I. DÜNYA SAVAŞI SONRASINDA SURİYE’NİN SİYASİ VE SOSYAL VAZİYETİNİN REFİK HALİT KARAY’IN KALEMİNDEN DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Suriye, Ortadoğu’da önemli bir coğrafya adıdır. Bu coğrafyanın ifade ettiği harita kadim dönemlerle karşılaştırıldığında günümüzde bazı değişikliklere uğramıştır. Ancak Suriye, stratejik olarak önemini hâlâ muhafaza etmektedir. Tarihte ve günümüzde Suriye’de yaşanan gelişmeler en başta Ortadoğu ve Anadolu olmak üzere dünyanın çeşitli bölgelerinin siyasi ve toplumsal olaylarına nüfuz etmiştir. Suriye’de gelişen büyük siyasi gelişmelerin dolaylı yoldan Anadolu’ya etki ettiği gerçeğinden hareketle Suriye’nin, Anadolu için önemini daha iyi kavranabilir. Bu çalışma Refik Halit Karay’ın, Suriye ve Lübnan coğrafyasında bulunduğu sıralarda kaydettiği gözlemler ve eserlerinde verdiği bilgiler üzerinden bir bakıma I. Dünya Savaşı sonrasında bu bölgelerde yaşanan gelişmelerin bir analizidir. Refik Halit Karay’ın eserlerinde hassasiyetle durduğu konuların başında Türkiye’den ayrıldıktan sonra Arap ülkeleri ve Arap halklarının vaziyeti gelmektedir. II. Sürgün döneminin tamamını Lübnan’ın ve Suriye’nin çeşitli şehirlerinde geçiren yazar, bu ülkelerin siyasi ve sosyal durumlarıyla ilgili birçok tespitte bulunmuştur. Karay, 1922’de İstanbul’dan ayrılarak Beyrut’a gelmiş ve Cünye’ye yerleşmiştir. Halep’te, Doğru Yol gazetesinde muntazam yazılar kaleme almıştır. Siyasi hatıralarını yine bu coğrafyada yazmaya başlamıştır. Nuri Genç ile birlikte Halep’te 1928 tarihinde Vahdet gazetesini neşretmiştir. Halep’te otururken, Antakya’ya sık sık gidip gelmiştir. Burada görüştüğü Antakyalı gençlerde millî bilincin oluşmasına katkı sağlamıştır. Özellikle ikinci sürgün yıllarında yaşamını sürdürdüğü Lübnan ve Suriye’de yaptığı gözlemlerde Arap halkının yaşayışı hakkında birçok saptamada bulunmuştur. Bu araştırmada Karay’ın eserlerinden istifade edilerek I. Dünya Savaşı’ndan sonraki süreçte Suriye ve Lübnan’ın siyasi ve sosyal vaziyeti irdelenmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Refik Halit Karay
• Suriye
• Lübnan
• Cünye
• Doğru Yol Gazetesi
• Vahdet Gazetesi
• Siyasi Yapı
• Sosyal Vaziyet

AN EVALUATION OF POLITICAL AND SOCIAL LANDSCAPE OF SYRIA AFTER WORLD WAR I IN THE EYES OF REFIK HALIT KARAY

Abstract

Syria is a significant geographical name in the Middle East. The map that this geography states has undergone some changes today when compared to ancient times. Yet, Syria still maintains its strategic importance. The developments occurred in Syria throughout the history and today have left an impression on political and social events particularly in Middle East and Anatolia as well as various regions of the world. Considering the fact that important political events that occurred in Syria have indirectly affected Anatolia; Syria’s importance for Anatolia can be understood better. This study is an analysis of the developments in the light of information which Refik Halit Karay, recorded during his sojourn in Syria and Lebanon after World War I. Refik Halit Karay sensitively dwells on the status of Arab countries and their community in his works after his leave from Turkey. The author, who spent his whole second exile-period in different cities of Lebanon and Syria, revealed many issues regarding their political and social conditions. Karay left from Istanbul in 1922 and settled in Cünye, Beirut. He regularly wrote articles in “Doğru Yol” newspaper in Aleppo. He also began to write about his political memoirs in this geography. He published “Vahdet” newpaper in 1928 in Aleppo with Nuri Genç. While he resides in Aleppo, he often went to Antakya (Antioch). He met with youngsters in Antakya (Antioch) and contributed to the development of national consciousness among the youth. Especially during his second exileyears in Lebanon and Syria, he made many observations about Arab people’s way of living. In this study, it is aimed to examine political and social conditions of Syria and Lebanon after World War I process benefiting from Karay’s works.

