Sözlü İdari İşlem ve Yargı Denetimi Sorunu

Yıl 2025, Sayı: 8, 430 - 450, 30.12.2025

Ahmet Talha Tetik

https://doi.org/10.59399/cuhad.1824716

Öz

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 2. maddesinde zikredilen iptal sebepleri arasında şekil ifadesine yer verilmiştir. İdari işlemde şekil unsurunun, idari işlemin hazırlanma süreci ile birlikte işlemdeki iradenin maddi aleme yansımasını da içerdiği ifade edilmektedir. Diğer bir ifadeyle şekil kavramı, usulü de kapsar şekilde ele alınmaktadır.
İdari işlemin şekline ilişkin kurallar bir taraftan idareye tesis edeceği işlemlerde izlemesi gereken yolu göstermekteyken bir taraftan da işlemin muhataplarına hukuki güven sağlamaktadır. İdari işlemin hangi merci tarafında tesis edildiğinin tespiti ve idari işlemin varlığının ispatı için şekil kuralları gerekli görülmektedir. Ayrıca şekil kuralları idareyi düşünmeye sevk ederek acele karar alınmasının önüne geçmektedir.
Şekil unsuru ile anlatılmak istenen genel bir ifadeyle idarenin tek yanlı iradesinin maddi aleme yansıma tarzıdır. Söz konusu iradenin maddi aleme yansıması genellikle yazılı şekilde olmaktadır. Ancak bazı durumlarda bu iradenin sözlü şekilde de maddi aleme yansıdığı görülmektedir. Acaba bu şekilde tesis edilen işlemler hukuken geçerli kabul edilecek midir? Hukuken geçerli kabul edilseler dahi işleme muhatap olan kişilerin hukuki durumlarında değişiklik meydana getirmeleri mümkün müdür? Diğer bir ifadeyle bu tür işlemler kesin ve yürütülebilir nitelikte bir işlem kabul edilerek idari yargıda iptal davasına konu edilebilecek midir?
Bu çalışmada söz konusu sorulara sırasıyla cevap aranmaya çalışılarak sözlü idari işlemler konusu incelenecektir. Öncelikle bu tür işlemlerin öğretide nasıl yorumlandığı idari işlemin şekil unsuru kapsamında ele alınacaktır. Sözlü idari işlem tesis edilmesinin pozitif hukuk kuralları çerçevesinde mümkün olup olmadığı, mümkünse bunun Türk idare hukukunda kural mı yoksa istisna mı olduğu incelenecektir. İdari eylemlerle sözlü idari işlem arasındaki ilişki ortaya konulduktan sonra konunun idari yargıya yansıyan boyutu ele alınacaktır.

Anahtar Kelimeler

Sözlü İdari İşlemler , İdari İşlemlerin Şekil Unsuru , Yazılılık İlkesi , İptal Davası , İdari İşlemin İcrailiği

Oral Administrative Act and The Issue of Judicial Review

Öz

In Article 2 of the Administrative Judgment Procedure Law No. 2577, the expression of form is included among the reasons for annulment. It is stated that the element of form in the administrative act includes the preparation process of the administrative act as well as the reflection of the will in the transaction to the material realm. In other words, the concept of shape is handled in a way that includes the method.
The rules regarding the form of the administrative act, on the one hand, show the administration the way to be followed in the transactions it will establish, on the other hand, it provides legal confidence to the addressees of the transaction. Form rules are considered necessary for the determination of which authority the administrative act is established by and for proving the existence of the administrative act. In addition, form rules lead the administration to think and prevent hasty decisions.
In general terms, it is the reflection of the unilateral will of the administration to the material world. The reflection of the said will in the material world is usually in written form. However, in some cases, it is seen that this will is reflected verbally in the material realm. Will the acts established in this way be considered legally valid? Even if they are considered legally valid, is it possible for the persons dealing with the transaction to change their legal status? In other words, can such transactions be accepted as a final and executable act and subject to an annulment action in administrative jurisdiction?
In this study, the subject of verbal administrative acts will be examined by trying to find answers to these questions in turn. First of all, how such acts are interpreted in the doctrine will be discussed within the scope of the form element of the administrative act. It will be examined whether the establishment of an oral administrative act is possible within the framework of positive legal rules, and if possible, whether this is a rule or an exception in Turkish administrative law. After revealing the relationship between administrative actions and verbal administrative action, the dimension of the issue reflected in the administrative judiciary will be discussed.

