THE OFFICIAL VISIT OF SHAH REZA PAHLAVI TO TURKEY

Abstract

The visit of Rıza Pehlevi to Turkeyis an important diplomatic case where convergence

efforts of Turkey and Iran, endeavoring to exist as independent states in the interwar period,

became concrete. In this period when the modernization processes developed in Turkey

and Iran, and stability seeking in Middle East Region were determinative, thewills of newly

established regimes on overcoming the tensions originating from past ensured that the issues

in mutual relationships were overcome, thus long visit of Rıza Pehlevi, which lasted for 27

days, became possible.

While trying to explain the meaning of this visit, it is especially necessary to address

the changing equilibriums in Europe, the policies pursued by England in accordance with its

interests in Middle East region and the modernization processes carried out in two countries

in the political environment heading for 2nd World War. The primary objective of the study

is to put the meanings represented by the visit into this general framework.

Keywords

• Reza Pahlavi,Modernization,United Kingdom,Visit,Atatürk

İRAN ŞAHI RIZA PEHLEVİ’NİN TÜRKİYE ZİYARETİ

Öz

Rıza Pehlevi’nin Türkiye ziyareti iki dünya savaşı arası dönemde, bağımsız devletler

olarak var olmaya çalışan Türkiye ve İran’ın, birbiri ile yakınlaşma çabalarının somutlaştığı

önemli bir diplomatik olaydır. Ortadoğu’da istikrar arayışlarının belirleyici olduğu ve iki

ülkede geniş kapsamlı modernleşme süreçlerinin uygulandığı bir dönemde, Türkiye ve

İran’da yeni kurulan rejimlerin, geçmişten gelen gerginlikleri giderme konusundaki iradeleri,

karşılıklı ilişkilerdeki sorunların aşılmasını sağlamış, böylelikle Rıza Pehlevi’nin 27 gün süren

uzun ziyareti mümkün olmuştu.

Bu ziyaretin siyasi ve ekonomik yönlerini doğru biçimde değerlendirebilmek

için özellikle, 2.Dünya Savaşı’na giden siyasi ortamda, Avrupa’da değişen dengeleri,

İngiltere’nin Ortadoğu bölgesindeki çıkarları doğrultusunda izlediği politikaları ve iki

ülkede gerçekleştirilen modernleşme süreçlerini ele almak gerekir. Bu genel çerçeve içerisine

ziyaretin ifade ettiği anlamları aktarmak çalışmanın temel amacıdır.

Anahtar Kelimeler

• Rıza Pehlevi,Modernleşme,Ziyaret,İngiltere,Atatürk

Kaynakça

1. B.C.A Fon : 30.10.0.0. Dosya:261. Kutu: 755. Sıra.14
2. B.C.A Fon : 30.10.0.0. Dosya:45. Kutu: 286. Sıra.11
3. B.C.A Fon : 30.10.0.0. Dosya:260. Kutu: 753. Sıra.2
4. B.C.A Fon : 30.10.0.0. Dosya.61 Kutu.759.Sıra.7
5. B.C.A Fon : 30.10.0.0. Dosya:69. Kutu: 457. Sıra.19
6. B.C.A Fon : 30.10.0.0. Dosya:261. Kutu: 759. Sıra.12
7. B.C.A Fon : 30.18.01.02. Dosya:46. Kutu: 45. Sayı.13
8. B.C.A Fon : 30.10.0.0. Dosya:261. Kutu: 759. Sıra.9

