CUMHURİYET DÖNEMİ’NDE TÜRKİYE’DE ÜZÜM YETİŞTİRİCİLİĞİ VE ÜZÜM POLİTİKALARI (1923-1960)
Öz
Cumhuriyetin ilanından 1960’a kadar olan dönemde Türkiye’de üzüm yetiştiriciliği
ve üzüm politikaları ile bunun ekonomiye olan yansımaları makalenin konusunu teşkil
etmektedir. Çalışma, Cumhuriyetin İlk Dönemi’nde bağcılık ile üzüm üretimi ve ticareti (1923-
1950); DP Dönemi’nde Türkiye’de üzüm üretimi ve ticareti (1950-1960) ile sınırlandırılarak
iki dönem dâhilinde ele alınmıştır. Cumhuriyet Dönemi’nde üzüm üretimi ve üzüm
politikalarının ekonomiye olan yansımaları sayısal veriler ışığında değerlendirilmiştir.
Çalışmanın kaynak materyalini, Başkanlık Cumhuriyet Arşivi Belgeleri, resmi yayınlardan;
Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Zabıt Ceridesi, kanunlar ve tutanak dergileri,
Türkiye Cumhuriyeti Resmî Gazetesi, istatistik yıllıkları, ayın tarihi ve dönemin süreli
yayınları arasında bulunan tarım ve ekonomi dergilerinin makaleleri oluşturmaktadır. Konu
incelenirken, dönemin Türkiye’si ile dünyanın bağcılık ve üzüm üretimi alanında yaşanan
gelişmeleri göz önüne getirilerek gerekli değerlendirilmelerde bulunulmuştur. Çalışmada
elde edilen sonuçlar şunlardır: Cumhuriyetin ilanıyla birlikte üzüm üretimi ve ihracatının
artırılmasına özen gösterilmesine rağmen 1929 Dünya Ekonomik Buhranı ve akabinde
başlayan II. Dünya Savaşı’nın olumsuz şartları üzümcülüğü sekteye uğratmıştır. Buna karşın
üreticilere yapılan mali destekler, kooperatifleşme yönünde gerçekleştirilen örgütlenmeler ve
çekirdeksiz kuru üzüm ihracatının murakabesine dair nizamnamenin yürürlüğe konulması,
Türkiye’de üzüm üretimi ve ticaretinin geliştirilmesi yönünde önemli adımları teşkil etmiştir.
DP Dönemi’nde ise bir yandan köylerde kurulacak toplu bağ ve meyvelikler için Tarım
Bakanlığı bütçesinden ödenekler tahsis edilmesi öbür yandan Amerikan, aşılı ve yerli asma
türlerinin üretiminde sayıca artış kaydedilmesi, üzüm yetiştiriciliği ve satışının daha da ileri
bir seviyeye taşınmasına yardımcı olmuştur.
Anahtar Kelimeler
GRAPE PRODUCTION AND GRAPE POLICIES IN THE REPUBLICAN PERIOD OF TURKEY (1923-1960)
Öz
This study used numerical data to address grape production and grape policies and
their repercussions on Turkish economy until 1960. The study covered the subject matter in
two periods; (1) Viticulture and grape production and trade in the first period of the Republic
(1923-1950) and (2) grape production and trade during the Democrat Party Period (1950-1960).
Data were collected from the Presidency Republican Archive Documents, Memorandum
Diary of the Grand National Assembly of Turkey, laws and minute books, Official Gazette of
the Republic of Turkey, annual statistics, articles on agriculture and economic journals and
periodicals. The study also assessed global developments in viticulture and grape production.
The results are as follows: After the declaration of the Republic, there were considerable
efforts to increase grape production and export, however, the Great Depression (1929-1939)
and World War II (1939-1945) had a negative impact on the development of viticulture. Yet,
provision of financial support to producers, establishment of cooperatives and introduction
of the regulation on the supervision of the export of seedless raisins were some important
steps taken for the development of grape production and trade in Turkey. During the reign
of the Democrat Party, funds were allocated from the budget of the Ministry of Agriculture
to establish corporate vineyards and orchards in villages and an increase was recorded in the
production of American, grafted and native grape species. These developments promoted
grape production and trade.
Anahtar Kelimeler
