ABDULHAMID II AND THE POLITICAL REFLEXES OF THE REGIME

Öz

Abstract The Young Turks, who led the opposition movement against Sultan Abdulhamid II, adopted the objective of dethroning the sultan. Through their propaganda activities in the press and publications, they sought to shape public opinion against Abdulhamid II. The sultan's suspicious personality and fear of assassination were exploited by the Young Turks. This article examines the discourse of assassination in the publications of the Young Turks and the ways in which this discourse was legitimized. The security-oriented reflexes developed by Abdulhamid II, characterized by authoritarian governance, censorship policies, and an extensive network of informants, compelled the opposition of the period to engage not only in political but also psychological struggles. The Young Turk press, operating primarily in Europe, portrayed Abdulhamid II as a tyrannical despot and a symbol of absolute malevolence, framing a potential assassination attempt against him as a political necessity and a legitimate form of defense to save the state. Through a historical analysis method based on Young Turk publications and memories from the period, this study elucidates how assassination was positioned as a political tool. Furthermore, it evaluates the psychological impact of this threat environment on Abdulhamid II’s personality and its reflections on his governance style. In conclusion, the article argues that the opposition press’s language legitimizing violence served not only as propaganda but also as a factor that fueled the sultan’s increasingly repressive policies. It concludes that the relationship between political power and opposition during Abdulhamid II’s reign was shaped by a complex interplay.

Anahtar Kelimeler

• Abulhamid II
• Press History
• Young Turks
• Ottoman History
• Assassination.

JÖN TÜRKLERİN II. ABDÜLHAMİD’E YÖNELİK SUİKAST TEHDİDİ VE İKTİDARIN SİYASİ REFLEKSİ

Öz

Sultan II. Abdülhamid’e karşı muhalefet hareketini yürüten Jön Türkler padişahı tahttan indirmeyi amaç olarak benimsemiştir. Basın ve yayın üzerinden yaptıkları propaganda faaliyetleriyle II. Abdülhamid aleyhinde kamuoyu oluşturmaya çalışmışlardır. II. Abdülhamid’in şüpheci kişiliği ve suikasta uğrama korkusu Jön Türkler tarafından kullanılmıştır. Bu makale, Jön Türklerin yayın organlarında yer alan suikast söylemini ve bu söylemin meşrulaştırılma biçimlerini incelemektedir. Abdülhamid’in otoriter yönetim, sansür politikaları ve yaygın hafiye ağı şeklinde geliştirdiği güvenlikçi refleksler, dönemin muhalefetini yalnızca siyasi değil aynı zamanda psikolojik bir mücadeleye de zorlamıştır. Avrupa merkezli yayın yapan Jön Türk basını, II. Abdülhamid’i zalim bir müstebit ve mutlak kötülüğün sembolü olarak kodlayarak, ona karşı girişilecek olası bir suikastı siyasi bir zorunluluk ve devleti kurtaracak meşru bir müdafaa biçiminde sunmuştur. Çalışmada, Jön Türklerin yayınları ve döneme ait hatıralar üzerinden yürütülen tarihsel analiz yöntemiyle suikastın nasıl bir siyasi araç olarak konumlandığı ortaya konulmaktadır. Ayrıca bu tehdit atmosferinin II. Abdülhamid’in kişiliği üzerindeki psikolojik etkileri ve bunun yönetim tarzına yansımaları da değerlendirilmektedir. Sonuç olarak makale, muhalif basının şiddeti meşrulaştıran dilinin, yalnızca propaganda amacı taşımadığını; aynı zamanda padişahın artan baskıcı politikalarını besleyen unsur hâline geldiğini ileri sürmektedir. II. Abdülhamid döneminde siyasi iktidar-muhalefet ilişkisinin girift bir yapıyla biçimlendiği sonucuna varmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• II. Abdülhamid
• Basın Tarihi
• Jön Türkler
• Osmanlı Tarihi
• Suikast.

