An Evaluation of the Institution of Unjust Provocation in Turkish Criminal Law (Article 29 of the Turkish Penal Code)

Öz

At every stage of human life, individuals have the potential to become subjects of criminal law and criminal procedure. However, given that each individual who constitutes a subject of criminal law possesses distinct personality structures and psychological characteristics, legal assessments concerning these individuals must be conducted in a multidimensional, holistic, and personalized manner. Therefore, in order to ensure criminal justice, it is essential to take into account not only the perpetrator’s psychological state at the time of the offense, but also their mental condition prior to and following the commission of the crime. The legislator, acknowledging this necessity, has stipulated in Article 29 of the Turkish Penal Code that a certain degree of sentence reduction may be granted to offenders who commit crimes under specific conditions. One of the most noteworthy institutions among the grounds that diminish criminal responsibility and affect culpability is the concept of unjust provocation. This study will examine the institution of unjust provocation systematically in terms of its concept, legal nature, historical development, elements, and legal consequences. Within the scope of the analysis, the criteria by which unjust provocation is recognized and the findings that emerge in this context will also be addressed. The study will further evaluate doctrinal approaches and the practical challenges encountered in the implementation of this institution.

Anahtar Kelimeler

• Criminal Law
• Crime
• Elements of Crime
• Culpability
• Circumstances Affecting Culpabilit
• Circumstances Mitigating the Sentence
• Unjust Provocation
• Rage or Severe Emotional Distress.

Türk Ceza Hukukunda Haksız Tahrik Kurumunun Değerlendirilmesi (TCK m. 29)

Öz

İnsan yaşamının her evresinde, ceza hukuku ve ceza muhakemesinin süjesi hâline gelebilme potansiyeline sahiptir. Ancak ceza hukukunun öznesi olan her bireyin farklı kişilik yapısı ve ruhsal özellikler taşıması sebebiyle, bu kişilere ilişkin hukuki değerlendirmelerin çok boyutlu, bütüncül ve kişiselleştirilmiş bir biçimde yapılması gerekmektedir. Bu nedenle, failin yalnızca suç işleme anındaki değil, aynı zamanda suç öncesindeki ve sonrasındaki psikolojik durumunun da dikkate alınması, ceza adaletinin sağlanması bakımından önem taşımaktadır. Kanun koyucu da bu hususu göz önünde bulundurarak, Türk Ceza Kanunu’nun 29. maddesinde düzenlenen koşullar altında suç işleyen faillerin cezalarında belli oranda indirim yapılabileceğini hükme bağlamıştır. Ceza sorumluluğunu azaltıcı ve kusurluluğu etkileyen nedenlerden biri olan haksız tahrik, bu düzenlemeler arasında en dikkat çekici kurumlardan birini oluşturmaktadır. Çalışmada haksız tahrik kurumu sistematik olarak haksız tahrik; kavramı, hukuki niteliği, tarihsel gelişimi, unsurları ve doğurduğu sonuçlar bakımından incelenecektir. İnceleme kapsamında, haksız tahrikin hangi ölçütlerle kabul edildiğine ilişkin sorular ve bu bağlamda ortaya çıkan bulgular da ele alınacaktır. Doktrindeki yaklaşımlar ve uygulamada ortaya çıkan sorunlar açısıyla değerlendirilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Ceza Hukuku
• Suç
• Suç Unsurları
• Kusurluluk
• Kusurluluğu Etkileyen Haller
• Cezayı Azaltan Haller
• Haksız Tahrik
• Hiddet veya Şiddetli Elem.

Kaynakça

1. AÇIKGÖZ, M. (2012). Ceza Hukukunda Haksız Tahrik (1.b.). Ankara.
2. AKBULUT, B. (2025). Ceza Hukuku Genel Hükümler (12.b.). Ankara.
3. ALTUNTAŞ, Ş. (2021). Türk Ceza Hukukunda Haksız Tahrik (1.b.). Ankara.
4. ARTUK, E. M., GÖKÇEN, A., ALŞAHİN, M. E., ÇAKIR, K. (2022). Ceza Hukuku Genel Hükümler (16.b.). Ankara.
5. ARZT G., WEBER U., HEINRICH B., HILGENDORF E. (2024). Strafrecht Besonderer Teil (3.b.). Bielefeld.
6. ATAKAYA, M. A. (2022). Türk Ceza Hukukunda Haksız Tahrik. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı (Yüksek Lisans Tezi) Konya.
7. AYDIN, D. (2005). Yeni Türk Ceza Kanunu'nda Haksız Tahrik. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 54(1), 225-254.
8. AYIK, İ. H. (1952). Tahrik. Adalet Dergisi, 43(1), 83-106.

