Türkiye’deki Yabancıların Sosyal Sigortalılık Statüsü

Öz

Türk sosyal güvenlik sistemi sadece vatandaşlara yardım ve hizmet sunma amacını taşımamaktadır. Mülkilik ilkesi gereği kural olarak ülkemizde bulunan kişiler vatandaş olup olmadığına bakılmaksızın sosyal sigortalardan yararlandırılmaktadır. Yabancı kavramı, vatandaşlık hukukunda farklı hukuki statüler altında sınıflandırılmaktadır. Ancak yabancı kavramına kimlerin dâhil olduğu hususunda 5510 sayılı Kanun’da açık bir belirleme bulunmamaktadır. Bu çalışmada sosyal sigortalar sisteminde yabancı statüsünde değerlendirilen kişi grupları ele alınarak, sigorta kollarından yararlanmalarına ilişkin esaslarda yabancılık unsurunun etkisi ortaya konulmaktadır. Ayrıca Türk vatandaşlığının kaybı, Türk soylu yabancı statüsünde bulunulması, birden fazla vatandaşlığa sahip olunması ile uluslararası ve geçici koruma statülerine sahip olunması hallerinde ortaya çıkan özel durumlar, sosyal güvenlik hukuku açısından değerlendirilmektedir. Çalışmada yabancıların sosyal güvenlik statüsünün yeknesak bir yapıdan ziyade, farklı hukuki statüler ve uluslararası yükümlülükler doğrultusunda şekillenen parçalı bir görünüm arz ettiği sonucu ortaya çıkmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yabancı
• Sosyal Güvenlik
• Sosyal Sigorta

Social Security Status of Foreign Nationals in Türkiye

Öz

The Turkish social security system does not aim to provide benefit and services only to citizens. In accordance with the principle of territoriality, individuals in Türkiye benefit from social insurance regardless of their nationality status. The concept of “foreigner” is classified under different legal statuses within nationality law. However, Law No. 5510 does not clearly define who falls within the scope of the concept of “foreigner.” This study examines the groups of people classified as foreigners within the social security system and highlights the status on the principles governing their entitlement to benefits under the various branches of social security. In addition, special situations concerning the loss of Turkish citizenship, the holding of multiple nationalities, and individuals under international protection or temporary protection status are evaluated in terms of social security law. The study concludes that the position of the foreigners within social security law fragmented structure shaped by different legal statuses and international obligations rather than a uniform system.

Anahtar Kelimeler

• Foreigner
• Social Security
• Social Insurance

Kaynakça

1. AKIN, L. (2006). Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanun Tasarısının Kişiler Açısından Kapsamında Yeni Gelişmeler. Çalışma ve Toplum Dergisi, 1(8), 26-49.
2. AKPULAT, K. (2024). Sosyal Güvenlik Kanunları ve Sosyal Güvenlik Sözleşmeleri Çerçevesinde Yurt dışında Geçen Sürelerin Borçlanılması. Onikilevha Yayınevi. İstanbul.
3. ASLANKÖYLÜ, R. (2017). En Son Değişikliklerle Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu Şerhi SSK ve Bağ-Kur Kanunu ile Karşılaştırmalı (3. b.). Ankara.
4. ATALI, M. (2014). Hizmet Tespit Davasının Sosyal Güvenlik Kurumuna İhbarı. Dokuz Eylül Hukuk Fakültesi Dergisi, (Prof. Dr. Hakan Pekcanıtez’e Armağan), 631-652.
5. ALTINTAŞ, E.H. (2019). Doğumla Türk Vatandaşı Olup Çıkma İzni ile Türk Vatandaşlığından Ayrılan Kişilerin (Mavi Kart Hamillerinin) Sosyal Güvenlik Hakkı. Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, (4/2).
6. ALTUĞ, Y. (1971). Yabancıların Hukukî Durumu (4. b.). İstanbul.
7. ARICI, K. (2022). Türk Sosyal Güvenlik Hukuku (2. b.). Ankara.
8. ARIKAN, M.E. (2018). Uluslararası Koruma Kapsamındaki Yabancıların Çalışma ve Sosyal Güvenlik Hakkı. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi SBE.