9. Cumhuriyet
10. Hakimiyet-i Milliye
11. Son Posta
12. Toplumsal Tarih
13. Vakit
14. ALTAR, Cevat Memduh, Opera Tarihi C. IV, Pan Yayınları, İstanbul, 2001
15. ALTAY, Fahrettin, On Yıl savaş ve Sonrası 1912-1922, Eylem Yayınları, İstanbul, 2008
16. ARFA, Hassan, Under The Five Shahs, New York, 1965
17. ABRAHAMİAN, Ervand, Modern İran Tarihi, Çev.Dilek Şendil, İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 2011
18. ARAS, Tevfik Rüşdü, Görüşlerim, Yörük Matbaası, İstanbul, 1968
19. Atatürk, Saygun ve Özsoy Operası, And Müzik Vakfı, 2006
20. BAHMAN, Nirumand, Hür Dünyanın Diktatörlüğü (İran), Çev.Arif Gelen, Anadolu Yayınları, Ankara, 1968
21. British Documents On ForeignAffairs:ReportAndPapersFromThe:Foreign Office ConfidentalPrint, Ed:RobinBıdwel, Volume 27, Persia XII
22. ESENDAL, Mahmut Şevket, Tahran Anıları ve Düşsel Yazılar, Bilgi Kitabevi, İstanbul, 2010
23. FAKRİ, Amir Ahmad, Tarihsel Gelişim Sürecinde İran Devrimi, Mızrak Yayınları, İstanbul, 2007
24. Furon Raymond (1943) İran, Çev.Galib Kemali Söylemezoğlu, Hilmi Kitabevi, İstanbul
25. GEREDE, Hüsrev, Siyasi Hatıratım 1 İran, İstanbul, Vakit Basımevi, 1952
26. GÜNDOĞAN, Ünal, İran ve Ortadoğu, Adres Yayınları, İstanbul, 2007
27. GÜRAKAR, Tolga, Türkiye ve İran Gelenek, Çağdaşlaşma, Devrim, Kaynak Yayınları, İstanbul, 2008
28. İZEDİ, Recep, Azerbaycan Kimliği Hakkındaki On Yıllık Kargaşaya Bir Bakış, İran Ulusal Kimlik İnşası, Küre Yayınları, Çev.Hakkı Uygur, İstanbul, 2009
29. İNÖNÜ, İsmet, Hatıralar, Bilgi Yayınevi, Ankara, 2006
30. İran Political Diaries1881-1965, Persia
31. JİVKOVA, Ludmila, İngiliz-Türk İlişkileri 1933-1939, Çev.F.Muharrem, F.Erdinç, Habora Kitabevi Yayınları, İstanbul, 1978
32. KARAKUŞ, Erdoğan, İkinci Dünya savaşı Öncesi İngiliz Belgelerinde Türkİngiliz İlişkileri, IQ Kültür Sanat Yayıncılık, İstanbul, 2006
33. KATOUZİAN, Homa, State and Society in İran The Eclipse of The Qajars And The Emergences of The Pahlavi’s, İ.B, 2006
34. METİN, Celal, Türk Modernleşmesi ve İran (1890 – 1936) Yayımlanmamış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara, 2006
35. Onbeşinci Yıl Kitabı, Cumhuriyet Halk Partisi, Ankara, 1938 Özsoy Operası Bir Perdelik Efsane, Boyut Yayıncılık, İstanbul, 2012
36. POLAT, Çağlar, 1926 – 1930 Ağrı Olayları, Yayımlanmamış Yüksek.Lisans Tezi, Kocatepe Üniversitesi, Afyon, 2007
37. SARIKAYA, Yalçın, Tarihi ve Jeopolitik Boyutlarıyla İran’da Milliyetçilik Ötüken Yayınları, İstanbul, 2008
38. SARIKÇIOĞLU, Melike, Osmanlı – İran Hudut Anlaşmazlıkları (1847-1913) ve 1913 İstanbul Protokolü, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, Isparta, 2009
39. ŞIMŞIR, Bilal, İngiliz Belgelerinde Atatürk, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1992
40. TAPPER, Richard, İran’ın Sınır Boylarında Göçebeler Şahsevenlerin Toplumsal ve Politik Tarihi, Çev.Dilek Özdemir, İmge Kitabevi, Ankara, 2004
41. UYAR, Elif, Türk-İngiliz Siyasal İlişkileri(1929-1936), Yeniden Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Yayınları, Antalya, 2007
42. VEKİLİ, Hadi, 1920-1940 Yıllarında Ortadoğudaki Kültürel Söylemler, Tarihten Günümüze Türk İran İlişkileri, İstanbul, 2004
43. YENİSEY, Gülara, İran’da Etnopolitik Hareketler 1922-2004, Ötüken Yayınları, İstanbul, 2008