Etik Beyan

Bu makalede Etik Kurul Onayı gerektiren bir çalışma bulunmamaktadır

Kaynakça

1. “Rus Çarı II. Aleksandr’a yapılan suikast hakkında İstanbul halkının ne düşündüğünün II. Abdülhamid’e bildirilmesi.” Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), 84/122.
2. “Tebriz postası ile Hoy’lu Aleksan’ın hanesinde mukim Taşnakist Sarkiyan namına gelen bir mektup içinde ele geçirilen Osmanlı ihtilal fırkası mühürlü bir beyanname ve bu beyannameye dair Tahran Sefareti’nden ve Hoy Şehbenderliğinden gelen tahriratın Hariciye Nezareti’nce takdimi.” BOA, 153/72.
3. Alkan, Ahmet Turan, Sıradışı Bir Jön Türk Ubeydullah Efendi’nin Amerika Hatıraları. İstanbul: İletişim Yayınları, 1997.
4. Alkan, Necmettin, Sultan II. Abdülhamid Arafta Bir Hünkâr. İstanbul: Kronik Kitap, 2023.
5. Alloul, Houssine, Eldem Edhem ve de Smaele Henk. “Yıldız Suikastının Anatomisi: Ayrıntıda Evrenselin İzini Sürmek.” Sultan’ı Öldürmek II. Abdülhamid’e Yapılan Suikast Girişiminin Uluslararası Tarihi (1905). Yayına Hazırlayanlar Houssine Alloul, Edhem Eldem ve Henk de Smaele, 13-49. İstanbul: Salon Yayınları, 2020.
6. Altıntaş, Toygun. “Osmanlı’nın ‘Anarşizm’ ve Devrimci Şiddet ile Savaşı.” “Yıldız Suikastının Anatomisi: Ayrıntıda Evrenselin İzini Sürmek.” Sultan’ı Öldürmek II. Abdülhamid’e Yapılan Suikast Girişiminin Uluslararası Tarihi (1905). Yayına Hazırlayanlar Houssine Alloul, Edhem Eldem ve Henk de Smaele, 123-155. İstanbul: Salon Yayınları, 2020.
7. Ateş, Sabri, Tunalı Hilmi Bey Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Bir Aydın. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2009.
8. Çiçek, Hikmet, Dr. Bahattin Şakir İttihat ve Terakki'den Teşkilatı Mahsusa’ya Bir Türk Jakobeni. İstanbul: Kaynak Yayınları, 2007.

