Vergi Davalarında Yürütmenin Durdurulmasının İdari Yargının Genel Prensipleriyle Bağdaştırılması

Öz

İdari işlemler, yapıldıkları anda hukuki sonuç doğururlar. Bu işlemlerin dava edilmeleri bile bahsedilen hukuki sonuçların doğmasını kural olarak engellemez. Ancak davacıların talep etmesi şartıyla mahkemeler idari işlemlere karşı açılan iptal davalarında yürütmenin durdurulmasına karar verebilir. Dolayısıyla idari yargıdaki genel prensip, dava açılmasının kendiliğinden yürütmeyi durdurmaması fakat davacıların talebi halinde bunun mümkün olmasıdır. Ne var ki tarh işlemine karşı açılan davalar kendiliğinden yürütmeyi durdurmaktadır. Bu davalarda yürütmenin durdurulmasının idari yargının genelinden ayrılması, idari yargının tutarlılığını ve davacılar arasındaki eşitliği zedelemektedir. Bu makale, iki farklı yaklaşımın yardımıyla vergi davalarında yürütmenin durdurulmasını idari yargının genel prensipleriyle bağdaştırmaya teşebbüs etmektedir. İlk yaklaşım, tarh işlemine karşı açılan davalarda yürütmenin durdurulması için aranan koşulların peşinen gerçekleştiği yönünde kanuni bir karine yaratıldığını dile getirmektedir. Bu yolla kanun koyucunun anılan davalarda neden yürütmenin kendiliğinden durmasını kabul ettiği açıklanabilmektedir. İkinci yaklaşım, tarh işleminin kesin ve yürütülebilir nitelikte olmadığını savunmaktadır. Yürütmenin durdurulması sadece kesin ve yürütülebilir nitelikte işlemleri konu alabildiğinden bu savunma da tarh işlemine karşı açılan davalarda yürütmenin kendiliğinden durmasını idari yargının genel prensiplerinden çıkarabilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yürütmenin Durdurulması
• İcrai İşlem
• Tarh
• İdari Yargının Genel Prensipleri

Reconciling the Stay of Execution in Tax Litigation with the General Principles of Administrative Jurisdiction

Öz

Administrative acts generate legal consequences at the moment they are issued. As a rule, the mere fact that these acts are challenged before the courts does not prevent those legal effects from arising. But, upon the claimant’s request, the courts may grant a stay of execution in annulment actions brought against administrative acts. Therefore, the general principle in administrative jurisdiction is that the filing of an action does not automatically stay the execution of the administrative act; however, a stay may be ordered upon the claimant’s request. However, actions brought against tax assessment acts ipso facto stay their execution. The fact that the stay of execution operates differently in these actions, contrary to the general rules of administrative jurisdiction, undermines the internal coherence of the administrative judicial system and equality among plaintiffs. This article attempts to reconcile the stay of execution in tax litigation with the general principles of administrative jurisdiction by employing two different approaches. The first approach argues that a statutory presumption has been established to the effect that the conditions required for granting a stay of execution are deemed to be fulfilled in actions brought against tax assessments. In this way, the legislature’s rationale for accepting the ipso facto stay of execution in such cases can be explained. The second approach defends that a tax assessment is neither final nor enforceable in nature. Since a stay of execution may only be sought in respect of acts that are final and enforceable, this argument likewise enables the ipso facto stay in actions brought against tax assessments to be derived from the general principles of administrative jurisdiction.

