Derleme

Psikotrop ilaçların metabolik yan etkileri ve yönetimi

Cilt: 6 Sayı: 1 14 Mayıs 2026
PDF İndir
TR EN

Psikotrop ilaçların metabolik yan etkileri ve yönetimi

Öz

Psikiyatrik bozukluğu olan bireylerde mortalite ve morbidite oranlarının genel popülasyona kıyasla daha yüksek seyretmesinde, hastalığın doğrudan etkilerinin yanı sıra tedavi sürecinde ortaya çıkabilen metabolik bozulmalar önemli bir rol oynamaktadır. Psikotrop ilaçların uzun süreli kullanımı, özellikle bazı ajanlarda daha belirgin olmak üzere, metabolik açıdan klinik olarak anlamlı yan etkilere yol açabilmektedir. Bu yan etkiler kilo artışı ve santral yağlanmadan dislipidemi, insülin direnci, diyabet ve hipertansiyona kadar uzanan geniş bir spektrumu kapsamakta; söz konusu bozuklukların bir araya gelmesiyle metabolik sendrom gelişebilmektedir. Uzamış tedavi süreçlerinde bu metabolik değişiklikler ciddi sağlık sorunlarına zemin hazırlayabilmektedir. Bu nedenle metabolik yan etkilerin düzenli aralıklarla taranması, yakından izlenmesi ve erken dönemde tanınarak uygun şekilde yönetilmesi tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır. Psikotrop ilaçlarla tedavi edilen bireylerde, özellikle risk grubunda yer alan hastalarda, ilaç seçiminin dikkatle yapılması, yaşam tarzına yönelik müdahalelerin planlanması ve gerekli durumlarda ek farmakolojik yaklaşımların devreye sokulması önerilmektedir. Metformin, topiramat ve glukagon benzeri peptid-1 (GLP-1) agonistleri gibi ajanların, psikotrop ilaçlara bağlı kilo artışı ve metabolik bozulmaların kontrol altına alınmasında yararlı olabileceğine dair bulgular mevcuttur. Klinik karar verme sürecinde bireysel risk profili ve tedaviye verilen yanıt göz önünde bulundurulmalı; bütüncül bir yaklaşım benimsenerek hem psikiyatrik belirtilerin hem de metabolik sonuçların iyileştirilmesi hedeflenmelidir. Bu derlemede, psikotrop ilaç kullanımına eşlik edebilen metabolik yan etkiler ile bu yan etkilerin farmakolojik ve ilaç dışı yönetim stratejileri ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

Psikotrop ilaçlar, metabolik yan etkiler, kilo artışı, antipsikotikler, antidepresanlar

Kaynakça

  1. Sepúlveda-Lizcano L, Arenas-Villamizar VV, Jaimes-Duarte EB, García-Pacheco H, Paredes CS, Bermúdez V et al. Metabolic adverse effects of psychotropic drug therapy: a systematic review. Eur J Investig Health Psychol Educ. 2023;13:1505-20.
  2. McCloughen A, Foster K. Weight gain associated with taking psychotropic medication: an integrative review. Int J Ment Health Nurs. 2011;20:202-22.
  3. Vancampfort D, Firth J, Schuch FB, Rosenbaum S, Mugisha J, Hallgren M et al. Sedentary behavior and physical activity levels in people with schizophrenia, bipolar disorder and major depressive disorder: a global systematic review and meta-analysis. World Psychiatry. 2017;16:308-15.
  4. Mazereel V, Detraux J, Vancampfort D, Van Winkel R, De Hert M. Impact of psychotropic medication effects on obesity and the metabolic syndrome in people with serious mental illness. Front Endocrinol (Lausanne). 2020;11:573479.
  5. McIntyre RS, Kwan ATH, Rosenblat JD, Teopiz KM, Mansur RB. Psychotropic drug-related weight gain and its treatment. Am J Psychiatry. 2024;181:26-38.
  6. Pillinger T, McCutcheon RA, Vano L, Mizuno Y, Arumuham A, Hindley G et al. Comparative effects of 18 antipsychotics on metabolic function in patients with schizophrenia, predictors of metabolic dysregulation, and association with psychopathology: a systematic review and network meta-analysis. Lancet Psychiatry. 2020;7:64-77.
  7. Fitzgerald I, Sahm LJ. Predicting antipsychotic-induced weight gain in first episode psychosis-a field-wide systematic review and meta-analysis of nongenetic prognostic factors. Eur Psychiatry. 2023;66:e42.
  8. Foley DL, Mackinnon A, Watts GF, Shaw JE, Magliano DJ, Castle DJ et al. Cardiometabolic risk indicators that distinguish adults with psychosis from the general population, by age and gender. PLoS One. 2013;8:e82606.
  9. Altınbaş K, Böke Ö. Yeni kuşak antipsikotik ilaçların metabolik yan etkileri. Psikiyatride Güncel. 2011;1:266-75.
  10. Barton BB, Segger F, Fischer K, Obermeier M, Musil R. Update on weight-gain caused by antipsychotics: a systematic review and meta-analysis. Expert Opin Drug Saf. 2020;19:295-314.

