Reklam Kavramı Temelinde Gıda Ürünlerindeki Aldatıcı Reklamlara İlişkin Güncel Bir Değerlendirme

Öz

Günümüzde teknoloji alanındaki gelişmeler üretim araçlarında ve toplumların tüketim tercihlerinde önemli değişikliklere neden olmuştur. Rekabet özgürlüğü temeline dayanan, serbest piyasa ekonomisi ve kapitalist sistem üzerinde şekillen ekonomik dünya düzeninde, kâr maksimizasyonu amacıyla tüketim her geçen gün özendirilmektedir. Bunun sonucunda emeğin payının nispeten azaldığı, know-how gibi sınai ve fikri mülkiyet değerlerinin ön plana çıktığı kitlesel üretim modelleri doğmuştur. Üretimin tüketimi, tüketimin de üretimi tetiklediği bu yapıda, tüketicilerin gelişen ihtiyaçları ürün çeşitliliğini fazlalaştırmıştır. Buna bağlı olarak, tüketicilerin tercihlerini şekillendirmek ve piyasa sunulan ürünlerin tanıtım ve pazarlanmasını sağlamak amacıyla reklamlar vazgeçilmez hale gelmiştir. Tüketici sağlığına doğrudan etki eden ürünlerin sunulduğu gıda sektöründe de reklamlar, bu ürünlerin tercih edilmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Ancak, gıda reklamlarının içeriğinde yer alan yanıltıcı veya aldatıcı ifadeler, tüketicilerin çoğu zaman doğru bilgiye ulaşmasını engelleyerek kamu sağlığı açısından risk oluşturabilmektedir. Bu çalışmada da ticaret hukuku bağlamında haksız rekabet teşkil eden ve tüketicinin iradesini sakatlayabilecek nitelikteki gıda sektörüne yönelik aldatıcı reklamlar, reklam kavramı çerçevesinde hukuki boyutuyla incelenecek ve ulusal ve uluslararası yasal düzenlemeler dahilinde gıda reklamlarına özgü karar örneklerine değinilecektir. Ayrıca, aldatıcı reklamların tüketici sağlığı üzerindeki etkisi ve bu tür reklamlara karşı alınması gereken hukuki önlemler ile koruma yolları tartışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Reklam
• Aldatıcı Reklam
• Gıda
• Haksız Rekabet

A Current Evaluation of Deceptive Advertising in Food Products Based on the Concept of Advertising

Öz

Technological advancements today have led to significant changes in production methods and consumption preferences of societies. In an economic world order shaped by the capitalist system, which is based on the principle of competition freedom and the free market economy, consumption is increasingly encouraged with the goal of profit maximization. As a result, mass production models have emerged where the share of labor has relatively decreased, and industrial and intellectual property values, such as know-how, have become more prominent. In this structure, where production triggers consumption and consumption triggers production, the evolving needs of consumers have increased product variety. Consequently, advertisements have become indispensable to shape consumer preferences and to promote and market products offered in the market. In the food sector, where products directly affect consumer health, advertisements play a significant role in influencing the choice of these products. However, misleading or deceptive statements in food advertisements can often prevent consumers from accessing accurate information, creating risks for public health. This study will examine misleading food advertisements, which may constitute unfair competition and could distort the consumer’s will, within the framework of advertising and its legal dimensions. It will also address national and international legal regulations, along with case examples specific to food advertisements. Furthermore, the impact of deceptive advertisements on consumer health, and the legal measures and protection methods to be taken against such advertisements, will be discussed.

Anahtar Kelimeler

• Advertising
• Deceptive Advertising
• Food
• Unfair Competition

Kaynakça

1. ABBASOĞLU, D. H. (2021). Sosyal Medya Reklamcılığında Haksız Rekabet. Ankara.
2. ADAK, A. (1975). Türk Hukuku Açısından Haksız Rekabet Müessesesi ve Reklam Yoluyla Haksız Rekabet, Adana İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi Dergisi, 4, 351-366.
3. AKSOY, M. A. (2016). 2005/29/AT Haksız Ticari Uygulamalar Direktifinde Düzenlenen Haksız Rekabet Halleri ve Uygulama Örnekleri, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası (İÜHFM), 7, 279-318.
4. ALTUNKAYA, M. (2004). Sözleşmenin Kuruluşundan Önce Tüketicinin Korunması, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 8(1-2), 95-117.
5. ANSTOETTER, M, McDONOUGH, M, Putative Class Action Filed Against Ferrara Candy over Slack Fill Claims, (Shook Hardy & Bacon LLP); https://www.lexology.com/library/detail.aspx?g=e9d02138-46b4-40b8-a90f-2b794e1600db (E.T. 01.12.2025).
6. ARKAN, S. (2024). Ticari İşletme Hukuku (30 b.). Ankara.
7. AY, C., AYTEKİN, P. (2005). Reklamda Etik, Öneri Dergisi, 6(24), 45-60.
8. AYDOĞDU, M. (2014). Tüketici Kılavuzu-Hukuk Rehberi. İstanbul.

