İNÖNÜ SAVAŞLARININ AVUSTRALYA BASININA YANSIMALARI (OCAK-NİSAN 1921)

Öz

1921 yılı Ocak–Nisan ayları arasında gerçekleşen Birinci ve İkinci İnönü Savaşları, Millî Mücadele’nin askerî safhasında önemli bir dönüm noktasıdır. Bu savaşlar, hem düzenli ordunun ilk başarıları olmuş hem de Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Hükümeti’nin uluslararası görünürlüğünü artırmıştır. Bu çalışma da savaşın doğrudan tarafı olmayan ancak İngiliz İmparatorluğu’nun bir parçası olarak uluslararası haber ağlarından beslenen Avustralya basınının Anadolu’daki gelişmeleri nasıl aktardığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Dolayısıyla araştırma, Millî Mücadele’nin uluslararası basındaki algısını Avrupa ve Amerikan basını dışındaki bir coğrafya üzerinden inceleyerek literatürdeki sınırlı çalışmalara katkı sunmayı hedeflemektedir. Araştırma kapsamında 1921 yılının Ocak–Nisan döneminde Avustralya’da yayımlanan gazetelerde yer alan haber ve yorumlar incelenmiştir. Bulgular, savaşın ilk safhasında Avustralya basınının büyük ölçüde Reuters ve Avrupa merkezli haber ajanslarına dayanması nedeniyle zaman zaman Yunan yanlısı ve önyargılı bir söylem benimsediğini ortaya koymaktadır. Türk kuvvetlerinin çoğu zaman zayıf gösterilmesi, Yunan ilerleyişinin ise abartılı biçimde aktarılması söz konusu önyargılı söylemin tezahürüdür. Ancak askerî gelişmelerin netleşmesiyle birlikte haber dilinde belirgin bir değişim gözlenmiştir. Türk ordusunun direnişi ve başarıları giderek daha görünür hâle gelmiştir. Birinci İnönü Savaşı sonrasında Londra Konferansı’na ilişkin diplomatik gelişmeler, Ankara Hükûmeti’nin uluslararası meşruiyetinin güçlenmesi şeklinde değerlendirilmiş, İkinci İnönü Savaşı sonrasındaysa Türk zaferi Avustralya basınında daha açık biçimde kabul edilmiştir. Sonuç olarak çalışma, Avustralya basınının İnönü Savaşlarını başlangıçta Avrupa merkezli haber ağlarının etkisiyle önyargılı bir çerçevede aktardığını; ancak askerî gerçekliklerin ortaya çıkmasıyla söylemin daha dengeli bir yapıya dönüştüğünü göstermektedir. Böylece araştırma, Millî Mücadele’nin uluslararası kamuoyundaki algısının oluşumunda haber ajanslarının etkisini ve coğrafi olarak uzak bir basının bu süreci nasıl yansıttığını ortaya koyarak basın tarihi ile Millî Mücadele literatürüne özgün bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Türk Kurtuluş Savaşı
• İnönü Savaşları
• Avustralya Basını
• Millî Mücadele
• Uluslararası Kamuoyu.

REFLECTIONS OF THE BATTLES OF INONU IN THE AUSTRALIAN PRESS (JANUARY–APRIL 1921)

Öz

The First and Second Battles of Inonu, fought between January and April 1921, constituted a major turning point in the military phase of the Turkish War of Independence. These battles not only marked the first significant successes of the newly established regular army but also enhanced the international visibility of the Grand National Assembly of Türkiye (TBMM) Government. This study aims to examine how developments in Anatolia were represented in the Australian press, despite Australia not being a direct participant in the conflict, by virtue of its position within the British Empire and its reliance on international news networks. In this respect, the study contributes to the existing literature by examining international perceptions of the Turkish National Struggle from a geographical perspective beyond the European and American press. The study analyzes news reports and commentaries published in Australian newspapers between January and April 1921. The findings demonstrate that, during the initial phase of the conflict, the Australian press, relying largely on Reuters and European-based news agencies, occasionally adopted a pro-Greek and biased narrative. This bias was reflected in the frequent portrayal of Turkish forces as weak and the exaggeration of Greek military advances. As the military situation became clearer, however, a noticeable shift occurred in press discourse. The resilience and achievements of the Turkish army received increasing recognition. Following the First Battle of Inonu, diplomatic developments surrounding the London Conference were interpreted as evidence of the growing international legitimacy of the TBMM Government, while after the Second Battle of Inonu the Turkish victory was acknowledged more explicitly in the Australian press. In conclusion, the study demonstrates that the Australian press initially framed the Battles of Inonu through a perspective shaped by European-centered news networks and prevailing biases. However, as military realities became increasingly evident, this discourse evolved into a more balanced representation. By revealing both the influence of international news agencies on the formation of global public perceptions of the Turkish National Struggle and the manner in which a geographically distant press interpreted these developments, the study makes an original contribution to the historiography of the Turkish War of Independence as well as to the field of press history.

