BALKANLARI TUTUŞTURAN İTALYAN ATEŞİ: TÜRK-İTALYAN HARBİ (1911-1912)

Öz

Doğu Akdeniz’de büyük güçlerin uygulamaya koyacakları politikalarda söz hakkını muhafaza etmek isteyen Osmanlı İmparatorluğu, Kuzey Afrika’da elinde kalan son toprak parçasını kaybetmek istemiyordu. Bu nedenle, İtalya’nın Trablusgarp’a yönelttiği saldırıyı bertaraf ederek askeri ve siyasal onurunu da korumak üzere savunma yapmaya karar verdi. Kuzey Afrika’daki muharebe alanı merkezden oldukça uzaktaydı ve doğrudan bir ulaşım sistemi ile merkezle bağlantısı bulunmuyordu. Muharebe alanını Anavatandan desteklemeye çalışan imparatorluk, bu maksatla başta askeri ve ekonomik olmak üzere bütün kaynaklarını tüketmek zorunda kalmıştı. Bu nedenle Osmanlılar için İtalyanlar ile Trablusgarp’ta yapılan savaş çok yıkıcı bir mahiyet kazandı. Kaynakların tüketilmesi, daha İtalyanlarla savaş sona ermeden baş gösteren Balkan Harbi’nde kullanılacak mali ve askeri kaynak tedarikinde güçlüklerle karşılaşılmasına neden oldu. Sonuç olarak Osmanlı İmparatorluğu, anayurt olarak belirlediği Balkanların dahi elinden çıkmasına engel olamadı. Trablusgarp Savaşı’yla Oniki Ada’yı da kaybetmesi, korumaya çalıştığı Doğu Akdeniz’deki söz hakkının dışında, Ege’de de söz hakkını yitirmesine neden oldu. Bu durum Anadolu Yarımadası’nın güvenliğini tehdit ederken, Boğazlar üzerinden geçen Karadeniz ticareti ile Doğu-Batı istikametindeki İpek Yolu’nun kontrolü için son derece önemli bir bölgenin de önce İtalyanlara daha sonra da Yunanlara kaptırılmasına neden oldu. Çeşitli salnameler ile süreli yayınların yanı sıra Türkçe ve İngilizce geniş bir literatür taraması ile hazırlanan bu çalışmanın amacı Trablusgarp Harbi’nin Balkan Harbi’ne askeri, ekonomik, diplomatik ve siyasal etkilerini açıklamaya çalışmak olacaktır. Dönemin Bulgar Başbakanı Ivan Evstratiev Geshov’un 1915 yılında yayınlanan anıları ve İtalyan Genelkurmay’ının raporlarının tercümesi ve derlenmesi ile 1914 yılında basılan Tittoni’nin eseri de çalışmada kullanılan yayınlar arasındadır. Sınırlı sayfa ile anlatılmaya çalışılan değerlendirmeler, Giriş, Trablusgarp Harbi ile Balkan Harbine Etkileri Açısından Değerlendirme başlıkları altında üç bölümden oluşmaktadır

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı-İtalyan Savaşı, Trablusgarp ve Bingazi (Libya), Balkan Harbi, Doğu Akdeniz, Ege Denizi

Italian Spark On Balkan Arsenal: Italian-Turkish War (1911-1912)

