Anayasa Mahkemesinin Bireysel Başvuru Kararlarında Makul Süre Paradoksu: Yaşam Hakkı Örneklem Alınarak İnceleme

Öz

Adil yargılanma hakkının temel unsurlarından birisi olan makul sürede yargılanma hakkı, Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kapsamında en çok ihlal kararı verdiği haktır.  Çalışma, “Bireysel başvuru kararlarının çoğunluğu makul sürede yargılanma hakkına ilişkin olan Anayasa Mahkemesinin kendisi makul sürede karar vermekte midir?” sorusundan yola çıkılarak yapılmış ve Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kararlarına ilişkin süreleri, istatiksel veriler yardımıyla inceleyerek bir analiz sunmayı amaçlamıştır. Çalışmada, temel hak ve özgürlüklerden olan yaşam hakkına ilişkin bireysel başvuru kararları örneklem olarak kabul edilerek inceleme yapılmıştır. Buradan çıkacak olan sonuçların diğer başvurular konusunda ışık tutacağı öngörüsünde bulunulmuştur. Ampirik veriler ışığında, Mahkemenin karar sürelerinin medyan değerleri incelenmiş, bu sürelerin makul sürede yargılanma hakkıyla olan paradoksal ilişkisi ortaya konulmuştur. Bulgular, Anayasa Mahkemesinin bireysel başvurular ile ilgili karar sürelerinde 2014 ila 2018 yılları arasında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin makul süre standardının genellikle üzerinde seyrettiğini, 2018 yılından itibaren yapısal ve kurumsal iyileştirmelerin de etkisiyle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin makul süre standartlarını yakaladığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Anayasa Mahkemesi
• Bireysel Başvuru
• Makul Süre
• Adil Yargılanma Hakkı

The Paradox of Reasonable Time in the Constitutional Court’s Individual Application Decisions: A Study Based on the Right to Life Sample

Öz

The right to a trial within a reasonable time, which is one of the fundamental elements of the right to a fair trial, is the right for which the Constitutional Court has issued the most rulings of violation in the context of individual applications. The study was conducted based on the question, “Does the Constitutional Court itself issue decisions within a reasonable time, given that the majority of individual application decisions relate to the right to a trial within a reasonable time?” It aims to present an analysis by examining the timeframes for the Constitutional Court's individual application decisions using statistical data. In this study, individual application decisions concerning the right to life, which is the most important of the fundamental rights and freedoms, were accepted as a sample and examined. It is anticipated that the results obtained from this study will shed light on other applications. Based on empirical data, the median values of the Court’s decision periods were examined, revealing the paradoxical relationship between these periods and the right to a trial within a reasonable time. The findings show that between 2014 and 2018, the Constitutional Court’s decision times for individual applications generally exceeded the European Court of Human Rights’ reasonable time standard, but that since 2018, thanks in part to structural and institutional improvements, it has caught up with the European Court of Human Rights’ reasonable time standards.

Anahtar Kelimeler

• Constitutional Court
• Individual Application
• Reasonable Time
• Right to Fair Trial

Kaynakça

1. ALEVCAN, M.S., AKIL, A. (2024). Makul Sürede Yargılama Hakkına İlişkin Olarak Anayasa Mahkemesine Başvurmadan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Başvurulabilir mi? İstanbul Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12/2, 475-485.
2. BARDAKÇI, S., KARTAL, M. (2018). Sağkalım Analizi. Akademisyen Kitabevi. Ankara.
3. CHAKIM, M.L. (2019) A Comparative Perspective on Constitutional Complaint: Discussing Models, Procedures, and Decisions, Constitutional Review, 5 (1), 96-133.
4. CLAYTON, R., TOMLINSON, H. (2001). Fair Trial Rights. Oxford.
5. ÇOBAN, A.R. (2011). Yeni Anayasa Mahkemesi Kanunu’nun Mahkemenin İşyüküne Etkisi Açısından Değerlendirilmesi, Bireysel Başvuru: “Anayasa Şikayeti”. HUKAB Sempozyum Serisi-1. Ankara.
6. ÇELEBİ, E. G. (2015). Anayasa Mahkemesinin Bireysel Başvuruya İlişkin İki Buçuk Yıllık İçtihadının Kısa Bir Değerlendirmesi. Anayasa Yargısı, 31(1), s.17-33.
7. DUDLEY, W.N., Wıckham, R., Coombs, N. (2016). An Introduction to Survival Statistics: Kaplan-Meier Analysis. Journal of the Advanced Practitioner in Oncology, 7 (1), 91-100.
8. EGELİĞİ, Ö.E. (2021). İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Anayasa Çerçevesinde Etkili Başvuru Hakkı. On İki Levha Yayıncılık. İstanbul.