Keywords

• Refik Halit Karay
• Syria
• Lebanon
• Cunye
• Doğru Yol Newspaper
• Vahdet Newspaper
• Political Structure
• Social Condition

Kaynakça

1. Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA), Bakanlar Kurulu Kararlar Kataloğu (BKKK).
2. Banarlı, Nihat Sami, Resimli Türk Edebiyatı Tarihi, Cilt 2. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1984.
3. AKTAŞ, Şerif, Refik Halit Karay, Akçağ Yayınları, Ankara, 2004.
4. EBCIOĞLU, Hikmet Münür, Kendi Yazılarıyla Refik Halit, Semih Lütfi Kitabevi, İstanbul, 1943.
5. EKIZ, Osman Nuri, Refik Halit Karay (Hayatı ve Eserleri), Gökşin Yayınları, İstanbul, 1984.
6. ENGIN, H. Hüseyin, Refik Halit Karay, Engin Yayıncılık, İstanbul, 1997.
7. GENÇ, Hamdi; İ. Murat Bozkurt, “Osmanlı’dan Brezilya ve Arjantin’e Emek Göçü ve Göçmenlerin Sosyo-Ekonomik Durumu (1850-1915)”, Marmara Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Dergisi, Cilt 28, Sayı 1, İstanbul, 2010.
8. İMREN, Ali, Refik Halit Karay (Hayatı ve Eserleri), Yeryüzü Yayınevi, Ankara, 2002.

9. KABAKLI, Ahmet, Türk Edebiyatı III, 11. Bs. Türk Edebiyatı Vakfı Yayınları, İstanbul, 2002.
10. KARAER, Nihat, Tam Bir Muhalif Refik Halit Karay, Temel Yayınları, İstanbul, 1998.
11. KARAOSMANOĞLU, Yakup Kadri, Gençlik ve Edebiyat Hatıraları, haz. Atilla Özkırımlı, 2. Bs. İletişim Yayınları, İstanbul, 1990.
12. KARAY, Refik Halit, 2000 Yılın Sevgilisi, İstanbul, İnkılap ve Aka Yayınevi, 1972.
13. KARAY, Refik Halit, Bir İçim Su, İnkılap Yayınevi, İstanbul, 2005.
14. KARAY, Refik Halit, Bir Ömür Boyunca, 2. Bs. İletişim Yayınevi, İstanbul, 1996.
15. KARAY, Refik Halit, Bugünün Saraylısı, İstanbul, İnkılap Yayınevi, 2002.
16. KARAY, Refik Halit, Çete, 3. Bs. İnkılap Yayınevi, İstanbul, [t.y.].
17. KARAY, Refik Halit, Deli, 4. Bs. İnkılap Yayınevi, İstanbul, [t.y.].
18. KARAY, Refik Halit, Dişi Örümcek, İnkılap ve Aka Yayınevi, İstanbul, 1974.
19. KARAY, Refik Halit, Dört Yapraklı Gonca, İnkılap Yayınevi, İstanbul, 2005.
20. KARAY, Refik Halit, Gurbet Hikâyeleri, 15. Bs, İnkılap Yayınevi, İstanbul, [t.y.].
21. KARAY, Refik Halit, Minelbab İlelmihrab (Mütareke Devri Anıları), 2. Bs. İnkılap Yayınevi, İstanbul, 1992.
22. KARAY, Refik Halit, Sakın Aldanma, İnanma, Kanma, 2. Bs. Semih Lütfi Yayınevi, İstanbul, [t.y.].
23. KARAY, Refik Halit, Sürgün, 7. Bs. İnkılap Yayınevi, İstanbul, 1998.
24. KARAY, Refik Halit, Yer Altında Dünya Var, 15. Bs. İnkılap Yayınevi, İstanbul, [t.y.].
25. KARAY, Refik Halit, Yezidin Kızı, 2. Bs. İnkılap Yayınevi, İstanbul, 1992.
26. KURDAKUL, Şükran, Çağdaş Türk Edebiyatı II, 4. Bs. Bilgi Yayınları, Ankara, 1994.
27. SARI, Özgür, Suriye’de Liberalleşme Hareketleri ve Sivil Toplum Örgütleri, Çizgi Kitabevi, Konya, 2011.
28. ÜNAL, Yenal, Yakın Dönem Türk Tarihinde Refik Halit Karay, Yeditepe Yayınları, İstanbul, 2013.
29. YARDIM, Mehmet Nuri, Refik Halit Karay (Hayatı, Sanatı, Eserleri ve Eserlerinden Seçmeler), Hikmet Neşriyat, İstanbul, 2002.
30. AYTEPE, Oğuz, “Yeni Belgelerin Işığında Hoybun Cemiyeti”, Toplumsal Tarih Dergisi, Sayı 58, Ekim 1998, ss. 50-55.
31. BARDAKÇI, Murat, “Beşşar’ın Koltuğunun İlk Sahipleri, Yıldız Sarayından Yetişmiş Bu İki Osmanlı İdi”, Habertürk, 01.07.2012.
32. HÜKÜM, Mehmet, “Refik Halid Karay’ın Ortadoğu ile İlgili Yazıları”, Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 28, Sayı 2, Temmuz 2018, ss. 109-124.
33. OKUR, Mehmet Akif, “Emperyalizmin Ortadoğu Tecrübesinden Bir Kesit: Suriye’de Fransız Mandası ”, Bilig, Sayı 48, 2009, ss. 137-156.
34. YAVUZ, Resul, “The Meetings Between Faisal and Britain about The Sharing of Middle East During The Paris Peace Conference”, History Studies, Volume 11, Issue 1, 2019, ss. 329-344.
35. ARSLANTAŞ, Bayram, Refik Halit ve Millî Mücadele, İstanbul, İstanbul Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, İstanbul, 2003.