9. AYBAY, R. (2007). Yabancılar Hukuku (2.b.). İstanbul.
10. AYDOĞDU, G. (2020). Sosyal Güvenlik Hakkı Bağlamında Türkiye’de Yabancıların Sigortalılığı. Legal İSGHD, 15 (58), 493-528.
11. BAŞTERZİ, S. (2007). Çalışmanın Kesintiye Uğramasının Sosyal Sigorta İlişkisine Etkisi (1. b.). Ankara.
12. CANİKLİOĞLU, N. (2024). Şerh, Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu Şerhi (C. I, 1. b.). Ankara.
13. CENTEL, T. (2023). Türk Sosyal Güvenlik Hukuku (1. b.). İstanbul.
14. ÇELİKEL, A., ÖZTEKİN GELGEL, G. (2024). Yabancılar Hukuku (28. b.). İstanbul.
15. ÇENBERCİ, M. (1977). Sosyal Sigortalar Hukuku (1. b.), Ankara.
16. ÇİÇEKLİ, B. (2016). 6458 sayılı Kanunla Güncellenmiş Yabancılar ve Mülteci Hukuku. Ankara: Seçkin Yayınları. DEMİR, M. (2016). Türkiye’de Yabancıların Sosyal Güvenliği. Sosyal Güvenlik Dergisi, 6(1), 70-93.
17. DOĞAN, V., YILMAZ, A., AYHAN Ç., İZMİRLİ L. (2019). Türk Vatandaşlık Hukuku. (16. b.) Ankara: Savaş Yayınevi.
18. EKİN, A. (2016). Zorunlu Sigortalılık İlkesi Kapsamında Sigortalılık Hallerinin Çakışması ile Gelir ve Aylıkların Birleşmesi. Sosyal Güvenlik Dergisi, 6 (1), 94-125.
19. EKŞİ, N. (1997). Yabancılık Unsuru Taşıyan İş Sözleşmelerine Uygulanacak Hukuk. içinde Prof. Dr. Kenan Tunçomağ’a Armağan, İstanbul, 116-148 (Yabancılık Unsuru).
20. EKŞİ, N. (2016). Yabancılar ve Uluslararası Koruma Hukuku (4. b.). İstanbul (Yabancılar).
21. ERDEM B. (2022). Türk Vatandaşlık Hukuku (9. b.). İstanbul: Beta Yayınevi.
22. ERGİN, H. (2008). Türkiye’nin İmzaladığı İkili Sosyal Güvenlik Sözleşmeleri (1. b.). İstanbul.
23. ERMUMCU, S. (2013). Sığınmacıların ve Mültecilerin Sosyal Güvenlik Hakkı. Çalışma İlişkileri Dergisi, 4 (2), 58-76. GÖĞER, E. (1979). Yabancılar Hukuku (1.b.). İstanbul.
24. GÜNGÖR, G. (2024). Tabiiyet Hukuku: Gerçek Kişiler Tüzel Kişiler, Şeyler (12. b.). Ankara: Yetkin Yayınevi.
25. GÜZEL A., OKUR A. R., CANİKLİOĞLU, N. (2024). Sosyal Güvenlik Hukuku (20. b.). İstanbul.
26. KARABULUT A. (2006). Sosyal Güvenlik Hakkı ve 1982 Anayasası’na Yansımaları. İş ve Hayat Dergisi, 2(3), 2006, 187-208.
27. KARADEMİR, E. (2018). Türk Hukukunda Çifte/Çok Vatandaşlıktan Kaynaklanan Sorunlar. Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 20(1), 239-264.
28. KIRLI AYDEMİR, D. D. (2007). Türk Soylu Yabancıların Türkiye’de Çalıştıkları İşyerindeki Sosyal Güvenliğe Tabi Olmaları. Legal İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukukuna İlişkin Yargıtay Kararları İncelemeleri Dergisi, S. 6, 477-487.
29. KILINÇ, B. (2025). Türk Sosyal Güvenlik Hukukunda Yabancılık Unsuru (1.b.). Ankara.
30. KORKUSUZ, R., UĞUR, S. (2013). Sosyal Güvenlik Hukuku (4. b.). Bursa.
31. NOMER, E. (1962). Teb’a ile Yabancının Hukukî Müsavâtı (1. b.). İstanbul.
32. NOMER E. (2023). Türk Vatandaşlık Hukuku. (31. b.). Filiz Kitabevi.