Abstract

Willing to keep her influence on the Western Great Powers’ policy over the Eastern Mediterranean, the Sublime Porte did not want to lose the last land stripe of hers on the Northern Africa. For this reason she decided to defend that land to preserve her political and military dignity by eliminating the military attack of Italy. The battlefield was far away from the mainland and there was no direct transportation link. Trying to support her units in the field, the Porte consumed all of her resources, particularly economic and military ones. Because of that, the war with Italians became very destructive for the Ottoman Empire. Consumption of resources during the war caused the Ottoman Empire having difficulties to provide economic and military sources to use in the Balkan Wars which had already started while war against Italians had not ended. Eventually Ottoman Empire could not hinder the loss of the Balkans which had been accepted as a part of mainland. Defeat in the Tripoli War against Italy caused Ottomans lost of the Dodecanese Islands along with her rights to execute power in both East Mediterranean and the Aegean Sea. In addition to that the weakness of her Navy, which was also one of the main reasons of losing the East Aegean Islands, was exposed. The loss of Aegean Islands could easily threaten both the security of Anatolian peninsula and the trade along the east-west and south-north trade routes, one of which is Silk Road.This essay, prepared by studying year books, periodicals, wide range of national and international literature, aims to explain the political, diplomatic, economic and military effects of The Tripoli War on the Balkan Wars. Along with Bulgarian Prime Minister Ivan Evstratiev Geshov’s memoirs, published in 1915, the work of Tittoni, prepared by compilation of reports of the Italian General Staff and published in 1914, were capitalized in this study. Assessments endeavoured to explain within limited pages are comprised of three subtitles as Prelude, Italian-Turkish War and The Impacts on the Balkan Wars

Keywords

• the Ottoman-Italian War, Tripoli and Cyrenaica (Libya), the Balkan Wars, East Mediterranean, the Aegean Sea

Kaynakça

1. I. Archive Documents
2. Turkish General Staff ATASE Archive Balkan War Collection ATASE Arşivi Kls. 2, Dos.6, Fih.001-01. ATASE Arşivi; Kls. 17, Dos.26, Fih.7-9.
3. Official Publications
4. Meclisi Mebusan Zabıt Cerideleri MMZC 26 Nisan 1328 (1912), II.Devre, 1.Sene, 3. İçtima, C: 1, s. 17. MMZC 20 Nisan 1328(1912), II.Devre, 1.Sene, 4. İçtima, C: 1, s. 31. MMZC 21 Temmuz 1328(1912), II.Devre, 1.Sene, 46. İçtima, C: 2, s. 621.
5. Report of International Commission Report of the International Commission to Inquire into the Causes and Conduct of
6. Balkan Wars, Carnegie Endowment for International Peace Division of
7. Intercourse and Education, Washington D.C., 1914.
8. II. Reference Works & Studies ANDERSON, Lisa, “Nineteenth-Century. Reform in Ottoman Libya”, International