9. BAŞBAĞ, N. (2024). Türk Ceza Hukukunda Haksız Tahrik. Ufuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı (Yüksek Lisans Tezi) Ankara.
10. BAYINDIR BOSTANCI, G. (2013). Ceza Hukukunda Haksız Tahrik (1.b.). İstanbul.
11. ÇADAK A. (2018). İrade Özgürlüğü Çerçevesinde Kusurluluğu Azaltan Bir Hal Olarak Haksız Tahrik. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı (Yüksek Lisans Tezi) Kocaeli.
12. ÇADAK, A. (2018). Haksız Tahrikin Felsefi Temelleri, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 26(3), 185-238.
13. ÇAM, O. (2008). Türk Ceza Hukukunda Haksız Tahrik. Çankaya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı (Yüksek Lisans Tezi) Ankara.
14. ÇETİN, İ. (2021). Türk Ceza Hukukunda Haksız Tahrik (1.b.). Ankara.
15. DEMİRBAŞ, T. (2020). Ceza Hukuku Genel Hükümler (15.b.). Ankara.
16. DEMİRBAŞ, T. (2024). Haksız Tahrik (4.b.). Ankara.
17. DÖNMEZ, B. C. (2013). Ceza Sorumluluğunu Azaltan Bir Neden Olarak Haksız Tahrik. İstanbul Hukuk Fakültesi Mecmuası, 267-294.
18. DÖNMEZER, S., ERMAN, S. (2019). Nazari ve Tatbiki Ceza Hukuku (Suçun Unsurları-Teşebbüs Suçların Birleşmesi-İştirak) (14.b., Cilt II).
19. DURHAN, E. (2017). Türk Ceza Kanun'unda Kasten Öldürme Suçunda Haksız Tahrik. İstanbul Kültür Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı (Yüksek Lisans Tezi). İstanbul.
20. EISELE, J. (2016). Strafrecht-Besonderer Teil I (4.b). Tübingen.
21. EKERBİÇER, D. (2015). Türk Ceza Hukukunda Haksız Tahrik (1.b.). Ankara.
22. FRISTER, H. (1993). Die Struktur des „voluntativen Schuldelements”, Zugleich eine Analyse des Verhaeltnisses von Schul und positiver Generalpraevention, Berlin.
23. GÜNDÜZ, H. (2024). Ceza Hukukunda Haksız Tahrik (1.b.). Ankara.
24. GÜRELLİ, N. (1951). Ceza Hukukunda Mazeret Sebebi Olarak Haksız Tahrik. İstanbul Barosu Dergisi, 25(6), 331-344.
25. HAFIZOĞULLARI Z., ÖZEN M. (2024). Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (15.b.). Ankara.
26. HAKERİ H. (2020). Ceza Hukuku Genel Hükümler (18.b.). Ankara.
27. HEGHMANNS, M. (2009). Strafrecht für Alle Semester: Besonderer Teil (1.b). Münster.
28. HILLENKAMP, T. (1981). Vorsatztat und Opferverhalten, Göttingen.
29. KAHRAMAN, R. (2023). Türk Hukukunda Haksız Tahrikin Uygulanmasında Eşitsizlik Algısı. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 28(1), 349-392.
30. KANGAL, Z. (2010). Türk Ceza Hukukunda Haksız Tahrik. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 19-68.
31. KARAKEHYA, H. (2023). Ceza Hukuku Genel Hükümler. (2.b.). Ankara.
32. KAYA, F. (2010). Türk Ceza Kanunu'nda Haksız Tahrik. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yüksek Lisans Tezi) Kütahya.
33. KAZANCI, B. E. (2013). Mağdurun Davranışları ve Heyecan Halinin Ceza Sorumluluğuna Etkisi-Haksız Tahrik. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 15 (Özel Sayı), 1309-1357.
34. KENDİR, M. K. (2015). Ceza Hukukunda Haksız Tahrik. Çankaya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı (Yüksek Lisans Tezi) Ankara.
35. KILAVUZ G. (2019). Haksız Tahrikin Öldürme Suçları Bağlamında Uygulama Alanı ve Cezanın Belirlenmesine Etkisi. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuk Ana Bilim Dalı (Yüksek Lisans Tezi) İstanbul.
36. KINDHÄUSER, U. (2017). Strafrecht Besonderer Teil I (8.b). Baden-Baden.
37. KOCA, M., ÜZÜLMEZ İ. Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (16.b.). Ankara.
38. MERMUTLUOĞLU, C. (2017). Ceza Hukukunda Kadın ve Hakız Tahrik. Galatasaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Anabilim Dalı (Yüksek Lisans Tezi) İstanbul.
39. ÖZALP, N. (2010). Türk Ceza Hukukunda Haksız Tahrik. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı (Yüksek Lisans Tezi) Diyarbakır.
40. ÖZBEK, V. Ö., DOĞAN, K., BACAKSIZ, P. (2020). Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (11.b.). Ankara.
41. ÖZEN, M. (2020). Ceza Hukuku Genel Hükümler Dersleri (5.b.). Ankara.
42. ÖZGENÇ, İ. (2022). Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (18.b.). Ankara.
43. PULAK, F. (2016). Türk Ceza Hukukunda Haksız Tahrik. Doğu Akdeniz Üniversitesi Lisansüstü Eğitim, Öğretim ve Araştırma Enstitüsü Hukuk Dalı (Yüksek Lisans Tezi) Gazimağusa.
44. SCHMIDT R., PRIEBE K. (2012). Strafrecht Besonderer Teil I (12.b.). Hannover.
45. SOYASLAN, D. (2022). Ceza Hukuku Genel Hükümler (10.b.). Ankara.
46. ŞAHBAZ, İ. (2020). Açıklamalı ve İçtihatlı Türk Ceza Hukuku (2.b, Cilt II). Ankara.
47. ŞENER, H. (2025). Kınanabilirliği Azaltan Bir Neden Olarak: Haksız Tahrik. (1.b.). Ankara.
48. TAŞDEMİR N. (2012). Türk Ceza Hukukunda Haksız Tahrik. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Hukuk Ana Bilim Dalı (Yüksek Lisans Tezi) İstanbul.
49. TOROSLU, N., TOROSLU H. (2021). Ceza Hukuku Genel Kısım (26.b.). Ankara.
50. YILMAZ, B. K. (2018). Türk Ceza Kanunu’nda Haksız Tahrik. İstanbul Kültür Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı (Yüksek Lisans Tezi), İstanbul.
51. YÜKSEL, B. (2019). Türk Ceza Hukukunda Haksız Tahrik. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı (Yüksek Lisans Tezi), İstanbul.
52. ZAFER, H. (2021). Ceza Hukuku Genel Hükümler (8.b.). İstanbul.