Anahtar Kelimeler

• Turkish War of Independence
• Battles of Inonu
• Australian Press
• National Struggle
• International Public Opinion.

Kaynakça

1. “Garp Cephesi Kumandanlığı’nın iki cepheye ayrılıp, Şimal Cephesi Kumandanlığı’na İsmet Bey ve Cenup Cephesi Kumandanlığı’na Refet Bey’in tayinleri”, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA), 30.18.1.1/1.18.13/38.7.
2. “Kuva-yı Milliye’nin kaldırılması ile 1. ve 2. Kuva-yı Seyyare adıyla iki müfrezenin görevinin devamı”, BCA, 30.18.1.1/1.12.1.
3. “Kuva-yı Milliye’nin Müdafaa-i Milliye Teşkilatı’na bağlanması ve bütçenin buna göre düzenlenerek giderlerin tamamen Emval-i Umumiye’den temini”, BCA, 30.18.1.1/1.1.8/42.1.
4. “Londra Konferansı’na, İstanbul Heyetinden ayrı olarak TBMM Hükümeti adına bir heyet gönderilmesi”, BCA, 30.18.1.1/2.33.9, 29.01.1337 (1921).
5. “Londra Konferansı’nda müzakerata iştirak ve ittihaz olunacak mukarreratı ifa etmek üzere Hükümet-i Seniyye tarafından zat-ı sami-i sadaretpenahi Birinci Murahhas ve İngiltere ve İtalya hükümetleri nezdlerinde mahsus murahhaslar Mustafa Reşid ve Osman Nizami paşaların da Murahhas tayinleri”, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), Bab-ı Âlî Evrak Odası (BEO), 4674.350487, 12.02.1337 (1921). “Londra’da yapılacak konferansa TBMM Hükümetini temsilen Hariciye Vekili Bekir Sami’nin başkanlığında kurulan heyetin tayini”, BCA, 30.18.1.1/2.33.14, 6.02.1337 (1921).
6. TBMM Zabıt Ceridesi. devre 1, cilt 7, içtima 1, birleşim 139, 29.01.1337 (1921).
7. Atatürk, Kemal, Nutuk 1919-1927. hazırlayan Zeynep Korkmaz, 4. bs. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı Yayınları, 2023.
8. Aydemir, Şevket Süreyya, Tek Adam. cilt 2, 28. bs. İstanbul: Remzi Kitabevi, 2011.