Anahtar Kelimeler

Oral Administrative Acts , Form Element of Administrative Acts , Principle of Being Written , Action for Annulment , Execution of Administrative Act

Kaynakça

• AKGÜNER, T. (2021). İdare Hukuku (9. b.). İstanbul.
• AKYILMAZ, B., SEZGİNER, M., KAYA, C. (2025). Türk İdare Hukuku (19. b.). Ankara (İdare).
• AKYILMAZ, B., SEZGİNER, M., KAYA, C. (2025). Türk İdari Yargılama Hukuku (11. b.). Ankara (Yargı).
• AKYILMAZ, B. (2000). İdari İşlemin Yapılış Usulü. Ankara.
• ALONSO, C. (2020). Les Décisions Révélées en Droit Administratif, Revue du Droit Public, 5, 1223-1248.
• ATAY, E. E. (2023). İdare Hukuku (9. b.). Ankara.
• CAN, E. (2016). İdari İşlemin Şekil Unsuru. İstanbul.
• CHAPUS, R. (2001). Droit Administratif Général (15. b., Cilt I). Paris (Général).
• CHAPUS, R. (2008). Droit du Contentieux Administratif (13. b.). Paris (Contentieux).
• CHRÉTIEN, P., CHIFFLOT, N., TOURBE, M. (2020). Droit Administratif (17. b.). Paris.
• ÇAĞLAYAN, R. (2025). İdare Hukuku Dersleri (13. b.). Ankara.
• DEMİRKOL, S. (2011). İdari Yargı(nın)/cın Kendini Sınırlaması Olgusu. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 69(1), 907-926.
• DURAN, L. (1967). İdari İşlemden Sorumluluk. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 33(3-4), 3-26 (Sorumluluk).
• DURAN, L. (1967). Mahkeme Kararları Kroniği. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 33(3-4), 390-418 (Kronik).
• DURAN, L. (1982). İdare Hukuku Ders Notları. İstanbul (Ders).
• ERKUT, C. (1990). İptal Davasının Konusunu Oluşturma Bakımından İdari İşlemin Kimliği. Ankara.
• GÖZLER, K. (2019). İdare Hukuku (3. b., Cilt I). Bursa.
• GÖZÜBÜYÜK, A. Ş., TAN, T. (2017). İdare Hukuku-İdari Yargılama Hukuku (9. b., Cilt II). Ankara.
• GÖZÜBÜYÜK, A. Ş., TAN, T. (2011). İdare Hukuku-Genel Esaslar (8. b., Cilt I). Ankara.
• KARAHANOĞULLARI, O. (2025). İdare Hukuku (3. b.). Ankara.
• ONAR, S. S. (1966). İdare Hukukunun Umumi Esasları (Cilt I). İstanbul.
• ÖZAY, İ. H. (2017). Gün Işığında Yönetim (3. b.). Ankara.
• RICCI, J. (2013). Droit Administratif Général (5. b.). Paris.
• SANCAKDAR, O., US, E., KASAPOĞLU TURHAN, M., ÖNÜT, L. B., SEYHAN, S. (2018). İdare Hukuku Teorik Çalışma Kitabı (7. b). Ankara.
• STAHL, J. (1999). La Saisine du Juge Administratif: Procédure Préalable et Conditions de Recevabilité, La Revue Administrative, 52(7), 98-102.
• SEZGİNER, M. (1998). Usul Kanunlarında İdari İşlemin Dış Görünüşü. İdari Usul Kanunu Hazırlığı Uluslararası Sempozyumu, 201-226.
• TETİK, A. T. (2020). Türk Hukukunda Kamu Külfetleri Karşısında Eşitlik İlkesi. Ankara.
• WALINE, J. (2020). Droit Administratif (28. b.). Paris.
• YAYLA, Y. (2010). İdare Hukuku (2. b.). İstanbul.
• YILDIRIM, T. (2024). İdare Hukuku (9. b.). (T. YILDIRIM, M. YASİN, N. KAMAN, H. E. ÖZDEMİR, G. ÜSTÜN, Ö. O. TEKİNSOY, Düzenleyenler) İstanbul.
• YILDIRIM R., ÇINARLI, S., AZAK K. (2024). Türk İdare Hukuku Dersleri (6. b., Cilt II). Ankara.
• YILMAZ, D. (2011). İdari İşlemin İcrailik Özelliği. Ankara.