Fransız Hukukunda İdari Uyuşmazlıkların Giderilmesinde Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yollarına İlişkin Bir İnceleme

Öz

Bu makale, Fransız idare hukukunda Alternatif Uyuşmazlık Çözümü (ADR) başlığı altında ele alınan mekanizmaları incelemektedir. Arabuluculuk ve uzlaştırma; transaction (sulh sözleşmesi), zorunlu ön idarî başvuru (recours administratif préalable obligatoire, RAPO) ve tahkimden ayrılmakta; idarî denetim kurumları bu mekanizmalarla özdeşleştirilmemektedir. İnceleme; İdarî Yargı Kodu’nun L. 213-1–L. 213-14 maddeleri, İdare ile Halk Arasındaki İlişkiler Kodu’nun dördüncü kitabı, Kamu İhale Kodu, sektörel düzenlemeler ve resmî raporlar esas alınarak yürütülmüştür. 2016 reformu; tarafsızlık, yeterlilik, özen, gizlilik, dava ve zamanaşımı sürelerinin korunması ile anlaşmanın mahkemece icra edilebilir hâle getirilmesine ilişkin güvenceleri içeren özel bir idarî arabuluculuk rejimi kurmuştur. Sulh sözleşmesi, hukuka uygun konu ile dengeli ve karşılıklı taviz şartlarına bağlı yazılı bir sözleşmedir. RAPO, dava açılmadan önce idarî kararın yeniden incelenmesini sağlar; uzlaşmaya dayalı değildir. Kamu tüzel kişilerinin tahkime başvurması ise istisnaîdir. CADA’ya başvuru, idarî belge uyuşmazlıklarında zorunlu ön başvuru niteliğindedir ve bu nedenle arabuluculuk değil, idarî yeniden inceleme kapsamında değerlendirilmiştir. Ulaştırma, posta, enerji, eğitim, sağlık ve kamu alımları alanlarındaki örnekler Fransız sisteminin işlevsel çeşitliliğini göstermektedir. Makale, ADR’nin yargısal denetime erişimi zayıflatmadan etkin uyuşmazlık çözümü sağlayabilmesi için doğru hukukî sınıflandırma ve uygulanabilir usul güvencelerinin zorunlu olduğunu savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Alternatif Uyuşmazlık Çözümü (ADR)
• İdarî Arabuluculuk
• Uzlaştırma
• Sulh Sözleşmesi
• Zorunlu Ön İdarî Başvuru (RAPO)
• Tahkim
• Fransız İdare Hukuku
• CADA

An Examination of Alternative Dispute Resolution Methods in the Settlement of Administrative Disputes in French Law

Öz

This article examines the mechanisms grouped under Alternative Dispute Resolution (ADR) in French administrative law. It distinguishes mediation and conciliation from transaction, mandatory prior administrative review (recours administratif préalable obligatoire, RAPO), and arbitration; it also separates these mechanisms from administrative oversight. The analysis is based on Articles L. 213-1–L. 213-14 of the Code of Administrative Justice, Book IV of the Code of Relations between the Public and the Administration, the Public Procurement Code, sector-specific legislation, and official reports. The 2016 reform created a dedicated framework for administrative mediation, including impartiality, competence, diligence, confidentiality, protection of procedural time limits, and judicial approval of agreements. Transaction permits a written settlement subject to legality and balanced reciprocal concessions. RAPO requires administrative reconsideration before litigation but is not a consensual process. Arbitration remains exceptional for public entities. CADA referral is a compulsory preliminary remedy in access-to-documents litigation and is therefore examined as administrative review rather than mediation. Transport, postal, energy, education, health, and public-procurement mechanisms illustrate the practical diversity of the French system. The article argues that accurate legal classification and enforceable procedural safeguards are essential if ADR is to resolve disputes efficiently without weakening access to judicial review.

Anahtar Kelimeler

• Alternative Dispute Resolution (ADR)
• Administrative Mediation
• Conciliation
• Transaction
• Mandatory Prior Administrative Review (RAPO)
• Arbitration
• French Administrative Law
• CADA

Kaynakça

1. BARTLET M. (2024). Mediation and Other Forms of Alternative Dispute Resolution.
2. BELL J. and LICHÈRE F. (2022). Contemporary French Administrative Law.
3. BERNHEIM-DESVAUX S. (2014). Résolution extrajudiciaire des litiges de consommation. JurisClasseur Concurrence–Consommation, fasc. 1230, 8 April 2014.
4. BEVAN A.H. (1992). Alternative Dispute Resolution: A Lawyer’s Guide to Mediation and Other Forms of Dispute Resolution.
5. BOURDIEU P. (1987). The Force of Law: Toward a Sociology of the Juridical Field. Hastings Law Journal, 38, 805-853.
6. BOUSTA R. and SAGAR A. (2014). Alternative Dispute Resolution in French Administrative Proceedings. In D. C. Dragos and B. Neamtu (eds), Alternative Dispute Resolution in European Administrative Law, 57-83. Springer.
7. FOUCAULT M. (1995). Discipline and Punish: The Birth of the Prison. Translated by Alan Sheridan. Vintage.
8. GILBERG K. (2020). Fransız İdari Yargı Sisteminde Reformlar ve Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yöntemleri. Council of Europe, European Union and Republic of Türkiye Ministry of Justice.

9. HABERMAS J. (1996). Between Facts and Norms: Contributions to a Discourse Theory of Law and Democracy. Translated by William Rehg. MIT Press.
10. HOLMES O. W. Jr. (1897). The Path of the Law. Harvard Law Review, 10, 457-478.