Anahtar Kelimeler

• The Stay of Execution
• Executable Administrative Act
• Assessment of Tax
• The General Principles of Administrative Jurisdiction

Kaynakça

1. AĞAR, S. (2006). Vergi Davalarının Hukuki Niteliği. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, (62), 262-297 (Vergi Davalarının Hukuki Niteliği).
2. AĞAR, S. (2006). Vergi Yargısında Davaya Konu İcrai İşlem-I. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, (67), 285-316 (Vergi Yargısında Davaya Konu İcrai İşlem-I).
3. AKILLIOĞLU, T. (1979). Yönetsel İşlemlerde Yürürlüğe Giriş Sorunu. Amme İdaresi Dergisi, 12 (2), 33-44.
4. AKYILMAZ, B., SEZGİNER, M., KAYA, C. (2025). Türk İdari Yargılama Hukuku. (11. b.). Ankara.
5. APALAK, Ş. (1998). İdari Davalarda Yürütmenin Durdurulması. Sayıştay Dergisi, (31), 10-26.
6. ASLAN, Z. (2017). İdari Yargıda Yürütmenin Durdurulması. (3.b.). Ankara.
7. ATAY, E. E. (2024). İdari Yargılama Hukuku. (3.b.). Ankara.
8. AVCI, O. (2020). Anayasa Mahkemesi Kararları Işığında Vergilerin Kanuniliği İlkesinin Değerlendirilmesi. Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 25 (42), 67-93.

