Klasik Dönem Osmanlı Hukuku’nda Resmi Belgede Sahtecilik Suçu

Öz

İslam hukukunda, bir tazir suçu olarak kabul gören resmi belgede sahtecilik suçu Osmanlı Devleti’nde de benzer şekilde değerlendirilmiştir. Bu sebeple mezkur suça, devlet başkanı tarafından belirlenen ve İslam hukukuna aykırı olmayan cezalar tayin edilmiş ve zamana dayalı olarak bu cezalar farklılık göstermiştir. İslam hukuk sistemi içerisinde resmi evrakta sahtecilik fiili, sabit bir cezası bulunmayan tazir suçları grubuna girmekte, bu nedenle uygulanacak müeyyideyi belirleme yetkisi doğrudan devlet otoritesine bırakılmaktadır. Bu suçun padişah tarafından çıkarılan kanunnamelere dahil edilmesi, cezalandırma sürecinin keyfiyetten uzaklaşma araçlarından biri olan “suç ve cezanın kanuniliği” ilkesine dayandırılması noktasında kritik bir değere sahiptir. Özellikle belgenin önem derecesine ve tekerrür durumuna göre sanığa ölüm cezasının dahi verilebildiği suça, duruma göre çok daha hafif cezalar ve hatta zaman zaman yalnızca görevden azledilme gibi cezalar da uygulanmıştır. Suçun failinin yanı sıra suçluyu koruyan, suça iştirak eden ve yardım eden kişilere de ceza uygulanması, suçun önemi ve verilen cezaların ciddiliği hususunda bilgi verici niteliktedir. Klasik dönem Osmanlı hukukunda kanunnameler, fetva kitapları ve uygulamayı göstermesi bakımından mühimme defterleri, klasik dönemde resmi belgede sahtecilik suçunun tezahürü açısından önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Hukuk Tarihi
• Klasik Dönem Osmanlı Hukuku
• Resmi Belgede Sahtecilik
• İlam
• Berat
• Tezvir

The Crime of Forgery of Official Documents in Classical Period Ottoman Law

Öz

In Islamic law, the crime of forgery of official documents, which is recognized as a tazir offense, was evaluated in a similar manner in the Ottoman Empire. For this reason, penalties that were determined by the head of state and were not contrary to Islamic law were assigned to the said crime, and these penalties varied over time. Within the Islamic legal system, the act of forging official documents falls into the category of tazir crimes, which do not have a fixed penalty; therefore, the authority to determine the sanction to be applied is left directly to the state authority. The inclusion of this crime in the kanunnames issued by the Sultan is of critical importance in terms of basing the sentencing process on the principle of the “legality of crimes and punishments” -one of the tools for moving away from arbitrariness- thereby anchoring it in a legal foundation. Especially depending on the importance of the document and the state of recidivism, the crime, for which the defendant could even be sentenced to death, was also subject to much lighter penalties and sometimes even just dismissal from office, depending on the situation. The application of penalties not only to the perpetrator of the crime but also to those who protect the criminal, participate in, and aid the crime is informative regarding the significance of the offense and the severity of the punishments given. In classical period Ottoman law, legal codes, fatwa books, and, in terms of demonstrating the practice, the mühimme defterleri are of great importance for the manifestation of the crime of forgery of official documents in the classical period.

Anahtar Kelimeler

• Legal History
• Classical Period Ottoman Law
• Forgery of Official Documents
• Ilam (Judicial Decree)
• Berat (Sultanic Diploma)
• Tezvir (Fraud)

Kaynakça

1. AFYONCU, E. “Müteferrika”. DİA, (32), 183-185.
2. AKGÜNDÜZ, A. (1996). Osmanlı Kanunnameleri ve Tahlilleri (I. Ahmed, I. Mustafa ve II. Osman Devirleri Kanunnameleri) 9. Kitap. İstanbul: OSAV.
3. AKGÜNDÜZ, A. (1990). Osmanlı Kanunnameleri ve Tahlilleri (II. Bayezid Devri Kanunnameleri) 2. Kitap. İstanbul: Fey Vakfı.
4. AKGÜNDÜZ, A. (1992). Osmanlı Kanunnameleri ve Tahlilleri (Kanuni Sultan Süleyman Devri Kanunnameleri-Merkezi ve Umumi Kanunnameler (I)) 4. Kitap. İstanbul: Fey Vakfı.
5. AKGÜNDÜZ, A. (1993). Osmanlı Kanunnameleri ve Tahlilleri (Kanuni Sultan Süleyman Devri Kanunnameleri- Kanuni Devri Eyalet Kanunnameleri (II)) 6. Kitap. İstanbul: Fey Vakfı.
6. AKGÜNDÜZ, A. (1992) Osmanlı Kanunnameleri ve Tahlilleri (Kanuni Sultan Süleyman Devri Kanunnameleri- II. Kısım Kanuni Devri Eyalet Kanunnameleri) 5. Kitap. İstanbul: Fey Vakfı.
7. AKGÜNDÜZ, A. (1991). Osmanlı Kanunnameleri ve Tahlilleri (Yavuz Sultan Selim Devri Kanunnameleri) 3. Kitap. İstanbul: Fey Vakfı.
8. ALPARSLAN, A. “Divanî”. DİA, (9), 445-446.