9. Journal of Middle East Studies Vol.16, No.3 (3 Agu., 1984), pp. 325-348. ARMAOĞLU, Fahir, 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi (1914-1990) Cilt I: 1914-1980, Türkiye
10. İş Bankası Yayınları, Ankara, 1991. ARTUÇ, İbrahim, Balkan Savaşı, Kastaş A.Ş. Yayınları, Birinci Baskı, İstanbul, Kasım 1988. AYBARS, Pamir “Kapitülasyon Kavramı ve Osmanlı Devleti’ne Etkileri”, Ankara
11. Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 51, Sayı: 2, Yıl: 2002, pp. 79-119. AYDEMİR, Şevket Süreyya, Makedonya’dan Ortaasya’ya Enver Paşa (İkinci Cilt
12. 1914), 5. Basım, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1993. BAŞEREN, Sertaç Hami, Ege Sorunları, Türk Deniz Araştırmaları Vakfı, İstanbul, 2003. BAYKURT, Cami, Son Osmanlı Afrikası’nda Hayat (Çöl İnsanları, Sürgünler ve
13. Jön Türkler), Hazırlayan: Arı İnan, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları,
14. İstanbul, 2009. BAYUR, Yusuf Hikmet, Türk İnkılap Tarihi II/I (Trablusgarp ve Balkan Savaşları
15. Osmanlı Asyasının Paylaşılması için Anlaşmalar-1911 başından Balkan
16. Savaşı’na Kadar), Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, 1983. BENİZ, Danyal, “Süveyş Kanalı’nın Önemi”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih
17. Coğrafya Fakültesi Dergisi, Cilt: 9, Sayı: 3, Yıl: 1951, pp. 329-352. BOSTAN İ. , Kurumahmut A. , Oğuz M., Övenç A. F. ve Aydın Y. A. Trablusgarp
18. ve Balkan Savaşlarında İşgal Edilen Ege Adaları ve İşgal Telgrafları, SAEMK
19. Yayınları, Ankara, 2003. BOSWORTH, R. J. B., “Italy and the End of the Ottoman Empire”, The Great
20. Powers and the End of the Ottoman Empire, Edited by Marian Kent, Frank
21. Cass&Co.Ltd., England and USA, 1996, pp. 51-72. BÜYÜKTUĞRUL, Afif, Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi Balkan Harbi VII. Cilt Osmanlı
22. Deniz Harekatı (1912-1913), Genelkurmay Basımevi, İkinci Baskı, Ankara, 1993. CARR, E.H. ve J. Fontana, Tarih Yazımında Nesnellik ve Yanlılık, Çeviren: Özer
23. Ozankaya, İmge Kitabevi, Ankara, 1992. CEMAL, H., Tekrar Başımıza Gelenler, Osmanlıca aslından çeviren, Murat Çulcu,
24. Kastaş A. Ş. Yayınları, İstanbul, 1991. COLE, Merle T., “Turkish Coast Defenses on the Eve of the Great War”, Coast
25. Defense Study Group (CDSG) Newsletter, May 2010, p. 4. CRAIG, Gordon A., Europe 1815-1914, Third Edition, Orlando, USA, 1989. ÇAKMAK, Fevzi, Batı Rumeli’yi Nasıl Kaybettik?, Yayına Hazırlayan: Ahmet
26. Tetik, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2011 ÇELEBİ, Mevlüt, Milli Mücadele Döneminde Türk-İtalyan İlişkileri, Atatürk
27. Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara, 2002. DENNIS, Alfred L. P., “Diplomatic Affairs and International Law, 1913”, The
28. American Political Review, Vol. 8, No.1 (Feb. , 1914), pp. 25-49. DUNGAN, Stephen P., “Balkan Diplomacy I”, Political Science Quarterly, Vol. 32,
29. No. 1 (Mar. , 1917), pp. 36-59. DURGUN, Bülent, “Ülke Savunmasında Deniz Yolu Ulaşımının Önemine
30. Bir Örnek: Balkan Harbi’nde Osmanlı İmparatorluğu’nun Deniz Yolu
31. Ulaştırması”, Güvenlik Stratejileri Dergisi, Aralık 2011, Yıl 7, Sayı 14, pp. 143-167. ERİM, Nihat, Devletlerarası Hukuku ve Siyasi Tarih Metinleri I, Ankara Üniversitesi
