Emekli İkramiyesine Hak Kazanma Şartlarının Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı Çerçevesinde Değerlendirilmesi

Öz

Emekli ikramiyesi, çalışmada istikrar ve devamlılığı teşvik etmek için sosyal devlet ilkesi gereği yapılan ve sosyal güvenlik hakkının kapsamı içinde değerlendirilen bir ödemedir. Emekli ikramiyesine hak kazanma koşulları 5434 sayılı Kanun’da düzenlenmiştir. Koşullar sigortalının ilk defa kamu görevlisi olduğu tarihe göre değişmektedir. 5510 sayılı Kanun yürürlüğe girmeden önce ilk defa kamu görevlisi olanlara 5434 sayılı Kanun’un m. 89 hükmü uygulanmaktadır. 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğünden sonra ilk kez kamu görevlisi olanlara ise 5434 sayılı Kanun’un Ek m. 82 hükmü uygulanmaktadır. Her iki hüküm de uygulamada hakkaniyetsiz sonuçlar doğuran ve birtakım anayasal ilkeleri ihlal eden düzenlemeler içermektedir. Hizmet birleştirme yoluyla aylığa hak kazanan sigortalılar için uygulanan 5434 sayılı Kanun’un m. 89/2 hükmü ise Anayasa Mahkemesi’nin yakın tarihte incelediği bir bireysel başvuruda ihlale yol açar nitelikte bulunmuş ve ihlalin doğrudan bu kanun hükmünden kaynaklandığı tespit edilmiştir. Bu nedenle anılan hükümlerin özellikle eşitlik ilkesi ve ayrımcılık yasağı bağlamında Anayasa'ya uygunluğunun değerlendirilerek yapılacak yeni düzenlemelere ilişkin önerilerde bulunma gereği hasıl olmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Emekli İkramiyesi
• Hizmet Birleştirme
• Eşitlik İlkesi
• Ayrımcılık Yasağı
• Mülkiyet Hakkı
• Meşru Beklenti
• Ölçülülük İlkesi
• Emekli Sandığı Kanunu

An Assessment of the Conditions for Entitlement to Retirement Gratuity within the Framework of the Principle of Equality and the Prohibition of Discrimination

Öz

The retirement bonus is a payment made in accordance with the principle of the social state with a view to promoting stability and continuity in employment, and is regarded as falling within the scope of the right to social security. The conditions for entitlement to the retirement bonus are governed by Law No. 5434. Those conditions vary depending on the date on which the insured person first acquired civil servant status. Persons who became civil servants for the first time before Law No. 5510 entered into force are subject to Article 89 of Law No. 5434, whereas those who first became civil servants after the entry into force of Law No. 5510 are subject to Additional Article 82 of Law No. 5434. Both provisions contain arrangements that produce discriminatory outcomes in practice and violate certain constitutional principles. Article 89/2 of Law No. 5434 - applicable to insured persons who acquire pension entitlement through the aggregation of service periods - was found by the Constitutional Court in a recent individual application decision to give rise to a violation, and it was established that the violation stemmed directly from that statutory provision. It has therefore become necessary to assess the constitutionality of the aforementioned provisions, particularly in light of the principle of equality and the prohibition of discrimination, and to put forward recommendations for the new regulations to be enacted.

Anahtar Kelimeler

• Retirement Bonus
• Aggregation of Service Periods
• Principle of Equality
• Prohibition of Discrimination
• Right to Property
• Legitimate Expectation
• Principle of Proportionality
• Retirement Fund Law