9. ESEN, S. (2023). Makul Sürede Yargılanma Hakkının Korunması Mevcut Durum ve Öneriler. Türkiye Barolar Birliği Yayınları No:422. Ankara.
10. FENDOĞLU, H.T. (2019). Anayasa Hukuku. (7. b). Ankara.
11. GÖLCÜKLÜ, F. (1994). Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde ‘Adil Yargılama’. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Fakültesi Dergisi (İlhan Öztrak’a Armağan), 49(1-2), 199-234.
12. GÖZÜBÜYÜK, Ş., GÖLCÜKLÜ, F. (2013). Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Uygulaması. Ankara.
13. HENDEK, H. (2016). Makul Sürede Yargılama Zorunluluğu. (1. b). Ankara.
14. İNCEOĞLU, S. (2013). İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Anayasa (3. b). İstanbul (Anayasa).
15. İNCEOĞLU, S. (2013). İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Kararlarında Adil Yargılanma Hakkı: Kamu ve Özel Hukuk Alanlarında Ortak Yargısal Hak ve İlkeler. (4. b). İstanbul (İlkeler).
16. KALABALIK, H. (2017). İnsan Hakları Hukuku. (5. b). Ankara.
17. KANADOĞLU, O.K., DUYGUN, A.M., (2023). Anayasa Hukukunun Genel Esasları. (3. b). İstanbul.
18. KAPLAN, E. L., MEIER, P. (1958). Nonparametric Estimation from Incomplete Observations. Journal of the American Statistical Association, 53, 457–481. http://dx.doi.org/10.1080/01621459.1958.10501452, E.T. 23.3.2026.
19. KARAN, U. (2018), Öğretide ve Uygulamada Anayasa Mahkemesi Kararlarının Bağlayıcılığı ve İcrası (1. b). İstanbul.
20. KAŞIKARA, M. S. (2009). Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 6. Maddesi Çerçevesinde Makul Süre İçerisinde Yargılama Hakkı. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 84, 231-259.
21. KESKİNSOY, Ö. (2022). Anayasa ve Türk Anayasa Hukuku. (7. b). Ankara.
22. KILINÇ, B. (2015). The Establishment of the Individual Application System In Turkey: A Promising Experience. Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi, 5, 571-587.
23. KILINÇ, B. (2008). Karşılaştırmalı Anayasa Yargısında Bireysel Başvuru (Anayasa Şikâyeti) Kurumu ve Türkiye Açısından Uygulanabilirliği. Anayasa Yargısı 25. 19-59. chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.anayasa.gov.tr/files/pdf/anayasa_yargisi/bahadir_kilinc.pdf, (E.T.23.3.2026).
24. KILINÇ, B. (2006). Ortak Hukuk (Common Law) Sistemlerine Sahip Ülkelerden A.B.D. ve İngiltere’de Anayasa ve Yargısal Denetim. Anayasa Yargısı İncelemeleri - 1 (Editörler: Mehmet Turhan- Hikmet Tülen). Ankara, 113 - 148.
25. KINDT, E. (2018). The Pilot Judgment Procedure at the European Court of Human Rights: An Evaluation in the Light of Procedural Efficiency and Access to Justice. (Ghent University PhD Thesis). Ghent.
26. KLEIN, J.P./HOUWELINGEN, H.C.V./IBRAHIM, J.G./SCHEIKE, T.H. (2014). Handbook of Survival Analysis, Florida.
27. KONTACI, E. (2021). Anayasa Yargısında Yargısal Karşılaştırmacılık ve Türk Anayasa Mahkemesi. (1. b.). Ankara.
28. KORKMAZ, C. (2017). Anayasa Mahkemesi’nin Bireysel Başvuru Sonucunda Verdiği Kararların Medeni Usûl Hukuku Bakımından Değerlendirilmesi. Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, 1, 215-276.