9. ATASOY, A. (2025). Tanzimat Dönemi Osmanlı Hukuku’nda Resmi Belgede Sahtecilik Suçu. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi (31 (1, Prof. Dr. Havva Güzin Üçışık’a Armağan Sayısı), 36-68.
10. AVCI, M. (2018). Osmanlı Ceza Hukuku I (Genel Hükümler). Ankara: Adalet Yayınevi.
11. AVCI, M. (2018). Osmanlı Ceza Hukuku II (Özel Hükümler). Ankara: Adalet Yayınevi.
12. AVCI, M. (2023). Türk Hukuk Tarihi. Ankara: Adalet Yayınevi.
13. AYDIN, A. (2018). Türk Hukuk Tarihi. İstanbul: Beta Yayınevi.
14. AYDIN, B., KESKİN, İ. (2008). Osmanlı Bürokrasisinde Evrak Sahteciliği, Diplomatik ve Diplomatika Eğitimi. Osmanlı Araştırmaları, 31 (31), 197-228.
15. AYNÎ. (1420/2000). el Binâye fi Şerhi’l-Hidâye (Cilt 6). Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye. Beyrut.
16. BİLMEN, Ö. N. (1970). Hukuk-ı İslâmiyye ve Istılahat-ı Fıkhiyye Kamusu (Cilt 3). İstanbul.
17. CİN, H., AKYILMAZ, G. (2019). Türk Hukuk Tarihi. Konya: Sayram Yayınları.
18. EBU ZEHRA. (1994). İslam Hukukunda Suç ve Ceza (II). (İ. TÜFEKÇİ, Çev.). İstanbul: Kitabevi.
19. GÜRBÜZ, S. (2009). 296 Numaralı Karaman Şer`iye Sicili Çerçevesinde 1829-1832 Yılları Arasında Karaman’da Sosyal, İdari ve Hukuki Hayat. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
20. HEYD, U. (1973). Studies in Old Ottoman Criminal Law. Clarendon: Oxford University Press.
21. HEYD, U. (2002). Türk Hukuk ve Kültür Tarihi Üzerine -Makaleler-. düz. Fethat Koca. Eski Osmanlı Hukukunda Kanun ve Şeriat. (S. EROĞLU, Çev.). Ankara: Ankara Okulu Yayınları.
22. İBN KUDÂME. (1417/1997). el-Muğnî (Cilt 12). tah. Abdullah b. Abdulmuhsin et-Türki, Abdulfettah Muhammed el-Hulv. Daru Âlemu’l-Kutub. Riyad.
23. İBNÜ’L-HÜMÂM, KADIZÂDE. (1389/1970). Fethü’l-Kadîr ale’l-Hidaye, Netâ`icü’l-Efkâr fi Keşfi’r-Rumûz ve’l-Esrâr (Tekmiletü’l-Fethu’l-Kadîr) (Cilt 5). Daru’l-Fikr. Lübnan.
24. İPŞİRLİ, M. (1982). XVI. Asrın İkinci Yarısında Kürek Cezası ile İlgili Hükümler. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Enstitüsü Dergisi, (12), 203-248.
25. KARA, T. (2007). 170 No’lu Mühimme Defteri (H. 1185-1188/M. 1771-1774)’nin Transkribi ve Değerlendirilmesi. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
26. KARATAŞ, Y. (2017). 18 Numaralı Mühimme Defteri Zeyli (H. 1013-1015/ M. 1604-1607. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü.
27. KILINÇ, A. (2014). Mukayeseli Hukuk ve Hukuk Tarihinde Teşhir Cezası. Ankara: Adalet Yayınevi.
28. KILINÇ, A. (2019). Osmanlı Yargılama Hukukunda Bilirkişilik. Ankara: Adalet Yayınevi.
29. KOÇ, M. (2017). Osmanlı Hukukunda Tazir Suç ve Cezaları. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Konya: Necmeddin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
30. KÜTÜKOĞLU, M. S. (1994). Osmanlı Belgelerinin Dili (Diplomatik). İstanbul: Kubbealtı Neşriyatı.
31. MENTEŞEZÂDE ABDURRAHİM EFENDİ. (1243). Fetâvâ-yı Abdurrahim (Cilt 1). İstanbul.
32. MİDİLLİ, M. (2019). Klasik Osmanlı Ceza Hukukunda Şeriat-Kanun Ayrımı. İstanbul: Klasik Yayınevi.
33. MONTAGU, L. (1998). Şark Mektupları, ter. Ahmed Refik. İstanbul: Timaş Yayınevi.
34. MUMCU, A. (2017). Osmanlı Devleti’nde Siyaseten Katl. Ankara: Phoenix Yayınevi.
35. SELANİKİ MUSTAFA EFENDİ. (1864). Tarih-i Selaniki. Matba-i Amire. İstanbul.
36. ŞEYHÜLİSLAM EBUSSUUD EFENDİ. (2012). Şeyhülislâm Ebussuud Efendi’nin Fetvalarına Göre Kanunî Devrinde Osmanlı Hayatı-Fetâvâ-yı Ebussu’ûd Efendi. M. Ertuğrul Düzdağ. İstanbul: Kapı Yayınları.
37. ŞEYHÜLİSLAM YENİŞEHİRLİ ABDULLAH EFENDİ. (2011). Behcetü’l- Fetâvâ. (S. KAYA, B. ALGIN vd., Haz.). İstanbul: Klasik Yayınları.
38. TAŞKESENLİOĞLU, M. Y. (2017). Osmanlı Diplomatiğinde Mühür ve Bir Vaka Olarak Sahte Mühür Kullanımı. History Studies International Journal of History, 9 (4), 183-202.
39. Vizâretü’l-Evkaf ve’ş-Şuûni’l-İslâmiyye. (1404-1427). el-Mevsûatü’l-Fıkhiyye el-Kuveytiyye (Cilt 12). Kuveyt.
40. YAKUT. E. (2016). Osmanlı Hukukunda Tazir Cezaları. Seçkin Yayınevi. Ankara.
41. ZUHAYLÎ. (ty.) el-Fıkhu’l-İslami ve Edilletuhû (Cilt 7), Daru’l-Fikr. Dımaşk.