9. BALKAŞ, E. (2007). Bireyin Yanıltıcı Bilgiden Korunması: Yanıltıcı Reklamların Tüketici Üzerindeki Etkileri, Marmara İletişim Dergisi, 12(12), 59-73.
10. BOYACI, Y. (2021). Reklamlarda Anlamın Çağrışımlarla Zenginleştirilmesi: Turkcell Fiber Reklamın Gösterge Bilimsel Analizi, Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(1), 90-109.
11. BOZBEL, S. (2006). Mukayeseli Hukukta ve Türk Hukukunda Karşılaştırmalı Reklam Hukuku. İstanbul.
12. CENTEL, N., ZAFER, H., ÇAKMUT, Ö. (2022). Ceza Hukuku Genel Hükümler (18. Baskı). İstanbul.
13. ÇABRİ, S. (2021). Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (2 b.). Ankara.
14. ÇAMDERELİ, M., KOCABAY Ş.N. (2016). Örtülü Reklamın Örtüsünü Aralamak, Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 25, 211-224.
15. DEMİRTAŞ, O. (1991). Reklamcılık ve Aldatıcı-Yanıltıcı Reklamlara Getirilen Sınırlamalar (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. İstanbul.
16. DİŞBUDAK, A. (2007). Türk Hukukunda Aldatıcı Reklamlar (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Ankara.
17. EROL, A. (2018). Türk Hukukunda Örtülü Reklam. İstanbul.
18. ERTEN, N. (1998). Türk Hukukunda Reklam ve Tüketicinin Korunması, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
19. GÖLE, C. (1983). Ticaret Hukuku Açısından Aldatıcı Reklamlara Karşı Tüketicinin Korunması. Ankara.
20. GÜLKOKAR, E.B., Within the Scope of Combating Greenwashing, Guideline on Misleading Environmental Claims in Advertisements Has Been Published, https://turkishlawblog.com/insights/detail/within-the-scope-of-combating-greenwashing guideline-on-misleading-environmental-claims-in-advertisements-has-been-published?utm_ (E.T. 01.12.2025).
21. GÜLSOY, T. (1999). Reklam Terimleri ve Kavramları Sözlüğü. İstanbul.
22. GÜLTEKİN, E. (2020). Aldatıcı Reklamlara Karşı 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Kapsamında Ayıp Hükümlerine Başvurulması, YUHFD, XVIII(2), 1177-1198.
23. GÜRDİN, B. (2020). Doğrudan ve Dolaylı Karşılaştırmalı Reklamların Etkinliği, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 36, 131-163.
24. GÜVEN, K. (2015). Reklam Hukuku Perspektifinden Avrupa Birliği, Alman ve Türk Hukuklarında Tüketici Ölçütü: Avrupa Birliği Adalet Divanı’nın “Gut Springenheide” Kararı Üzerinden Bir İnceleme. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 120, 493-508.
25. HOOKER, N., SIMONS, C., PARASIDIS E., (2018), “Natıural” Food Claims: Industry Practices, Consumer Expectations, and Class Action Lawsuits, Food and Drug Law Journal, 73(2), 319-337.
26. İÇÖZ, D. (2008). Aldatıcı Reklamlara Karşı Tüketicinin Korunması (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. İstanbul.
27. İNAL, E. (2020). Reklam Hukuku ve Aldatıcı Reklamlar. İstanbul. (Reklam).
28. İNAL, E. (2005). E-ticaret Hukukundaki Gelişmeler ve İnternette Sözleşmelerin Kurulması. İstanbul. (E-ticaret).
29. İNAL, E., BAYSAL, B. (2008). Reklam Hukuku Uygulaması. İstanbul.
30. KARAASLAN, P. (2019). Kötüleyici Reklamların Tespitinde Esas Alınacak Ortalama Tüketici Ölçütü, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 11, 149-173.
31. KARAYEL B.E., AYDOĞDU, İ. (2021). Sosyal Reklam Kavramı ve STK Reklamları Üzerine Göstergebilimsel Bir Analiz, e Kurgu Anadolu Üniversitesi İletişim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 29(2), 191-215.
32. KAYA, F. (2021). E-Ticaret Hukuku ve Tüketici Hukukundaki Uygulamaları (3 b.). Ankara.
33. KELLER, K. L. (2013). Strategic Brand Management (4th ed.). New York.
34. KILINÇ, A. (2024). Takviye Edici Gıdalara İlişkin Aldatıcı Reklamlar Karşısında Tüketicinin Korunması, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 28(2), 677-720.
35. KOCAYUSUFPAŞAOĞLU, N., HATEMİ, H., SEROZAN, R., ARPACI, A., (2014). Borçlar Hukuku Genel Bölüm (Cilt 1). İstanbul.
36. KORKMAZ, A. (2022). Sosyal Medya Etkileyicilerin Yaptığı Tanıtımların Örtülü Reklam Yasağı Bakımından Değerlendirilmesi, TBBD, 160, 181-210.