32. Hukuk Fakültesi, Ankara, 1953. ERTUNA, Hamdi, Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi Osmanlı Devri Osmanlı-İtalyan
33. Harbi (1911-1912), Gnkur. Basımevi, Ankara, 1981. ESENYEL, Ömer, Balkan Harbinden Günümüze Bakış, Harp Akademileri Basımevi,
34. İstanbul, 1995. GORDON, G. H., “Balkan Problems and Their Solutions”, Advocate of Peace
35. through Justice, Vol. 84 No. 4 (April 1922), World Affairs Institude,
36. Heldref Publications, pp. 143-146. GUESHOFF, I.E., The Balkan League, London, 1915. HALL, Richard C., Balkan Savaşları (1912-1913 I. Dünya Savaşı’nın Provası),
37. Çeviren: Tanju Akad, Homer Kitabevi ve Yayıncılık, I. Basım, İstanbul, 2003. -------------, The Balkan Wars 1912–1913 Prelude to the First World War, Taylor &
38. Francis e-Library, 2002. HALLI, Reşat, Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi Balkan Harbi (1912-1913) I. Cilt,
39. Harbin Sebepleri, Askerî Hazırlıklar ve Osmanlı Devleti’nin Harbe Girişi,
40. Genelkurmay Basımevi, İkinci Baskı, Ankara, 1993. HARRİS, Norman Dwight, “The Effect of the Balkan Wars on European Alliances
41. and the Future of the Ottoman Empire”, Proceedings of the American
42. Political Science Association, Vol. 10, Tenth Annual Meeting (1913), pp. 105-116. HAYTA, Necdet, “Balkan Savaşları Sırasında Ege Adaları Sorunu”, Dokuzuncu
43. Askerî Tarih Semineri Bildirileri II, Genelkurmay Basım Evi, Ankara, 2006, pp. 255-275. HOCHWÄCHTER, Gustovvon, Balkan Savaşı Günlüğü “Türklerle Cephede”,
44. Çeviren: Sumru Toydemir, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İkinci
45. Baskı, İstanbul, 2009. “İtalyan Donanmasının Bahri Sefid Boğazına Taarruzu”, Ordu ve Donanma, 1
46. Cilt, sayı 5, Temmuz 1328, pp. 338-345. JOWETT, Philip S., Balkan Harplerinde Ordular 1912-1913, İllüstrasyonlar: Stephen
47. Walsh, Çeviren: Emir Yener, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları,
48. İstanbul, 2012. KARAL, Enver Ziya, Osmanlı Tarihi V. Cilt, Türk Tarih Kurumu Basımevi,
49. Dördüncü Baskı, Ankara, 1983. ------------, Osmanlı Tarihi VIII.Cilt (Birinci Meşrutiyet ve İstibdat Devirleri (1876
50. )), Üçüncü. Baskı, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, 1988. ------------, Osmanlı Tarihi IX.Cilt (İkinci Meşrutiyet ve Birinci Dünya
51. Savaşı(1908-1918)), Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, 1996. KODAMAN, Bayram, “II. Abdülhamit ve Kürtler-Ermeniler”, SDÜ Fen Edebiyat
52. Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Mayıs 2010, Sayı:21, pp.131-138. KÖSOĞLU, Nevzat, Şehit Enver Paşa, Ötüken Neşriyat, İstanbul, 2008. KURMUŞ, Orhan, Emperyalizmin Türkiye’ye Girişi, Savaş Yayınları, Üçüncü
53. Baskı, Ankara, 1982. KURTCEPHE, İsrafil, Türk-İtalyan İlişkileri (1911-1916), Türk Tarih Kurumu
54. Basımevi, Ankara, 1995. ------------,“İtalyan Donanması’nın Çanakkale Boğazını Geçme
55. Teşebbüsleri”, OTAM Dergisi, Sayı:1, 1990, pp. 299-312. ------------, “Osmanlı Parlamentosu ve Türk İtalyan Savaşı (1911–1912)”, OTAM
56. Dergisi, Sayı: 4, 1993, pp. 235-258. LANGER, William L. and Robert P. Blake, “The Rise of the Ottoman Turks and
57. Its Historical Background”, The American Historical Review, Vol. 37, No. 3
