Türk Mahkemelerinin Bilimsel Görüşlerden Yararlanması Hakkında Bazı Değerlendirmeler

Öz

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 1(3) uyarınca “hâkim, karar verirken bilimsel görüşlerden ve yargı kararlarından yararlanır”. Bununla beraber, uygulamada hâkimin bilimsel görüşlerden ve dolayısıyla öğretiden hangi ölçüde yararlandığı bilinmemektedir. Oysa mahkemelerin bilimsel görüşlerden faydalanma ölçüsünün tespiti birçok açıdan önem taşımaktadır. Bu anlayışla, eldeki çalışmada, mahkeme kararlarını tarayan bir veri tabanı yoluyla hazırlanan veri seti üzerinden bir kısım güncel mahkeme kararı incelenmiştir. Bu kararlarda atıf yapılan bilimsel görüşler tespit edilmiş, sınıflandırılmış ve değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonucunda Türk hukuku uygulamasında bilimsel görüşler içerisinden en çok “yorumlayıcı” nitelikte olanlardan faydalanıldığı ve yine en çok kitap türünde somutlaşan bilimsel görüşlere ilgi gösterildiği tespit edilmiştir. Bununla beraber, atıflara yansıdığı ölçüde, Türk hukuku uygulamasında bilimsel görüşlerden yararlanma oranının düşük olduğu anlaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Bilimsel Görüş
• Hukukun Kaynakları
• Öğreti
• Atıf
• Mahkeme Kararları.

Some Remarks on the Use of Scientific Opinions by Turkish Courts

Öz

Pursuant to Article 1(3) of the Turkish Civil Code No. 4721, “the judge, in rendering a decision, shall make use of scientific opinions and judicial precedents”. Nevertheless, in practice, the extent to which judges rely on scientific opinions, and thus scholarly opinions, remains unknown. Yet, determining the degree to which courts make use of scholarly opinions is of great importance in many respects. With this understanding, the present study examines court decisions based on a dataset prepared through a database that scans judicial decisions. The scholarly opinions cited in these decisions were identified, classified, and evaluated. As a result of the study, it has been determined that, in the practice of Turkish law, scholarly opinions in an “interpretative” manner are predominantly used, and that the greatest attention is given to scholarly works embodied in books. Nevertheless, it has been observed that the overall rate of reliance on scholarly opinions, insofar as reflected in citations, remains low.

Anahtar Kelimeler

• Scientific Opinion
• Sources of Law
• Scholarship
• Citation
• Judgments

Kaynakça

1. AKTAŞ, S. (2010). Pozitif Hukukta Boşluk Kavramı. Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 14(1–2), 1–28.
2. ALİHOCAĞIL, Ö. B. (2018). Medeni Usul Hukukunda Bilirkişi Raporunun Hazırlanması ve Bilirkişi Raporuna İtiraz. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 22(3–4), 547–588.
3. ANTALYA, O. G. (2022). Hakimin Yargı Kararı Oluşturma Metodu, Bu Metodun Aşamaları ve Metoda Hakim Olan Metodolojik On İki Temel İlke. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 28(2), 905–961.
4. ARAL, V. (2021). Hukuk ve Hukuk Bilimi Üzerine. İstanbul.
5. BERTIE, S. (2010). The Lingering Core of Legal Scholarship. Legal Studies, 30(3), 345–369.
6. BUĞRA TAHTALI, M. (2020). Yüksek Yargı Organlarının Kararlarına Uygulanan Kısmi Erişim Engelinin İdare Hukuku Perspektifinden Değerlendirilmesi. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 151, 139–174.
7. Danıştay 6. D., T. 12.10.2010, E. 2008/13112, K. 2010/9098.
8. EISENBERG, M. A. (1988). The Nature of Common Law. Harvard University Press. Harvard.