37. KOTLER, P., ZALTMAN, G. (1971). Social Marketing: An Approach to Planned Social Change, Journal Of Marketing, 35(3), 3-12. https://www.jstor.org/stable/1249783?seq=1#metadata_ info_tab_contents (E. T. 11.02.2025).
38. MANDELL, M. I. (1974). Advertising (2nd ed.). New Jersey.
39. McELROY, M. (2023). Misleading Food Labels: How Current Litigation Trends Are Exposing a Gap in Consumer Protection Enforcement, Journal of Health & Biomedical Law, XX, 99-132, ttps://bpb-us- e1.wpmucdn.com/sites.suffolk.edu/dist/e/1232/files/2024/04/14-McElroy-468f50626429c94a.pdf?utm_source= (E.T.01.12.2025).
40. NAZİLLİ B. M. (2024). Elektronik Ticarette Aldatıcı Reklamlara Karşı Tüketicinin Korunması Yolları ve Aldatıcı Reklamların Denetimi. İstanbul.
41. NOMER ERTAN, F.N. (2016). Haksız Rekabet Hukuku, İstanbul.
42. ÖZDEMİR, H. (2004). Aldatıcı Reklamlara Karşı Tüketicilerin Korunması, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 53(53), 61-90.
43. ÖZDEMİR, S. (2013). Haksız Rekabet Kavramı Açısından Dürüstlük Kuralına Aykırı Reklamlar (1 b.). İstanbul.
44. ÖZDEMİR, S., DOĞANAY, M. Z. (2019). Bir Mecra Olarak Sosyal Medyanın Reklam Hukuk Açısından Değerlendirilmesi, Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, 13, 295-337.
45. ÖZTÜRK, G. (2013). Dijital Reklamcılık ve Gençlik. Beta Yayıncılık. Ankara.
46. PEKDİNÇER, R.T. (2020). Haksız Rekabet Hukukunda Dürüstlük Kuralına Aykırı Reklamlar ve Satış Yöntemleri, Ankara.
47. PEKDİNÇER, R. T., YILDIZ, O. A. (2019). İsviçre Hukuku ile Mukayeseli Türk Haksız Rekabet Hukuku Mevzuatı. Ankara.
48. PETER, J. P., OLSON, J. C. (2010). Consumer Behavior & Marketing Strategy (9th ed.). Ohio.
49. PRESTON, I. L. (2015). The Great American Blow-Up: Puffery In Advertising And Selling (2nd ed.). Wisconsin.
50. SAĞLIK, A. M. (2023). Geçmişten Günümüze Reklam ve Değişimi, Simetrik İletişim Araştırmaları Dergisi, 3(1), 1-18.
51. SMITH, P. R., SMITH, P. R., ZOOK, Z. (2011). Marketing Communications: Integrating Offline And Online With Social Media (5th ed.). London.
52. SOLOMON, M. R. (2018). Consumer Behavior: Buying, Having, And Being (12th ed.). London.
53. ŞAHİNCİ, D. (2011). İnternette Aldatıcı Reklam ve Reklam Verenlerin Sorumluluğu. Ankara.
54. ŞENGEL, B. (2000). Reklamlarda Haksız Rekabet, Yargıtay Dergisi, 26(3), 459-473.
55. TEKELİOĞLU, N. (2018). Reklamın ve Reklam Sözleşmesinin Hukuki Niteliği, Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 8(1), 3-34.(Reklam).
56. TEKELİOĞLU, N. (2016). Tüketicinin Korunması Açısından Hukuk Aykırı Reklamlar. İstanbul. (Tüketicinin Korunması).
57. TOKBAŞ, H. (2015). Tüketici Hukuku ile İlgili Avrupa Birliği Direktifleri. İstanbul.
58. TOPÇUOĞLU, M. (2016). Türk Ticaret Kanunu ve Yeni Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Açısından Haksız Ticari Uygulamalar, TAAD, 24, 15-57.
59. TOPDEMİR, E. (2024), Reklamda Mizah Kullanımı: Redbull Örneği Üzerine Gösterge Bilimsel Bir İnceleme (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Topkapı Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
60. ÜÇIŞIK, G. (2013). İnternet Aracılığıyla Yapılan Karşılaştırmalı Reklamlar ve Tüketicinin Korunması. 2. Tüketici Sempozyumu Ses Çözümleri ve Makaleleri, (Düzenleyenler Hakan Tokbaş, Fehim Üçışık, Bilge) 1-15. Ankara.
61. YASAMAN, K. Z. (2017). Adwords Reklamlarında Bir Başkasına Ait Markanın Aynısının veya Benzerinin Anahtar Sözcük Olarak Kullanımı Tecavüz Teşkil Eder Mi? AB Adalet Divanı Kararları Işığında Tecavüz Kriterleri, Prof. Dr. Hamdi Yasamana Armağan, 1-20.
62. YILDIRIM, E. (2020). Televizyonda Yayınlanan Sosyal Reklamların İdeolojik Yapısı ve Örnek Reklam Çözümlemesi, Aksaray İletişim Dergisi, 2(1), 51-65.
63. YILMAZ, A. (2022). Türk Hukukunda Tüketicinin Aldatıcı Reklamlara Karşı Korunması, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Hacı Bayram Veli Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
64. ZEVKLİLER, A., ÖZEL, Ç. (2016). Tüketicinin Korunması Hukuku. Ankara.