BAŞKENTİ KAYBETMEK: 1957 GENEL SEÇİMLERİNDE DEMOKRAT PARTİ ANKARA’YI NİÇİN KAYBETTİ?

Öz

13 Ekim 1923’te yeni Türk devletinin başkenti olan Ankara bu sayede ülkenin genel siyasetinin belirleneceği merkez olmuştur. Demokrat Parti, 1946 Milletvekili Genel Seçimi'nde şehir merkezinde ve Beypazarı’nda çoğunluğu elde etmesine rağmen Cumhuriyet Halk Partisi’nin köylerdeki üstünlüğü nedeniyle seçimi kazanamamıştır. 1950 milletvekili seçiminde ise başkentte kazanan Demokrat Parti olmuştur. 1954 Milletvekili Genel Seçimi’ni Ankara’da ezici bir çoğunlukla bir kez daha Demokrat Parti kazanmıştır. 27 Ekim 1957’de yapılan genel seçim Türk siyasi hayatında önemli bir yere sahiptir. Seçim kararının alınmasından sonra siyasi partiler, Türkiye genelinde olduğu gibi Ankara özelinde de seçim hazırlıklarına başlamışlardır. Demokrat Parti iktidarının siyasi ve ekonomik sorunlarla uğraştığı bir dönemde yapılan seçimleri Ankara özelinde Cumhuriyet Halk Partisi kazanmıştır. Çalışmamızın temel amacı Demokrat Parti 1957 Milletvekili Genel Seçim’inde Ankara’da niçin kaybetti? sorusuna cevap bulmaktır. Bu nedenle 1957 yılı itibarıyla Demokrat Parti iktidarının genel durumu hakkında bilgi vereceğimiz gibi, Demokrat Parti’de parti içi muhalefet, hizipleşme, istifalar, seçim çalışmaları ve seçimlerden kısa bir süre önce Ankara’da yaşanan sel felaketinin seçimler üzerindeki etkilerinden de bahsedilecektir. Ayrıca Cumhuriyet Halk Partisi’nin Ankara’daki seçim çalışmaları hakkında da bilgi verilerek Demokrat Parti ile Ankara’da giriştiği rekabet ortaya konulmaya çalışılacaktır. Çalışmamızın kaynakları arasında döneme ait ulusal ve yerel basın, arşiv belgeleri ve araştırma eserleri yer almaktadır.

Anahtar Kelimeler

• 1957 Milletvekili Genel Seçimi
• Demokrat Parti
• Cumhuriyet Halk Partisi
• Ankara
• Parti İçi Muhalefet.

LOSING THE CAPITAL: WHY DID THE DEMOCRATIC PARTY LOSE ANKARA IN THE 1957 GENERAL ELECTIONS?

Öz

Following its designation as the capital of the new Turkish state on 13 October 1923, Ankara became the central locus where the nation's general policies were formulated. In the 1946 parliamentary general election, although the Democrat Party (DP) secured a majority in both the city center and the district of Beypazarı, it failed to win the overall election due to the Republican People's Party's (CHP) dominance in rural areas. Conversely, the Democrat Party emerged victorious in the capital during the 1950 parliamentary election, a success they replicated with a landslide victory in the 1954 parliamentary election. The general election held on 27 October 1957, holds a significant place in Turkish political history. Following the decision to hold elections, political parties initiated their electoral preparations across Türkiye, as well as specifically within the province of Ankara. Conducted during a turbulent period in which the Democrat Party administration was grappling with severe political and economic challenges, these elections resulted in a victory for the Republican People's Party in Ankara. The primary objective of this study is to address the question: “Why did the Democrat Party lose the 1957 parliamentary general election in Ankara?” To this end, while providing an overview of the general state of the Democrat Party administration as of 1957, this paper will examine intra-party opposition, factionalism, resignations, electoral campaigns, and the impact of the flood disaster that struck Ankara shortly before the elections. Additionally, the electoral campaigns of the Republican People's Party in Ankara will be analyzed to illustrate the political rivalry it engaged in against the Democrat Party. The primary sources of this study comprise national and local press of the period, archival documents, and scholarly literature.

Anahtar Kelimeler

• 1957 General Election
• Democratic Party
• Republican People’s Party
• Ankara
• Intra-party Opposition

Kaynakça

1. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA)
2. Bağcı, Özgür, 1950’li Yıllarda Konya, Demokrat Parti İktidarında Bir Kentin Değişimi. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayını, 2025.
3. Demirel, Ahmet, Tek Parti’nin İktidarı, Türkiye’de Seçimler ve Siyaset (1923-1946). İstanbul: İletişim Yayınları, 2014. Kaynar, Mete Kaan ve Kalkan, Nurettin, ed., Cumhuriyet Dönemi Partiler-Seçimler-Beyannameler (1923-1980). Ankara: TBMM Basımevi, 2022.
4. Temür, Haydar, Demokrat Parti’de Parti İçi Muhalefet (1946-1960). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2022.
5. Yılmaz, Ensar, Demokrat Parti’nin Seçimleri, 1946, 1950, 1954, 1957 Genel ve Yerel Seçimler. İstanbul: Dün, Bugün, Yarın Yayınları, 2020.
6. Albayrak, Mustafa, “Demokrat Parti Döneminde Milli Korunma Kanunu Uygulamaları (1955-1960).”Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 23, 67-68-69 (4 Kasım 2007): 219-250. https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/543351.
7. Aldıkaçtı, Orhan, “27 Ekim 1957 Milletvekilleri Seçimi.” Journal of İstanbul University Law Faculty 24, 1-4 (1959): 13-25. https://dergipark.org.tr/en/pub/iuhfm/article/113563.
8. Akandere, Osman, “1946 Genel Seçimleri ve Sonuçları Üzerinde İktidar ve Muhalefet Partileri Arasında Yapılan Tartışmalar.” Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 26, 76 (2010): 1-26. https://dergipark.org.tr/tr/pub/aamd/article/543005.