44. ZÜECHER, Eric Jan, Modernleşen Türkiye’nin TarihiÇev: Yasemin Saner, İnkılap Yayınları, İstanbul, 2010
45. “The Pahlavi Autocracy: Rıza Shah 1921-41”, The Cambridge History of Iran, Vol 7, Cambridge Press, 1993
46. AKDEVELİOĞLU, Atay, Kürkçüoğlu Ömer, “Ortadoğu İle İlişkiler”, Türk Dış Politikası Kurtuluş Savaşından Bugüne, Olgular, Olaylar, Belgeler, Yorumlar, Cilt.1 1919-1980, İletişim Yayınları, İstanbul, 2002
47. AKGÜL, Hilal, Rıza Han’ın (Rıza Şah Pehlevi) Türkiye Ziyareti, İstanbul Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları Dergisi, Sayı 7, İstanbul, 2005
48. ANBARCIOĞLU, Meliha “Atatürk ve İran’da Reformlar”, Doğu Dilleri, Cilt.3, Sayı.4, Ankara, 1983
49. CRONİIN, Stehanie, “Writing The History Of Modern İran A Comment On Approaches and Sources”, Iran, Vol.36, 1998
50. CRONIN, Stephanie, ”Yukarıdan Reform Aşağıdan Direniş İran’da Yeni Düzen ve Muhalifleri (1927-1929)”, Devlet ve Maduniyet Türkiye ve İran’da Modernleşme, Toplum ve Devlet, Çev.Serhan Afacan, Derleyen:Touraj Atabaki, Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2010
51. GÖLE, Nilüfer, “Batı Dışı Modernlik: Kavram Üzerine”, Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce, Modernleşme ve Batıcılık, İstanbul, 2010
52. HALE, William, “1923 Yılından Sonraki Türk-İngiliz İlişkileri Tecrübeler ve Sorunlar”, Türk-İngiliz İlişkileri 1583-1984 400.Yıldönümü, 1984
53. KARADENİZ, Yılmaz, “İran’ın Bağımsızlığının Curzon’a Teslim Edilmesi:1919 İngiltere-İran Anlaşması ve Sadrazam Hasan Vüsuk”, Turkish Studies, Vol 6/3, 2010
54. KATOUZİAN, Homa, “Rıza Şah Döneminde Devlet ve Toplum”, Türkiye ve İran’da Otoriter Modernleşme Atatürk ve Rıza Şah Dönemleri, Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 2010
55. MARASHİ Afshin, ” The Shah’s Official State Visit to Kemalist Turkey June to July 1934”, The Making Of Modern İran State and Society Under Rıza Shah, 1921-1941, 2007
56. OBERLİNG, Pierre, “Atatürk ve Rıza Şah, 1.Uluslararası Atatürk Sempozyumu Bildirileri”, Ankara, 1994
57. ORAN, Baskın, “Göreli Özerklik I 1923-1939”, Türk Dış Politikası Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar, Ed. Baskın Oran, İletişim Yayınları, İstanbul, 2002
58. ÖZGİRAY, Ahmet, Türk-İran Siyasi İlişkileri, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Cilt.11, Sayı.33
59. RİCHARD, Yann, ”Kemalizm ve İran”, Kemalizm ve İslam Dünyası, Çev.Cüneyt Akalın, Ed.François Georgeon, İskender Gökalp, Arba Yayınları, İstanbul, 1990
60. SAİKAL, Amin, Kemalizmin İran ve Afganistan’daki Etkileri, Çev. Hasan Mert, İnternational Journal Of Turkish Studies, 1981
61. SARAY, Mehmet, Türk-İran İlişkileri, Atatürk Araştırma Merkezi Yayını, 1999
62. SOYSAL, İsmail, Türkiye’nin Batı İttifakına Yönelişi (1934-1937), Belleten, Cilt. XLV, Sayı.177, 1981
63. SOYSAL, İsmail, Türkiye’nin Siyasal Anlaşmaları, Türk Tarih Kurumu Yayınları, C.II, Ankara, 1983
64. TANRIKULU, Cem”Türk-İran İlişkileri”, Belgelerle Türk Tarihi Dergisi, Sayı.33, Haziran, 1970
65. YALÇIN, Emre, Cumhuriyet Döneminin İlk Lirik Sahne Eseri Özsoy Operası, Toplumsal Tarih, Cilt, 4, Sayı.24, İstanbul, 1995
66. ERHAN, Çağrı, ”İki Dünya Savaşı Arasında Türkiye ve Ortadoğu”, Çağdaş Türkiye Tarihi Seminerleri, Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi http://www.obarsiv.com/pdf/cagrierhan.pdf, 2010