9. Lewis, Bernard, Modern Türkiye’nin Doğuşu, çeviren Metin Kıratlı, 5. bs. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1993. Özalp, Kâzım, Millî Mücadele 1919-1922 I-II. 7. bs. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2024.
10. Türk İstiklâl Harbi Batı Cephesi. cilt 2, kısım 3, 3. bs. Ankara: Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüd Başkanlığı Yayınları, 1999.
11. Zürcher, Eric Jan, Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, çeviren Yasemin Saner Gönen, 7. bs. İstanbul: İletişim Yayınları, 2000.
12. “Agreement With Kemalists.” The Herald, 16 April (Nisan) 1921.
13. “Asia Minor Campaign.” Kalgoorlie Miner, 4 April (Nisan) 1921.
14. “Asia Minor Campaign.” Kalgoorlie Miner, 31 March (Mart) 1921.
15. “Düşman kaçıyor: Söğüt, Bilecik, Yenişehir istirdat edilmiştir.” İleri, 6 Nisan 1337 (1921).
16. “Düşman mağlup oldu, Yunan süvarileri ricata başladı.” Hakimiyet-i Milliye, 1 Nisan 1337 (1921).
17. “Greece and Turkey.” The Advertiser, 2 April (Nisan) 1921.
18. “Greek Campaign.” The West Australian, 31 March (Mart) 1921.
19. “Greeks.” The Daily News, 30 March (Mart) 1921.
20. “Greeks and Turks.” The Northern Miner, 17 January (Ocak) 1921.
21. “Greeks and Turks.” The Saturday Journal, 15 January (Ocak) 1921.
22. “Greeks and Turks.” The Townsville Daily Bulletin, 17 January (Ocak) 1921.
23. “Greeks and Turks at War.” The Register, 26 March (Mart) 1921.
24. “Greeks Beaten.” The Express and Telegraph, 26 January (Ocak) 1921.
25. “Greeks in Asia Minor.” Advocate, 17 January (Ocak) 1921.
26. “Greeks in Asia Minor.” The Sun, 16 January (Ocak) 1921.
27. “Kahraman Türk dilaverlerinin mukabil taarruzu Yunan ordusunu yerinden sarstı.” İleri, 1 Nisan 1337 (1921).
28. “Kemalist Outrage.” The Telegraph, 22 March (Mart) 1921.
29. “Kemalists and Greeks.” The Albany Despatch, 7 April (Nisan) 1921.
30. Kuruloğlu, Fehim. “Sydney Morning Herald Gazetesi'ne Göre Gelibolu'da Savaş ve Barış.” Gelibolu: Tarih, Efsane ve Anı. Editörler İbrahim Güran Yumuşak, M. Mehdi İlhan, 345-361, İstanbul: İstanbul Medeniyet Üniversitesi Yayınları, 2013.
31. “Meeting in London.” Daily Advertiser, 27 January (Ocak) 1921.
32. “More Trouble in Asia Minor.” The Telegraph, 18 March (Mart) 1921.
33. “Muharebe hakkında son malumat.” Hakimiyet-i Milliye, 1 Nisan 1337 (1921).
34. “Near East Problem.” The Daily Mail, 1 March (Mart) 1921.
35. Öztoprak, İzzet. “Birinci İnönü Savaşı’nın Anadolu, İstanbul ve Dış Basında Karşılanışı ve Yorumu.” Belleten 64, 240 (Ağustos 2000): 523-540.
36. Öztoprak, İzzet. “Londra Konferansı ve Türkiye Meselesinin Cereyan-ı Müzakeratı.” Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 11, 33 (Kasım 1995): 565-612.
37. Sarıkoyuncu, Ali ve Sarıkoyuncu Değerli, Esra. “Avustralya Basınında Çanakkale Muharebeleri.” Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 25, 73 (Mart 2009): 39-62.
38. “Serious Greek Reverse in Asia Minor.” Mudgee Guardian and North-Western Representative, 27 January (Ocak) 1921.
39. “Takip Hareketi: Afyonkarahisar ve Gemlik.” İleri, 6 Nisan 1337 (1921).
40. “The Greeks in Trouble.” The Examiner, 8 April (Nisan) 1921.
41. “The London Conference.” The Telegraph, 11 February (Şubat) 1921.
42. “The Near East.” Daily Examiner, 27 January (Ocak) 1921.
43. “The Near East.” The Advertiser, 24 February (Şubat) 1921.
44. “The Near East.” The Morning Bulletin, 28 March (Mart) 1921.
45. Turan, Tufan. “Avustralya Basınında Sultan Abdülaziz’in Ölümü Üzerine Tartışmalar”. Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Alanında Araştırma ve Değerlendirmeler, cilt 2, Editörler Orhan Çoban, Ali Erbaşı, Enderhan Karakoç, Fehmi Karasioğlu ve Ayşe Çoban, 193-202. Ankara: Gece Akademi, 2019.
46. “Turkey.” The Toowoomba Chronicle, 12 February (Şubat) 1921.
47. “Turkey and Greece.” The Western Argus, 1 March (Mart) 1921.
48. “Turkish-Greek War.” The World, 2 April (Nisan) 1912.
49. “Turkish Victory.” The Northern Daily Leader, 7 April (Nisan) 1921.
50. “Turks and Greeks.” Laverton and Beria Mercury, 27 January (Ocak) 1921.
51. “Turks and Greeks.” Queensland Times, 2 April (Nisan) 1921.
52. “What The Turks Say.” The Sun, 27 March (Mart) 1921.
53. “Yunan Taarruzu Başladı.” Hakimiyet-i Milliye, 25 Mart 1337 (1921).
54. Bol Yazıcı, Emine. “Çanakkale Muharebelerinin Avustralya Basınındaki Yeri.” Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, 2010.