58. (Apr., 1932), pp. 468-505. LAUZANNE, Stephane, Balkan Acıları, İstanbul, 1990. Mahmut Muhtar Paşa, Fazlı Necip, Rumeli’yi Neden Kaybettik, Örgün, İstanbul, MERT, Özcan, “Osmanlı Belgelerine Göre Banco di Roma’nın Trablusgarp’daki
59. Faaliyetleri”, Belleten, C. LI/ 200(Agu. 1987), pp. 829-847. NÜZHET, Mehmet Ali, 1912 Balkan Harbinde Sevkiyat ve Nakliyatı Askeriye, Yeni
60. Turan Matbaası, İstanbul, 1332. ÖZATALAY, Fehmi, Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi Balkan Harbi Garp Ordusu
61. Karadağ Cephesi, III ncü Cilt 3 ncü Kısım, Genelkurmay Basımevi, İkinci
62. Baskı, Ankara, 1993. ÖZTEL, Muharrem, “Osmanlı Devleti’nde Sosyoekonomik Yapısıyla Öne Çıkan
63. Vilayet ve Sancakların Kamu Maliyesindeki Yeri ve Önemi (1325-1327/1909
64. )”, Maliye Dergisi, Sayı 160, Ocak -Haziran 2011, pp. 224, 226. REINSCH, Paul S., “Diplomatic Affairs and International Law, 1912”, The
65. American Political Science Review, VII/1 (Feb. 1913), pp. 63-86. REMOND, Georges, Mağluplarla Beraber (Bir Fransız Gazetecinin Balkan Savaşı
66. İzlenimleri), Osmanlıcaya çeviren: Hasan Cevdet, Hazırlayan: Muammer
67. Sarıkaya, Profil Yayıncılık, İstanbul, 2007. SANDEMAN, G. A. C., Metternich, Brentano’s Publications, New York, 1911. SEYMOUR, Charles, The Diplomatic Background of the War 1870-1914, Yale
68. University Pres, Tenth Printing, Yale, 1918. Suat Muhtar, “Şark Meselesi”, İstişare, Cilt 1, Sayı 18, 14 Kanunusani 1324, pp. 840-844. SÜKAN, Özer, 21 Yüzyıl Başlarında Balkanlar ve Türkiye, Harp Akademileri
69. Basımevi, İstanbul, 2001, ŞIVGIN, Hale, Trablusgarp Savaşı ve 1911-1912 Türk-İtalyan İlişkileri, Atatürk
70. Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara, 2006. ------------, “Osmanlı Arşiv Belgeleriyle 1902-1912 Yıllarında Makedonya”, Hacı
71. Bektaş Velî Dergisi Yıl: 2007 Sayı: 43, pp. 81-87. Şirket-i Hayriye Tarihçe, Salname, Ahmet İhsan Şirketi (Matbaacılık Osmanlı
72. Şirketi), İstanbul, 1330 (1914). Tanin Gazetesi. TEZEL, Yahya Sezai, Cumhuriyet Döneminin İktisadi Tarihi, Tarih Vakfı Yurt
73. Yayınları, Beşinci Baskı, İstanbul, 2002. TITTONI, Renato, The Italo-Turkish War (1911-1912), Franklin Hudson Publishing
74. Company, Kansas City, 1914. TUNCER, Hüner, 19. Yüzyılda Osmanlı-Avrupa İlişkileri, Ümit Yayıncılık, Ankara, Tüccarzade İbrahim Hilmi, Balkan Harbinde Neden Münhezim Olduk?, Kütüphane-i
75. İslam ve Askeri, İstanbul, 1329. UÇAROL, Rifat, Siyasi Tarih (1789-1999), Filiz Kitabevi, Beşinci Baskı, İstanbul, 2000. ÜÇOK, Coşkun, Siyasal Tarih 1789-1950, 6. Bası, Başnur Matbaası, Ankara, 1967. YAVUZ, Celalettin, “Balkan Harbi’nde Osmanlı Donanması Neden
76. Kullanılmadı?”, Dokuzuncu Askerî Tarih Semineri Bildirileri II,
77. Genelkurmay Basım Evi, Ankara, 2006, pp. 373-397. YERASİMOS, Stefanos, Azgelişmişlik Sürecinde Türkiye I, Tercüme Eden: Babür
78. Kuzucu, Gözlem Yayınları, 3. Baskı, İstanbul, 1977. ------------, Milliyetler ve Sınırlar (Balkanlar, Kafkasya ve Ortadoğu), İletişim Yayınları,
79. Baskı, İstanbul, 1995. VANDEWALLE, Dirk J., A History of Modern Libya, Cambridge University Pres,
80. Cambridge, 2006. WRIGHT, John, Libya: A Modern History, Croom Helm, London & Canberra, 1981.