Kaynakça

1. AĞIRBAŞLI, Ş. (2009). Sınırlı Ayrımcılık Yasağından Genel Eşitlik İlkesine. Ankara.
2. AKYILMAZ, B., SEZGİNER, M., KAYA, C. (2025). Türk İdare Hukuku (19. b.). Ankara.
3. ALİEFENDİOĞLU, Y. (1990). Anayasa Mahkemesince Verilen İptal Kararlarının Zaman İçinde Etkisi. Amme İdaresi Dergisi, 23(3), 3-11.
4. ALPER, Y. (2020). Sosyal Sigortalar Hukuku (11. b.). Bursa.
5. ARICI, K. (2022). Türk Sosyal Güvenlik Hukuku (2. b.). Ankara.
6. ARIKAN, C., OKTAY, O. (2023). Mülkiyet Hakkı Yönünden Devletin Pozitif Yükümlülükleri Kavramı (AİHM ve AYM’nin İçtihatlarına Eleştirel Bir Yaklaşım). Kırıkkale Hukuk Mecmuası, 3(1), 109-137.
7. AVCI, M. (2009). Devlet Memurları Kanunu Kapsamında Kamu Görevliliğine Giriş. Ankara.
8. BARIN, N. E. (2016). Türk Sosyal Güvenlik Hukuku'nda Sigortalı Lehine Yorum İlkesi. International Conference on Eurasian Economies, İstanbul Beykent University Publications, 236-241.

