The legal framework of entry into the administrative judiciary and the status of administrative judges in France

Yıl 2025, Sayı: 8, 568 - 589, 30.12.2025

Yasin Sönmez

https://doi.org/10.59399/cuhad.1842919

Öz

This study examines the legal framework for entry into the administrative judiciary in France, as well as the status of administrative judges, in comparison with the status of members of the Conseil d’État, based on the idea of developing a common status. Within this context, while members of administrative courts and administrative courts of appeal hold the status of “administrative judge” in the French system, it is noted that members of the Conseil d’État, as well as auditors and senior rapporteurs, are not legally recognized as judges, and thus a shared solution would require recognition at the constitutional level. Furthermore, the study aims to highlight the highly selective nature of the external and internal competitive examinations (concours externe/interne), which are the main entry ways into the profession of administrative judiciary. In addition, it provides a comprehensive overview of non-exam pathways into the profession, such as the admission of INSP/ENA graduates, appointments from outside the profession (tour extérieur), and temporary secondments (détachement). The study also notes that, unlike in Turkish law, there is no common pre-selection exam such as HMGS in France; instead, pre-selection is carried out through the written stage of the entrance examinations, and it emphasizes that the model used in Türkiye is open to criticism and reform.The final section discusses the debates around strengthening status-related safeguards (especially constitutional/institutional ones).

Anahtar Kelimeler

Administrative judiciary entrance exams , Non-exam pathways into the administrative judiciary , Status of administrative judges , Status of Conseil d’État personnel , Administrative Judiciary Training Center , ENA , INSP , French Administrative Judiciary Code , HMGS.

Fransa’da İdari Yargı Hâkimliğine Girişin Yasal Çerçevesi ve İdari Hâkimlik Statüsü

Öz

Bu çalışmada, Fransa’da idari yargı hâkimliğine girişin yasal çerçevesinin yanı sıra idari hâkimlik statüsü, ortak bir statü geliştirilmesi fikri temelinde Conseil d’État mensuplarının statüsüyle karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Bu çerçevede, Fransız sisteminde idare mahkemesi ve idari istinaf mahkemesi üyeleri “idari hâkim” statüsüne sahipken, Conseil d’État üyeleri ile denetçi ve kıdemli raportörlerin yasal düzeyde hâkim sayılmaması karşısında ortak çözümün anayasal düzeyde tanınma olacağı ifade edilmektedir. Ayrıca idari hakimlik mesleğine girişin temel yolu olan dış ve iç yarışma sınavlarının (concours externe/interne) yüksek seviyede seçici nitelik arz eden yönü gösterilmeye çalışılmıştır. Buna ek olarak, INSP/ENA mezunlarının mesleğe geçişi, meslek dışı atama (tour extérieur) ve geçici görevlendirme (détachement) gibi sınav dışı geçiş usullerine de kapsayıcı bir bakış çerçevesinde yer verilmiştir. Çalışma ayrıca Fransa’da, Türk sisteminde mevcut olan HMGS türü ortak bir ön eleme sınavı bulunmadığını; ön elemenin, giriş sınavlarının yazılı aşamasıyla yapıldığını ve Türkiye’deki modelin eleştiriye ve reforma açık olduğunu belirtmektedir. Son bölümde, statü güvencelerinin (özellikle anayasal/kurumsal) güçlendirilmesi yönündeki tartışmalara yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

İdari yargı hâkimliği giriş sınavları , İdari yargı hâkimliğine sınav dışı geçiş usulleri , İdari yargı hâkimliği statüsü , Conseil d’État personelinin statüsü , İdari Yargı Eğitim Merkezi , ENA , INSP , İdari Yargı Kodeksi , HMGS.