9. BİLİCİ, N. (2015). Vergi Hukuku. (35.b.). Ankara.
10. BOZKURT, M. (2011). Vergi Yargısında Yürütmenin Durdurulması Kararı ve Sonuçları. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
11. CANBAZOĞLU, K. (2010). Vergilendirme ve Vergi Alacağının Cebren Tahsili Süreçlerinde Tesis Edilen İşlemlerin Ayrılabilir İşlem Teorisi Çerçevesinde Yargısal Denetimi. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, (89), 154-195.
12. CANBAZOĞLU, K., ALTAY, A. E. (2011). Vergi Davası: Kuramsal Niteliği ve Bunun Yansımaları Üzerine Bir Çalışma, içinde: Prof. Dr. Yahya Zabunoğlu Armağanı. Ankara, 177-222.
13. CANDAN, T. (2017). Açıklamalı İdari Yargılama Usulü Kanunu. (7.b.). Ankara.
14. CANYAŞ, O. (2010). Vergi Yargılaması Hukukunda Yürütmenin Durdurulması Kurumunun Genel Niteliği. Vergi Sorunları Dergisi, (263) (https://www.vergisorunlari.com.tr/makale/vergi-yargilamasi-hukukunda-yurutmeninin-durdurulmasi-kurumunun-genel-niteligi/2882, E.T. 26.10.2025).
15. CİN KARAGÖZ, E. (2017). İdare Hukukunda Karine ve Varsayım. Ankara.
16. ÇAĞLAYAN, R. (2025). İdari Yargılama Hukuku. (17.b.). Ankara.
17. ÇAKMAK, M. (2021). İdari Yargılama Usulünde Vergi Davaları. Ankara.
18. DÖNMEZ, R. (1985). Türk Vergi Yargısında Yürütmenin Durdurulması. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir.
19. DURSUN, H. (2008). Vergi Uyuşmazlıklarından Doğan Davaların Kuramsal Niteliğini Saptayabilmek. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, (78), 227-286.
20. ERKUT, C. (2015). İptal Davasının Konusunu Oluşturma Bakımından İdari İşlemin Kimliği. Ankara (İdari İşlemin Kimliği).
21. ERKUT, C. (1990). İdari Davaya Konu Olabilecek Kesin ve Yürütülebilir İşlem Kavramı, içinde: I. Ulusal İdare Hukuku Kongresi Birinci Kitap: İdari Yargı. Ankara, 109-114 (Kesin ve Yürütülebilir İşlem).
22. EROĞLU DURKAL, M. (2016). İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 27. Maddesi Kapsamında Yürütmenin Durdurulması Kararlarında Yapılan Değişikliklerin İncelenmesi. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 65 (2), 279-314.
23. GÖZLER, K. (2019). İdare Hukuku Cilt I. (3.b.). Bursa.
24. GÖZLER, K. (2009). İngiltere’de Parlamento Neden ve Nasıl Ortaya Çıktı: Mali Hukukun Anayasa Hukukundan Eskiliği Üzerine Bir Deneme, içinde: Prof. Dr. Mualla Öncel’e Armağan. Ankara, 365-374 (İngiltere’de Parlamento Neden ve Nasıl Ortaya Çıktı).
25. GÖZÜBÜYÜK, A. Ş., TAN, T. (2021). İdare Hukuku Cilt I: Genel Esaslar. (14.b.). Ankara (İdare Hukuku).
26. GÖZÜBÜYÜK, A. Ş., TAN, T. (2022). İdare Hukuku Cilt II: İdari Yargılama Hukuku. (10.b.). Ankara (İdari Yargılama Hukuku).
27. GÜLGEÇ, Y. B. (2016). Vergilerin Kanuniliği İlkesine Gerek Var Mı?. içinde: Prof. Dr. Mehmet Genç’e Armağan, Bursa, 1-36 (https://www.academia.edu/25044454/VERG%C4%B0N%C4%B0N_KANUN%C4%B0L%C4%B0%C4%9E%C4%B0_%C4%B0LKES%C4%B0NE_GEREK_VAR_MI, E.T. 30.03.2026).
28. GÜLLÜ, Y. (2011). Türk Vergi Yargı Sisteminde Yürütmenin Durdurulması. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
29. GÜNDAY, M. (2022). İdari Yargılama Hukuku. (2.b.). Ankara.
30. KABOĞLU, İ. Ö. (1976). Yürütmenin Durdurulması. Ankara Barosu Dergisi, (4), 639-658.
31. KAĞITÇIOĞLU, M. (2012). İdari İşlemin İcrailiği. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, (103), 267-284.
32. KALABALIK, H. (2025). İdari Yargılama Usulü Hukuku. (18.b.). Ankara.
33. KAPLAN, G. (2017). İdari Yargılama Hukuku. (2.b.). Bursa (İdari Yargılama Hukuku).
34. KAPLAN, G. (2019). İdari Yargılama Hukukunda Dava Açmanın Sonuçları. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 10 (2), 660-676 (Dava Açmanın Sonuçları).
35. KAPLAN, O. (2021). İdari İşlem Teorisi Açısından İdare Hukukunda Tespit Edici İşlemlerin Yeri. İstanbul.
36. KARAHANOĞULLARI, O. (2019). İdari Yargı: İdarenin Hukuka Zorlanması (Yargı Kararlarına Dayalı Bir İnceleme). Ankara.
37. KARAKAŞ, F. T. (2013). Karine Kavramı, Kanuni Karineler ve Varsayımlar. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 62 (3), 729-760.
38. KARAKOÇ, Y. (2017). Vergi Yargılaması Hukuku. (4.b.). Ankara (Vergi Yargılaması).
39. KARAKOÇ, Y. (2024). Genel Vergi Hukuku. (3.b.). Ankara (Genel Vergi Hukuku).