9. BAYRA, E. (2023). Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Yoluyla Sosyal ve Ekonomik Hakların Dolaylı Olarak Korunması Üzerine Değerlendirmeler. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 8(1), 63-113.
10. CANİKLİOĞLU, N. (2006). Sosyal Hukukta Ayrımcılık Olarak Değerlendirilebilecek Düzenlemeler ve Mağduriyetin Giderilmesi İçin Başvurulabilecek Yollar. İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Türk Milli Komitesi 30. Yıl Armağanı, 643-700. Ankara.
11. CENTEL, T. (2016). Emekli İkramiyesinde Kalkan Sınır: Boşa Çalışmanın Reddi ve Yeniden Eşitleme Çabası. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 74 (Özel Sayı), 1159-1166.
12. ÇAĞLAYAN, R. (2000). İdari İşlemin Geri Alınması Üzerine. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 4(1-2), 43-58.
13. ÇELİK, N., CANİKLİOĞLU, N., CANBOLAT, T., ÖZKARACA, E. (2023). İş Hukuku Dersleri (36. b.). İstanbul.
14. DOĞAN, S. (2016). İş Sözleşmesinde Bağımlılık Unsuru. Ankara.
15. ERDEM, J. (2025). Anayasa Mahkemesi’nin Haklı Beklentilerin Korunması İlkesine Yaklaşımı. Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 52(30), 85-110.
16. ERDOĞAN, M. (2014). Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin Gaygusuz Kararı: Mülkiyet Hakkının Geniş Yorumu ve Ayrımcılık Yasağı. Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 18(1-2), 159-189.
17. ERGİN, H. (2010). İsteğe Bağlı Sigortalılık Sürelerinin Hizmet Birleştirmesinde Dikkate Alınması. Sicil İş Hukuku Dergisi, 20(5), 190-206.
18. EŞEN, M. (2023). Bireysel Başvuruda Mülkiyet Hakkı Çerçevesinde Sosyal Güvenlik Hakkı. Ankara.
19. GEMALMAZ, H. B. (2009). Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde Mülkiyet Hakkı. İstanbul. (Mülkiyet).
20. GEMALMAZ, H. B. (2011). Kişilerin Sosyal Güvenlik Hukukundaki Statülerinin Mülkiyet Hakkı Kapsamında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesince Korunması. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, (Prof. Dr. Tankut Centel'e Armağan), 704-736. (Sosyal).
21. GÖZLER, K. (2021). Türk Anayasa Hukuku (4. b.). Bursa.
22. GÖZLER, K., KAPLAN, G. (2025). İdare Hukuku Dersleri (27. b.). Bursa.
23. GÖZTEPE, E. (2022). Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru İncelemesinde Somut Norm Denetimi Yoluna Başvurabilir Mi? Anayasa Hukuku Dergisi, 11(21), 1-30.
24. GÖZÜBÜYÜK, Ş., GÖLCÜKLÜ, F., SAYGILI, A. (2019). Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Uygulaması – Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İnceleme ve Yargılama Yöntemi (12. b.). Ankara.
25. GÜNEŞ, B. (2025). Emekli İkramiyesine Hak Kazanma Koşulları. Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 15(1), 581-612.
26. GÜLMEZ, M. (2010). İnsan Haklarında Ayrımcılık Yasaklı Eşitlik İlkesi. Çalışma ve Toplum, 25(2), 217-225.
27. GÜZEL, A., OKUR, A. R., CANİKLİOĞLU, N. (2014). Sosyal Güvenlik Hukuku (15. b.). İstanbul.
28. İNCEOĞLU, S. (2006). Türk Anayasa Mahkemesi ve İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi Kararlarında Eşitlik ve Ayrımcılık Yasağı. Çalışma ve Toplum, 11(4), 45-62.
29. KABOĞLU, İ. Ö. (2013). Özgürlükler Hukuku I – İnsan Hakları Genel Kuramına Giriş (7. b.). Ankara.
30. KARAN, U. (2015). Bireysel Başvuru Kararlarında Ayrımcılık Yasağı ve Eşitlik İlkesi. Anayasa Yargısı, 31(1), 235-306. (Eşitlik).
31. KARAN, U. (2018). Öğretide ve Uygulamada Anayasa Mahkemesi Kararlarının Bağlayıcılığı ve İcrası, İstanbul.
32. KARAN, U. (2017). Uluslararası İnsan Hakları Hukuku Işığında Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı, İstanbul. (Ayrımcılık).
33. KARSLI, M. R. (2016). İdare Hukukunda Kamu Görevlisi Kavramı (Anayasa'nın 128. Maddesi Çerçevesinde Bir İnceleme). İstanbul.
34. KAYA, P. A. (2020). Çalışma Hukukunda Eşitlik ve Ayrımcılık – Karşılaştırmalı Teorik Bir Bakış (4. b.). Kocaeli.
35. KAYIRGAN, H. (2021). Türk Sosyal Güvenlik Hukukunda Yaşlılık Sigortası. Ankara.
36. KESER, H. (2011). İş Sözleşmesinin Emekliliğe Hak Kazanma Sebebiyle Feshinde İşçinin Kıdem Tazminatı Hakkı. Sicil İş Hukuku Dergisi, 21(6), 41-65.