Kaynak Göster

APA
Çakar, H. N., Sabahi, İ. S., Fettahlıoğlu, Ö., & Tamam, L. (2026). Psikotrop ilaçların metabolik yan etkileri ve yönetimi. Çukurova Tıp Öğrenci Dergisi, 6(1), 23-34. https://izlik.org/JA47DR77UE
AMA
1.Çakar HN, Sabahi İS, Fettahlıoğlu Ö, Tamam L. Psikotrop ilaçların metabolik yan etkileri ve yönetimi. Çukurova Tıp Öğrenci Derg. 2026;6(1):23-34. https://izlik.org/JA47DR77UE
Chicago
Çakar, Hale Nur, İrem Sanem Sabahi, Ömer Fettahlıoğlu, ve Lut Tamam. 2026. “Psikotrop ilaçların metabolik yan etkileri ve yönetimi”. Çukurova Tıp Öğrenci Dergisi 6 (1): 23-34. https://izlik.org/JA47DR77UE.
EndNote
Çakar HN, Sabahi İS, Fettahlıoğlu Ö, Tamam L (01 Mayıs 2026) Psikotrop ilaçların metabolik yan etkileri ve yönetimi. Çukurova Tıp Öğrenci Dergisi 6 1 23–34.
IEEE
[1]H. N. Çakar, İ. S. Sabahi, Ö. Fettahlıoğlu, ve L. Tamam, “Psikotrop ilaçların metabolik yan etkileri ve yönetimi”, Çukurova Tıp Öğrenci Derg, c. 6, sy 1, ss. 23–34, May. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA47DR77UE
ISNAD
Çakar, Hale Nur - Sabahi, İrem Sanem - Fettahlıoğlu, Ömer - Tamam, Lut. “Psikotrop ilaçların metabolik yan etkileri ve yönetimi”. Çukurova Tıp Öğrenci Dergisi 6/1 (01 Mayıs 2026): 23-34. https://izlik.org/JA47DR77UE.
JAMA
1.Çakar HN, Sabahi İS, Fettahlıoğlu Ö, Tamam L. Psikotrop ilaçların metabolik yan etkileri ve yönetimi. Çukurova Tıp Öğrenci Derg. 2026;6:23–34.
MLA
Çakar, Hale Nur, vd. “Psikotrop ilaçların metabolik yan etkileri ve yönetimi”. Çukurova Tıp Öğrenci Dergisi, c. 6, sy 1, Mayıs 2026, ss. 23-34, https://izlik.org/JA47DR77UE.
Vancouver
1.Hale Nur Çakar, İrem Sanem Sabahi, Ömer Fettahlıoğlu, Lut Tamam. Psikotrop ilaçların metabolik yan etkileri ve yönetimi. Çukurova Tıp Öğrenci Derg [Internet]. 01 Mayıs 2026;6(1):23-34. Erişim adresi: https://izlik.org/JA47DR77UE