33. ÖÇAL B. (2021). Geçici Koruma Kapsamındaki Yabancıların Çalışma ve Sosyal Güvenlik Hakları. Ankara: Yetkin Yayınevi.
34. OKUR, Z. (1996). Türkiye’de Yabancıların Sosyal Güvenlik Hakları. içinde Dr. Halid Kemal Elbir’e Armağan. İstanbul: Beta Yayınevi, 365-386.
35. ÖNÜRME, G. S. (2025). Bağımlı Çalışan Yabancıların Sosyal Güvenlik Sistemindeki Yeri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara: Ankara Hacıbayram Veli Üniversitesi SBE.
36. ÖZBUDUN, E. (2009). Türk Anayasa Hukuku (10. b.). Ankara.
37. SAATCIOĞLU, O. C. (2021). Türk Soylu Yabancıların Çalışma Haklarına İlişkin Ayrıcalıklı Sisteme Yeniden Bakış: Amaç ve Konu Yönünden Değişim Sorunu. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 70(4), 1083-1130.
38. SADRULEŞRAFİ, H. A. (1999). Türk Soylu Yabancıların Türkiye’de Çalışma Hakları. içinde Prof. Dr. Nihal Uluocak’a Armağan. İstanbul: Beta Yayınevi.
39. SEVİĞ, M.R. (1983). Devletler Hususî Hukuku: Giriş, Vatandaşlık ve Yabancılar Hukuku (1. b.). İstanbul.
40. SEVİĞ, V. R. (1981). Türkiye’nin Yabancılar Hukuku (1.b.). İstanbul.
41. SÜMER, H.H. (2025). Sosyal Güvenlik Hukuku (5. b.). Ankara.
42. SÖZER, A. N. (2023). Türk Sosyal Sigortalar Hukuku (6.b.). İstanbul.
43. SÖZER, A.N. (1991). Uluslararası Sosyal Hukukta Mülkilik ve Şahsilik İlkeleri (İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Türk Milli Komitesi 15. Yıl Armağanı) (Mülkilik ve Şahsilik İlkeleri).
44. ŞAKAR, M. (2011). Sosyal Sigortalar Uygulaması, (9. b.). Ankara (Sosyal Sigortalar).
45. ŞAKAR, M. (2006). SSK’lıların Adı 4/a’lı Oldu. Mercek Dergisi, 11 (43). (SSK’lılar).
46. TEKİNALP, G. (2003). Türk Yabancılar Hukuku (8. b.). İstanbul.
47. TİRİTOĞLU ERSOY, H. H. (2019). Türkiye’de Mültecilerin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Hakları. Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi, 4(2), 435-474.
48. TOPAL, A. H. (2015). Geçici Koruma Yönetmeliği ve Türkiye’deki Suriyelilerin Hukuki Statüsü, İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 2(1), 5-22.
49. TOKLU, F. (2021). Türk İş ve Sosyal Güvenlik Hukukunda Yabancı İşçiler. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara: Ankara Hacıbayram Veli Üniversitesi SBE.
50. TUNCAY, C., EKMEKÇİ, Ö., GÜLVER, E. (2023). Sosyal Güvenlik Hukuku Dersleri (22. b.). İstanbul.
51. TUNCAY C. (1989). Avrupa Topluluğunda Sosyal Güvenliğe ilişkin Düzenlemeler ve Türk Sosyal Güvenlik Hukukunun Uyum Sorunları. İstanbul: TÜSES.
52. TUNÇOMAĞ, K. (1987). Sosyal Güvenlik Kavramı ve Sosyal Sigortalar (1. b). İstanbul.
53. UŞAN, M.F. (2009). Türk Sosyal Güvenlik Hukukunun Temel Esasları (2. b.). Ankara.
54. YILDIZ, Ö. (2010). Türk İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Kapsamında Yabancı İşçi. (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi).
55. YILMAZ, E. (2023). Hukuk Sözlüğü. (11. b.). Ankara.