9. Aydın, Tülay, “1957 Genel Seçimleri: Taşrada Değişen Siyaset Dengesi.” Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22, 3 (2023): 865-880. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jss/article/1281517.
10. Bulut, Sedef, “Üçüncü Dönem Demokrat Parti İktidarı (1957-1960): Siyasi Baskılar ve Tahkikat Komisyonu.” Gazi Akademik Bakış 2, 4 (Yaz 2009): 125-145. https://dergipark.org.tr/tr/pub/gav/article/86547?issue_id=6527.
11. Çakmak, Diren, “Türk Siyasal Yaşamında Bir Muhalefet Partisi Örneği: Hürriyet Partisi (1955-1958).” Gazi Akademik Bakış 2, 3 (Kış 2008): 153-186. https://dergipark.org.tr/tr/pub/gav/article/86563?issue_id=6528.
12. Demirbilek, Birkan, “14 Mayıs 1950 Genel Seçimleri: Ankara İli Örneği.” Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 12, 4 (Aralık 2022): 2195-2213. https://dergipark.org.tr/tr/pub/nevsosbilen/article/1163292.
13. Çetinkaya, Selma Göktürk, “Basına İspat Hakkı Tanınması Meselesi ve Muhalif Duruş.” Tarih İncelemeleri Dergisi 35, 1 (2020): 133-165. https://dergipark.org.tr/tr/pub/egetid/article/769958.
14. Çufalı, Mustafa, “Türkiye Cumhuriyeti’nin İlk Çok Partili Genel Seçimi: 1946 Seçimleri.” Demokrasi Platformu 5, 17 (Kış 2009): 3-27. https://dergipark.org.tr/tr/pub/abad/article/410977. Emiroğlu, Atiye, Nezahat, Koçyiğit ve Senem, Kesici. “Demokrat Parti Yönetiminde Ekonomik Politikalar.”, Tarihin Peşinde, 8 (2012): 73-92. https://www.tarihinpesinde.com/dergimiz/mart2009/ekim2012/03.pdf.
15. Karataş, Murat, “Türkiye’de Çok Partili Hayata Geçiş Sürecinin İç ve Dış Dinamikleri Üzerine Bir Değerlendirme.” 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum 11, 32 (Yaz 2022): 303-323. https://dergipark.org.tr/tr/pub/egitimvetoplum/article/1197080.
16. Kaya, Yakup, “1957 Genel Seçimlerinin Türk Siyasi Yaşamına Yansımaları.” Tarihin Peşinde, Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 20 (2018): 585-600. https://www.tarihinpesinde.com/dergimiz/sayi20/M20_00.pdf.
17. Kaynar, İhsan Seddar, “Ankara’nın 11 Eylül 1957 Sel Felaketi ve Siyasi Gündem.” Ankara Araştırmaları Dergisi 5, 2 (Aralık 2017): 197-224. https://ankaradergisi.org/jvi.aspx?un=JAS-27247&volume=5&issue=2.
18. Keyvanoğlu, Sacide Jale ve Mehmet, Karayaman, “General Fahri Belen’in Hayatı, Siyasi Faaliyetleri ve Eserleri (1892-1975).” Belgi, 20 (Yaz 2020/II): 2323-2342. https://dergipark.org.tr/en/pub/belgi/article/745468.
19. Özdurğun, Yunus, “Türk Siyasi Hayatında 1957 Seçimleri: Beyanatlar ve Tartışmalar.” Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 51 (2021): 465-480. https://dergipark.org.tr/tr/pub/yyusbed/article/908236.
20. Özküçük, Adem, “Demokrat Parti’nin Demokrasi Söylemleri (1946-1957).” Tarih Okulu, 12 (Ocak-Nisan 2012): 95-115. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/144778.
21. Uzman, Nasrullah, “Demokrat Parti Döneminde Ankara.” Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cumhuriyet Özel Sayısı (2023): 1-10. https://dergipark.org.tr/tr/pub/yyusbed/article/1310225.
22. Sert, Osman, “Yerel Siyaset Açısından Ankara’da Demokrat Parti Dönemi (1950-1960).” Strategic Public Management Journal 6, 12 (December 2020): 86-133. https://dergipark.org.tr/en/pub/spmj/article/811515.
23. Şener, Sefer, “Türkiye Ekonomisinde İkinci Dönem Liberal İktisat Politikaları.” Yönetim Bilimleri Dergisi 3, 1 (2005): 141-148. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/46418.
24. Yılmaz, Ensar, “1954 Seçimlerinin Önemi, Öne Çıkan Özellikleri ve Siyasi Sonuçları.” e-Journal of New World Sciences Academy 5, 4 (2010): 541-551. https://dergipark.org.tr/tr/pub/nwsahuman/article/213317.
25. Unat, Kadri, “Zafer Gazetesi.” Atatürk Ansiklopedisi, erişim 13.03.2026, https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/992/Zafer_Gazetesi.
26. Akdeniz, Sedat, “Ankara’da Siyasi Hayat (1945-1960).” Doktora Tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, 2025.
27. Aydoğan, Tahsin, “Demokrat Parti Dönemi Ankara (1950-1960).” Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi, 2025.
28. Sert, Osman, “Tek Parti (1923-1950) ve Demokrat Parti (1950-1960) Dönemlerinde Yerel Siyaset ve Yerel Demokrasi: Ankara Özelinde Karşılaştırmalı Bir Analiz.” Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, 2020.