37. KOÇ BAŞAR, C. (2023). Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Bağlamında Ayrımcılık Yasağı ve Eşitlik İlkesinin Etkin Korunması Üzerine Bir Değerlendirme. Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 13(2), 751-785.
38. MOLLAMAHMUTOĞLU, M., ASTARLΙ, H., BAYSAL, U. (2022). İş Hukuku (7. b.). Ankara.
39. MUTLAY, F. B. (2019). Kıdem Tazminatına Hak Kazanmak İçin Aranan 15 Yıl Sigortalılık Süresini Tamamlama 3600 Gün Prim Bildirme Şartlarının Dayanağı ve Farklı Şartların Dikkate Alınma Zorunluluğu. Sicil İş Hukuku Dergisi, 41(1), 130-151. (Prim).
40. MUTLAY, F. B. (2014). Sosyal Sigorta Yardımlarına Hak Kazanma Koşulları ve Eşitlik İlkesi. İstanbul.
41. OCAK, S. (2014). İsteğe Bağlı Sigortalılık Sürelerinin Hizmet Birleştirmesindeki Yeri. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 72(2), 625-636.
42. ÖDEN, M. (2003). Türk Anayasa Hukukunda Eşitlik İlkesi. Ankara.
43. ÖZBUDUN, E. (2023). Türk Anayasa Hukuku (23. b.). Ankara.
44. ÖZDAMAR, M. (2025). Seçimlik Bir Sosyal Sigorta Hakkı: Hizmet Birleştirmemek. İş ve Hayat Dergisi, 21, 136-190.
45. ÖZDEMİR, M. E. (2001). İş Hukukunda Disiplin Cezaları. Prof. Dr. Nuri Çelik'e Armağan II, 1255-1280, İstanbul.
46. ÖZKAN DUVAN, A. (2019). Ayrımcılık Yasağı Bağlamında Engelli Bireylerin Haklarına İlişkin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 23(3), 311-349.
47. ÖZTÜRK YILMAZ, B. (2024). Sosyal Güvenlik Hukukunda Haklı Beklentilerin Korunması Sorunu. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 28(3), 73-124.
48. PINAR, İ., ÇALIŞKAN, Ö. (2020). Memurluğun & Kamu Görevinin Sona Ermesi. Ankara.
49. REHBINDER, M. (1969). Sosyal Devlet Yolunda Hukuk Yapısı Değişmeleri: Statü-Sözleşme-Rol (Çev. H. S. Türk). Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 26(1), 77-106.
50. SARI, H. G. (2006). Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine Ek 1. Protokole Göre Mülkiyet Haklarının Korunması. İstanbul.
51. SERTTAŞ, S. (2018). Türk İdare Hukukunda İstifa. Ankara.
52. SÖKMEN, U. (2010). Kamu İdaresinde Mahkûmiyeti Olanların Devlet Memuru Olmaları ve Memuriyet Statüsünü Kaybetmeleri. Maliye Dergisi, 158, 618-640.
53. SÖZER, A. N., SARAÇ, C. (2008). Sosyal Sigorta İlişkisinde Çokluk: Sigortalılık Hallerinin Tiplerinin ve Sürelerinin Birleşmesi. Sicil İş Hukuku Dergisi, 12(3), 152-159.
54. SÖZER, A. N. (2011). Önceki Çalışmalarında Kamu Görevlisi Olanların Emekli İkramiyesi Hakkı. Sosyal Güvenlik Dergisi, 1(1), 82-102. (İkramiye).
55. SÖZER, A. N. (2021). Türk Sosyal Sigortalar Hukuku (5. b.). İstanbul. (Sigortalar).
56. SÜMER, H. H. (2020). Sosyal Güvenlik Hukuku. Ankara.
57. SÜZEK, S., BAŞTERZİ, S. (2024). İş Hukuku (24. b.). İstanbul.
58. SÜZEK, S. (2011). İş Hukukunda Disiplin Cezaları. Çalışma ve Toplum, 28(1), 9-18.
59. ŞAHLANAN, F. (2016). Emekli İkramiyesinde 30 Yıllık Sınırı İptal Eden Anayasa Mahkemesi Kararı ile Başlayan Süreç ve Bir Danıştay Kararı Üstüne Düşünceler. Legal İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi, 13(49), 111-124.
60. ŞAKAR, M. (2024). İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku (15. b.). İstanbul.
61. ŞİMŞEK, A. (2010). Özel Sektöre Geçen Memura Emeklilikte İkramiye Ödenmesinde Bir Yöntem. Vergi Raporu Dergisi, 133, 117-123.
62. ŞİMŞEK, S. (2010). Mülkiyet Hakkının Kapsamı, Sınırlandırma Nedenleri ve Şartları Açısından 1982 Anayasası ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi: Karşılaştırmalı Bir Analiz-1. Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 23(91), 181-228. (Mülkiyet).
63. TUNCAY, A. C., EKMEKÇİ, Ö., GÜLVER, E. (2023). Sosyal Güvenlik Hukuku Dersleri (22. b.). İstanbul.
64. ÜLGEN, Ö. (2016). Anayasa Yargısında İptal Kararlarının Etkileri. İstanbul.
65. ÜLKER, G. (2024). 6701 Sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu Kapsamında Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 28(2), 515-565.
66. YAVUZDOĞAN, S. (2016). İdare Hukukunda İstifa. International Journal of Legal Progress, 2(2), 116-126.
67. YILDIRIM, R., ÇINARLI, S., AZAK, K. (2025). Türk İdare Hukuku Dersleri (19. b., Cilt 1). Ankara.
68. YILMAZ, H. (2019). Hizmete Girişte Şartları Taşımayan Memurun Durumunun Sonradan Öğrenilmesinin Memuriyet Statüsüne Etkileri ve Sonuçları. Terazi Hukuk Dergisi, 14(157), 1783-1795.