9. EPSTEIN, L., MARTIN, A. D. (2014). An Introduction to Empirical Legal Research. Oxford University Press. Oxford.
10. ERDOĞAN, E., ÜÇÜNCÜ, S. H. (2020). Bilirkişilik Kurumu ve Bilirkişi Raporunun Delil Değerine İlişkin Bazı Sorunlar. Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, 10(1), 354–387.
11. EUROPEAN COMMISSION (2025). Commission Staff Working Document Türkiye 2025 Report. SWD(2025)756 Final. Brüksel.
12. FEDYNSKYJ, J. (1975). The Role of Judicial Decisions and Doctrine in Civil Law and Mixed Jurisdictions. Indiana Law Journal, 50(3), 636–639.
13. HALL, M. A., WRIGHT, R. E. (2008). Systematic Content Analysis of Judicial Opinions. California Law Review, 96, 63–122.
14. HANSON, M. A. ve diğ. (2024). The Strain on Scientific Publishing. Quantitative Science Studies, 5(4), 823–843.
15. HATEMİ, H. (2021). Medeni Hukuka Giriş. On İki Levha Yayıncılık. İstanbul.
16. HIRSCH, E. E. (1998). Dünya Üniversiteleri ve Türkiye’de Üniversitelerin Gelişmesi (C. 1). Ankara Üniversitesi Yayınları. Ankara.
17. KAPLAN, M. B. (2022). Medeni Usul Hukukunda Bilirkişi Raporu ile Uzman Görüşü Arasındaki Çelişkinin Giderilmesi. TAÜ Hukuk Fakültesi Dergisi, 4(2), 557–587.
18. KAŞAK, F. E. (2021). Hakimin Karar Verirken Bilimsel Görüşlerden Yararlanması (TMK m. 1/III). İstanbul Hukuk Mecmuası, 79(4), 1127–1167.
19. KAUFMANN, A. (1963). The Ontological Structure of Law. Natural Law Forum, Paper 95, 79–96.
20. OĞUZMAN, K., BARLAS, N. (2021). Medeni Hukuk. İstanbul.
21. OVERBECK, A. E. von (1976–1977). Some Observations on the Role of the Judge Under the Swiss Civil Code. Louisiana Law Review, 37(3), 681–700.
22. ÖZBAY, İ., NARBAY, Ş. (2025). Türk Hukukunda Hukuki Mütalaanın Önemi ve Niteliği. Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi, 23(2), 117–146.
23. ÖZBEK, M. S. (2017). Uzman Görüşünün Yargılamada Değerlendirilmesi. Türkiye Noterler Birliği Hukuk Dergisi, 4(1), 63–162.
24. PEIL, M. (2012). Scholarly Writings as a Source of Law: A Survey of the Use of Doctrine by the International Court of Justice. Cambridge Journal of International and Comparative Law, 1(3), 136–161.
25. PEHLİVANOĞLU, M.C. (2025), The Future of Citation in the Era of Artificial Intelligence (AI): Hallucinated Cases and Legal Scholarship, Legal Technology Conference, Book of Proceedings (Full Text), 26- 35, Nouran Publishing. Cezayir.
26. PEKCANITEZ, H., ÖZEKES, M., AKKAN, M., TAŞ KORKMAZ, H. (2017). Medeni Usûl Hukuku (C. II). İstanbul.
27. PETHERBRIDGE, L., SCHWARTZ, D. L. (2012). An Empirical Assessment of the Supreme Court’s Use of Legal Scholarship. North Carolina Law Review, 101, 967–1032.
28. PULAŞLI, H. (2022). Şirketler Hukuku Şerhi (C. 4). Adalet. Ankara.
29. RUBIN, E. L. (1988). The Practice and Discourse of Legal Scholarship. Michigan Law Review, 86, 1835–1905.
30. SCHWARZENBERGER, G. (1956). The Province of the Doctrine of International Law. Current Legal Problems, 9(1), 235–265.
31. SHECAIRA, F. P. (2013). Legal Scholarship as a Source of Law. Springer. New York.
32. SMITS, J. M. (2015). What is Legal Doctrine? On the Aims and Methods of Legal-Dogmatic Research. Maastricht European Private Law Institute Working Paper, No. 2015/06.
33. ŞENOCAK (BOZKURT). (2022). Şirketler Hukuku Şerhi (C. 4). Seçkin. Ankara.
34. T.C. Anayasa Mahkemesi, Yıldız Eker Başvurusu, Başvuru No. 2015/18872, K.T. 22.11.2018.
35. TÜRKİYE CUMHURİYETİ YARGITAY BAŞKANLIĞI (2018). Yargıda Şeffaflığa İlişkin İstanbul Bildirgesi ve Taslak Uygulama Tedbirleri. Türkiye Cumhuriyeti Yargıtay Başkanlığı. Ankara.
36. ZEVKLİLER, A. (1994). Hukuk ve Öğreti. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 3, 375–395.