40. KARAKOÇ, Y. (2013). Anayasal Vergilendirme İlkeleri Üzerine Bir Değerlendirme. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 15 (Özel Sayı), 1259-1308 (Anayasal Vergilendirme İlkeleri).
41. KILIÇ, F. (1998). Vergi Yargısında Yürütmenin Durdurulması. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
42. KIRATLI, M. (1966). Yürütmenin Durdurulması. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 21 (4) 173-196.
43. KUMRULU, A. (1979). Vergi Hukukunun Birkısım Anayasal Temelleri. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 36 (1), 147-162 (Anayasal Temeller).
44. KUMRULU, A. (1990). Vergi Davalarının Kuramsal Niteliği Üzerine Düşünceler, içinde: I. Ulusal İdare Hukuku Kongresi Üçüncü Kitap: Çeşitli İdare Hukuku Konuları. Ankara, 969-974 (Vergi Davalarının Kuramsal Niteliği).
45. MERT, A. (2024). Türk Vergi Hukukunda Tarh. Ankara.
46. METİN, F. (2009). Vergi Yargısında Yürütmenin Durdurulması. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
47. OĞURLU, Y. (2001). İdare Hukuku Açısından Vergilendirme İşlemlerinin Hukuki Niteliği Üzerine. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası: Prof. Dr. Hayri Domaniç’e Armağan, 1451-1466.
48. ONAR, S. S. (1966). İdare Hukukunun Umumi Esasları Cilt 3. (3.b.). İstanbul.
49. ORGAN, İ., COŞKUN KARADAĞ, N. (2012). Türk Vergi Yargısında Yürütmenin Durdurulması- II. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21 (3), 71-84.
50. ÖNCEL, M., KUMRULU, A., ÇAĞAN, N. (2013). Vergi Hukuku. (22.b.) Ankara.
51. ÖZAY, İ. (2004). Günışığında Yönetim: XXI inci Yüzyılın İlk Çeyreğinin “Jön Türk”lerine. İstanbul (Günışığında Yönetim).
52. ÖZAY, İ. (2010). Günışığında Yönetim II: Yargısal Korunma. İstanbul (Yargısal Korunma).
53. ÖZCAN, O. (2017). Vergilendirme Sürecinin İdari İşlem Bağlamında İncelenmesi. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 75 (1), 159-190.
54. SANCAKDAR, O., ÖNÜT, L. B. (2024). İdari Yargılama Hukuku-Genel Esaslar. (6.b.). Ankara.
55. SARICA, R. (1966). Tehir-i İcra, içinde: Danıştay Kararları ve Yürütmenin Durdurulması, Ankara, 26-38.
56. SEZGİNER, M. (2000). İptal Davasının Uygulama Alanı Bakımından Ayrılabilir İşlem Kuramı. Ankara.
57. SINGH, M. P. (1985). German Administrative Law in Common Law Perspective. Berlin.
58. ŞENTÜRK, E. (2023). İdari İşlem Teorisi Açısından “Verginin Tarhı”. Yaşar Hukuk Dergisi, 5 (2), 391-470.
59. ŞENYÜZ, D., YÜCE, M., GERÇEK, A. (2022). Vergi Hukuku (Genel Hükümler). (13.b.). Bursa.
60. TOPRAK, A. (2006). Vergi Yargısında Yürütmenin Durdurulması. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
61. TORUN, F. (2021). İdari Yargıda Yürütmenin Durdurulması. Ankara.
62. TROPER, M., GRZEGORCZYK, C. (2016). Precedent in France, içinde: Interpreting Precedents: A Comparative Study. (N. NacCormick ve R. Summers, Düzenleyen). New York.
63. TURMANGİL, C. (1987). Vergi Davasının Hukuki Niteliği. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 39 (1), 125-156.
64. UÇAR, İ. (2016). İdare Hukukunda Kamu Gücü Ayrıcalığı Kavramı ve Bir Kamu Gücü Ayrıcalığı Olarak Hukuka Uygunluk Karinesi. Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 20 (3), 331-373.
65. ÜLKER, A. R. (2016). Vergi Yargısında Yürütmenin Durdurulması Müessesesi ve Hukuki Sonuçları. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
66. ÜSTÜN, Ü. S. (2003). Vergi Hukuku ile İlgili Anayasal İlkeler. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 11 (1-2), 251-271.
67. VATANSEVER ÖZTÜRK, M. (2014). Vergilerin Kanuniliği İlkesinin Tarihi Gelişimi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 16 (Özel Sayı), 4815-4841.
68. YILMAZ, D. (2014). İdari İşlemin İcrailik Özelliği. Ankara (İcrailik).
69. YILMAZ, D. (2017). Türk İdare Hukuku’nda İdari İşlemin “Kesin”liği Üzerine Bir Değerlendirme: “Kime Göre?”, “Ne İçin?” Kesinlik. Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 21 (2), 105-154 (Kesinlik).
70. YÜCE, M. (2019). Vergi Yargılama Hukuku. (6.b.). Bursa (Vergi Yargılama).
71. YÜCE, M. (2015). Vergi Yargılamasında Yürütmenin Durdurulması Kararı ve Sonuçları, içinde: Prof. Dr. Metin TAŞ’a Armağan. (A. GERÇEK, F. SARAÇOĞLU, Düzenleyen). Ankara, 130-144 (Yürütmenin Durdurulması).