29. KÖKÜSARI, İ. (2019). Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararlarında Pilot Karar Uygulaması. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 13 (3–4), 181-243.
30. KUIJER, M. (2013). The Right to a Fair Trial and the Council of Europe’s Efforts to Ensure Effective Remedies on a Domestic Level for Excessively Lengthy Proceedings. Human Rights Law Review, 13(4), 777-794.
31. MAVCIC, A. (1998). Powers of Constitutional Courts and Equivalent Bodies. CDL-JU(1998)010. Strasbourg.
32. MADANSKY, A. (1988). Prescriptions for Working Statiscians. New York.
33. ODUNCU, L.N. (2020). Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Pilot Karar Usulü İnsan Hakları Yıllığı. 38 (1), 83-121.
34. ONUR, Ö.S. (2014). Yargılama Hukukunda Bir Adil Yargılanma Hakkı Unsuru Olarak Makul Sürede Yargılanma. Türkiye Barolar Birliği Yayınları. Ankara.
35. OTOCAN, S. (2019). Analysis of the Current Legal Framework and Case-Law in Respect of Effective Remedies for the Protection of the Rıght toaA Trial Within a Reasonable Time in Administrative Procedures and Administrative Dispute. Podgorica. 2019. https://rm.coe.int/eng-analiza-primjene-standarda-razumnog-roka-u-upravnom-postupku-i-upr/168094c50c?utm_source=chatgpt.com. (E.T.2.9.2025).
36. RAINEY, B., WICKS, E., OVEY, C. (2014), The European Convention on Human Rights. Oxford.
37. REID, K. (2012). A Practitioner’s Guide To The European Convention on Human Rights. (4. b). Londra.
38. SAĞLAM, M. (2015). İçtihat Kalitesi ve Tutarlığının Sağlanmasında Yeni Bir Yöntem Olarak Anayasa Mahkemesi Araştırma ve İçtihat Birimi. Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 4, 323-352.
39. SARIÖZ BÜYÜKALP, A.İ. (2018). AİHS ve AİHM Kararlarının da İncelenmesi Suretiyle Adil Yargılanma Hakkının Türk Milletlerarası Usûl Hukuku Üzerinde Etkileri (1. b). İstanbul.
40. SHAPIRO S.S., WILK, M.B. (1965). An Analysis of Variance Test for Normality. Biometrika, 52, 591-611.
41. TANRIVER, S. (2004). Hukuk Yargısı (Medeni Yargı) Bağlamında Adil Yargılanma Hakkı. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 53, 191-215.
42. TAŞKIN, Ş. C. (2006). Tutuklamaya ve Tutukluluk Halinin Devamına İtiraz Kurumu. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 66, 275-288.
43. TEZCAN, D., ERDEM, M. R., SANCAKDAR, O., ÖNOK, R.M. (2016). İnsan Hakları El Kitabı. (6. b). Ankara.
44. TOPÇU, K.M. (2020). Vergi Hukuku Özelinde Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru. Ankara.
45. UYGUN, E, GERÇEK, A. (2017). Anayasa Mahkemesinin Vergilendirme Alanındaki Bireysel Başvuru Kararlarının Değerlendirilmesi. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 29, 167-192.
46. UYSAL, İ, KILIÇ, A.F. (2021) Normal Dağılım İkilemi. Anadolu Journal of Educational SciencesInternational, 12 (1), 220-248.
47. YILDIRIM, E, GÜLENER, S. (2018). Anayasa Mahkemesi Kararlarında Uluslararası ve Karşılaştırmalı Hukuka Yapılan Atıflar: Ampirik Bir Analiz. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 67, (1), 105-144.
48. YILMAZ ÖZEL, N. (2016). Adil Yargılanma Kriterlerinin Türk İdari Yargılama Hukuku Açısından Muhtemel ve Gerçekleşen Etkileri. (1. b). İstanbul.