9. Demirel, Fatmagül, II. Abdülhamid Döneminde Sansür. İstanbul: Bağlam Yayıncılık, 2007.
10. Deringil, Selim, İktidarın Sembolleri ve İdeoloji II. Abdülhamid dönemi (1876-1909), çeviren Gül Çağalı Güven, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2002.
11. Döküntüler, Uçurum. 1905.
12. Gör, Emre, Abdülhamid Döneminde İstihbarat Mutlakıyetten Meşruiyete İmparatorluğun Haber Alma Faaliyetleri 1876-1909. İstanbul: Kitap Yayınevi, 2019.
13. Hanioğlu, M. Şükrü, Bir Siyasal Örgüt Olarak Osmanlı İttihad ve Terakki Cemiyeti ve Jön Türklük. İstanbul: İletişim Yayınları, 1989.
14. Hocazade İzmirli Mehmed Ubeydullah, Geçid. Mısır: Matbaatü’t- Tevfik, 1907.
15. İbrahim Temo’nun İttihad ve Terakki Anıları. İstanbul: Arba Yayınları, 2000.
16. İrtem, Süleyman Kâni, Abdülhamid Devrinde Hafiyelik ve Sansür. Hazırlayan Osman Selim Kocahanoğlu, İstanbul: Temel Yayınları, 1999.
17. Kanlıdere, Ahmet. “İttihat ve Terakki’nin Gölgede Kalmış Simalarından Doktor İshak Sükûti (1868-1902)”. Tarihçiliğe Adanmış Bir Ömür: Prof. Dr. Nejat Göyünç’e Armağan. Editör Hasan Bahar, 205-216. Konya: Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yayınları, 2013.
18. Kieser, Hans-Lukas, Türklüğe İhtida 1870-1939 İsviçre’sinde Yeni Türkiye’nin Öncüleri, çeviren Atilla Dirim, İstanbul: İletişim Yayınları, 2008.
19. Koloğlu, Orhan, “‘Abdülhamid Basın Rejimi’ Deyimi Üzerine”, Sultan II. Abdülhamid ve Devri Semineri 27-29 Mayıs 1992 içinde, 35-46. İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi, 1994.
20. Kuran, Ahmet Bedevi, Osmanlı İmparatorluğunda İnkılap Hareketleri ve Milli Mücadele. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2012.
21. Küçükyağcı, Hamiyet. “Sultan II. Abdülhamid'e düzenlenen suikastlar ve ihbarlar.” Yüksek Lisans Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi, 2021.
22. Leskovikli Mehmed Rauf, İttihâd ve Terakkî Cemiyeti Ne idi?. Der-saadet: Ahmed Saki Bey Matbaası, 1911.
23. Mardin, Şerif, Jön Türklerin Siyasî Fikirleri 1895-1908. İstanbul: İletişim Yayınları, 2012.
24. Osman Nuri, Abdülhamid-i Sani ve Devr-i Saltanatı Hayat-ı Hususiye ve Siyasiyesi 1-2. İstanbul: Kitabhane-yi İslâm ve Askeri, 1911.
25. Özbek, Nadir, Osmanlı İmparatorluğunda Sosyal Devlet Siyaset, İktidar ve Meşruiyet 1876-1914. İstanbul: İletişim Yayınları, 2011.
26. Tahsin Paşa, Yıldız Hatıraları. Hazırlayan Ahmet Zeki İzgöer, İstanbul: İz Yayıncılık, 2015.
27. Tansu, Samih Nafiz, İki Devrin Perde Arkası Teşkilat-ı Mahsusa Başkanı Hüsamettin Ertürk. İstanbul: İlgi Kültür Sanat, 2011.
28. Tunalı Hilmi, Evvel ve Ahir. Cenove.
29. Tunalı Hilmi, Sekizinci Hutbe. Cenevre: 1899.
30. Yılmaz, Murat, Erken Dönem Jön Türk Muhalefetinde İmaj Mühendisliği. İstanbul: Kitabevi, 2021.
31. Yılmaz, Murat, Sultan II. Abdülhamid’e Karşı Jön Türk Muhalefeti (1895-1902). İstanbul: Libra Kitap, 2022.
32. “Abdülhamid Çıldırmış.” Osmanlı, 15 Ekim 1898.
33. Ahmed Rıza. “İcmâl-ı ahvâl.” Meşveret, 23 Mayıs 1896.
34. “Almanya İmparatoru ve Sultan Hamid.” Osmanlı, 15 Mayıs 1898.
35. “Anarşist Kim?.” Osmanlı, 29 Ekim 1898.
36. Azeri. “Ziyaret-i Hırka-i Saâdet.” Meşveret, 2 Nisan 1896.
37. “Bayram.” Tokmak, 1 Nisan 1901.
38. Bir Arnavud. “Arnavudluk’dan.” Osmanlı, 1 Ocak 1901.
39. “Ecnebi Gazeteleri.” İlave-i Meşveret, 8 Haziran 1896.
40. “Ferda-yı İnkılab.” Kanun-i Esasi, 19 Nisan 1897.
41. “Gırtlaklarım!.” Tokmak, 15 Mart 1901.
42. “Girid Umuru.” Mizan, 1 Mart 1897.
43. “Havadis.” Osmanlı, 15 Ağustos 1900.
44. “Hükûmetin Aleyhimizde İkame-i Davası.” Osmanlı, 1 Kasım 1899.
45. “İstanbul’dan.” Osmanlı, 15 Ağustos 1900.
46. Mehmed Murad. “İkiden Hangisi?.” Meşveret, 21 Ağustos 1896.
47. “Mektub.” Osmanlı, 1 Aralık 1898.
48. “Muayede-i Hümayun Resm-i Valası.” Kanun-i Esasi, 21 Şubat 1899.
49. “Nouvelles d’orient.” Pro Armenia, 25 Aralık 1900.
50. “Sultan Abdülhamid’in Zırhı.” Osmanlı, 1 Şubat 1898.
51. “Ziya ve Teessüf.” Osmanlı, 15 Eylül 1901.
52. Aslan, Taner, “II. Abdülhamid’in Jön Türk Siyaseti: İttihat ve Terakki Cemiyeti’ne Karşı Önlemler.” Yakın Doğu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 3, 1 (Nisan 2010): 102-131.
53. Birecikli, İhsan Burak, “Sultan II. Abdülhamid’e Karşı Başarısız Bir Darbe Teşebbüsü.” Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi 1, (Nisan 2012): 683-697.
54. Şeber, Nurdan İpek, “Namlunun Ucundaki Padişah: II. Abdülhamid’e Karşı Planlanan Suikastler.” Türkiyat Mecmuası 22, (Bahar 2012): 31-59.