Kaynakça

• BOURQUIN, C. (2023). L’ordre juridictionnel administratif. (Yayımlanmamış Doktora Tezi, Université Bourgogne Franche-Comté). Besançon.
• BUI-XUAN, O. (2007). Le Conseil d'État : quelle composition réelle ?, Pouvoirs, (2007/4 n° 123), s. 89-103. CHAPUS, R. (2008). Droit du Contentieux Administratif. Paris.
• GAZIER, A. (2000). Quel statut pour les membres des tribunaux administratifs ? in : CURAPP, La loi du 28 pluviôse an VIII deux cents ans après : survivance ou pérennité ? Paris, s. 235-247.
• GILBERT, K. (2020). Fransız İdari Yargı Sisteminde Reformlar ve Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yöntemleri. Ankara.
• KAPLAN, G. (2016). Fransız İdari Yargılama Hukukunda Kararlara Karşı Başvuru Yolları. Bursa.
• KARAYALÇIN, Y. (1972). Türkiye Adalet Akademisi Niçin ve Nasıl Kurulmalıdır. Ankara.
• INSTITUT DES ÉTUDES ET DE LA RECHERCHE SUR LE DROIT ET LA JUSTICE. (2022). Justice et magistrat·es : Une GRH en miettes ? (Une analyse contextualiste, comparative et pluridisciplinaire), (Eds. Lionel JACQUOT, Sylvie PIERRE-MAURICE, Estelle MERCIER) Paris.
• LOCHAK, D. (1993). Quelle légitimité pour le juge administratif ?, in. Droit et politique, (Ed. Collectif). Paris, s.141-151.
• MARCOU, G. (2007). Une cour administrative suprême : particularité française ou modèle en expansion ?. Pouvoirs, (2007/4 n° 123), s.133-154.
• ÖZCAN, E., ERMAN, E. (2020). Bir Çalışma Ziyaretinin Notları: Bugünkü Görünümü ve Genel Çizgileriyle Fransız İdari Yargı Sistemi. Danıştay Dergisi, 2020 (152), s. 71-126.
• PACTEAU, B. (1997). Fransız Danıştayı (Çev. Durmuş TEZCAN). Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 52 (01), s. 597-610.
• PUISOYE, J. (1966). Á propos des tribunaux administratifs et du statut de leurs membres. La Revue administrative, 19 (109), s. 19-26.
• SYNDICAT DE LA JURIDICTION ADMINISTRATIVE. (2024). Magistrates et magistrats administratifs : vos droits. Paris.
• UNION SYNDICALE DES MAGISTRATS ADMINISTRATIFS. (2024). Livre Blanc (5ème Éd.). Paris.
• Devenez magistrat et magistrate administratif par concours, 5 décembre 2025, https://www.conseil-etat.fr/pages/nous-rejoindre/nos-metiers/les-metiers-de-juge-et-de-conseil-juridique/devenir-magistrat-et-magistrate-administratif/magistrat-et-magistrate-par-concours/devenez-magistrat-et-magistrate-administratif-par-concours#:~:text=,mail%20le%2031%20juillet%202025.
• 2025 yılı için 2024 yılında yapılan sınavlar hakkında jüri raporu, https://www.conseil-etat.fr/pages/nous-rejoindre/nos-metiers/les-metiers-de-juge-et-de-conseil-juridique/devenir-magistrat-et-magistrate-administratif/annales-des-epreuves-des-concours-magistrat-administratif.
• Annales des épreuves des concours « magistrat administratif », https://www.conseil-etat.fr/pages/nous-rejoindre/nos-metiers/les-metiers-de-juge-et-de-conseil-juridique/devenir-magistrat-et-magistrate-administratif/annales-des-epreuves-des-concours-magistrat-administratif ENM, Rapport d’activité 2023, https://www.enm.justice.fr/api/getFile/sites/default/files/2024-07/ENM_RA_2023_OK_0.pdf.
• Ceza Muhakemesi Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D27/Y3/T2/WebOnergeMetni/f64315d1-4904-4bf9-8ad7-759605e9c9be.pdf.
• ULUSOY, A.D. Hukuk eğitimine talep düştü mü?, 05 Kasım 2025, https://www.t24.com.tr/yazarlar/ali-d-ulusoy/hukuk-egitimine-talep-dustu-mu,52254.
• DENOIX DE SAINT MARC, R. Le statut constitutionnel de l'Autorité judiciaire, Séminaire pédagogique du pôle « Administration de la justice » , 12-13 mai 2009, https://www.conseil-constitutionnel.fr/les-membres/le-statut-constitutionnel-de-l-autorite-judiciaire.
• Proposition de loi constitutionnelle relative à la consécration constitutionnelle de l’ordre juridictionnel administratif, n° 643, déposée le mercredi 7 février 2018, https://www.assemblee-nationale.fr/dyn/15/textes/l15b0643_proposition-loi#.
• Qui sont les membres du Conseil d'État et comment sont-ils recrutés ?, 15 mai 2023, https://www.vie-publique.fr/fiches/19601-qui-sont-les-membres-du-conseil-detat-et-comment-sont-ils-recrutes Les magistrats administratifs, https://www.justice.gouv.fr/justice-france/acteurs-justice/magistrats/magistrats-administratifs.