Yıl 2017, Cilt 41 , Sayı 1, Sayfalar 1 - 43 2017-06-30

DÖRT HALİFEYE DAİR MENKIBELER VE RAFİZÎ’YE NASİHATLER: MENKABET-İ ÇEHÂR-YÂR-İ KİBÂR
Legends of four khalifa and advices to Rafizi: Menkabet-i Çehâr-Yâr-i Kibâr

âdem CEYHAN [1] , Fatih KOYUNCU [2]


Din büyükleri ve tarihî şahsiyetlerin hayat ve faziletlerinin anlatıldığı menkıbe türü eserlere Klasik Türk edebiyatında sıklıkla rastlanılmaktadır. İslâm tarihinde Hz. Muhammed’den sonra en önemli şahsiyetler “dört halife” olarak da bilinen Hz. Ebû Bekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ve Hz. Ali’dir. Klâsik Türk edebiyatı metinlerinde, özellikle divan ve mesnevilerde Hz. Muhammed’den sonra dört halifenin övgüsü yapılmış; sadâkat, adalet, hayâ, ilim ve cesaret gibi vasıfları övülmüştür. Dört halifenin hayatı ve fazileti çevresinde yazılan eserlerden biri İsmail adlı bir şaire ait olduğu tahmin edilen Menkabet-i Çehâr-Yâr-i Kibâr’dır. Hayatıyla ilgili bir bilgi tespit edilemeyen İsmail, bu eserini dört halifeye dair bazı menkıbeleri anlatmak ve Rafizîlerin ilk üç halife hakkındaki olumsuz düşüncelerini tenkit etmek için kaleme almıştır. Şair, Hz. Ali’ye beslenen sevginin diğer halifeler hakkında menfî kanaatler oluşturmaması gerektiğini belirtmiştir. Mesnevi nazım şekliyle kaleme alınan eserde her bir halifenin faziletlerinden bahsedilmiş ve Rafizîlerin onlar hakkındaki iddialarının yanlış olduğu izah edilmeye çalışılmıştır.

Bu makalede, menkıbe türü hakkında bilgi verilmiş; Menkabet-i Çehâr-Yâr-i Kibâr şekil ve muhteva yönünden incelendikten sonra, eserin metni ve günümüz Türkçesiyle nesre çevirisi sunulmuştur.

The legend type works that covers the lifestyle and merits of religious scholars and historical personages have been reported frequently in Classical Turkish Literature. The highest ranked personages after Prophet Muhammad are Abu Bakr, Umar, ‘Uthman, and ‘Ali who are known as “the four khalifa”. In Classical Turkish Literatures, especially in diwan and mathnawi, the four khalifa are exalted for their righteousness, fairness, modesty, and wisdom and bravery, respectively. Menkabet-i Çehâr-Yâr-i Kibâr forecasted that it belongs to a poet who is named Ismail is one of the literal pieces written related to lifestyle and quality of the four khalifa. Ismail, whom there is not any information about his life, wrote this work to tell the stories related to the legends of the four khalifa, and to criticize negative ideas of Rafizi on the first three of them. The poet emphasized that the love raised for ‘Ali should not create hatred for the others. In the mathnawi written in the form of poetry, merits of each khalifa were mentioned and strived to explain that the claims of Rafizi about them are wrong.

This article inform about legend style works; after examining the Menkabet-i Çehâr-Yâr-i Kibâr in terms of form and content, the text of the work and the translation of the prose to contemporary Turkish are presented.  

  • Adak, Abdurrahman (2012), Ali Emiri’nin Gözüyle Diyarbakırlı Şairler, İstanbul: Kent Işıkları Yayınları. Akkaya, Hüseyin (2003), “Şemseddin Sivâsî’nin İrşâdu’l-avâm Mesnevisi”, Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi Cilt: VII/2, s. 1-30. Ali Emirî, Tezkire-i Şuarâ-yı Âmid, Matbaa-i Âmid, 1327. Atalan, Mehmet (2012), “Cenknâmelerde Hz. Ebû Bekir, Hz. Ömer ve Hz. Osman’ın Yeri”, Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı 17/1, s.1-13. Atasoy, İhsan vd. (2011). Sahabiler Ansiklopedisi, İstanbul: Nesil Yayınları. Aşkar, Mustafa (2012), “Ömeru’l-Fuâdî’nin Menâkıbnâmesine Göre Şeyh Şâbân-ı Velî’nin Tasavvufî Şahsiyetine Bir Bakış”, Tasavvuf, 30, s. 1-32. Ateş, Ahmet (1997), “Menâkıp”, İslam Ansiklopedisi, Cilt 7, Eskişehir: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, s. 701-702. Ceyhan, Âdem (2006), Türk Edebiyatında Hazret-i Ali Vecizeleri, Ankara: Öncü Kitap. Çetin, İsmet (1997), Türk Edebiyatında Hz. Alî Cenknâmeleri, Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları. Dervîş Muhammed Yemînî (2002), Fazîlet-nâme (Giriş- İnceleme- Metin), haz. Yusuf Tepeli, Ankara: TDK Yayınları. Durmuş, Ersin (2015). Dört Halifeden Dört Yüz Hikmet Şerh-i Kelimât-ı Çehâr Yâr-ı Güzîn, İstanbul: Büyüyen Ay Yayınları. Erdoğan, Mehtap (2013), Türk Edebiyatında Manzum Hilyeler, İstanbul: Kitabevi Yayınları. Fayda, Mustafa (1995), “Farûk”, DİA, Cilt 12, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yaynları, s. 176-177. Gelişgen, Ahmet vd. (2010), “Menâkıb”, Dinî Kavramlar Sözlüğü, Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları. Gökalp, Haluk vd. (2012), Başlangıçtan Günümüze Türk Edebiyatında Tür ve Şekil Bilgisi, İstanbul: Kesit Yayınları. Gölpınarlı, Abdülbâki (haz.), Nehc’ül-belâga, İstanbul: Der yayınları. İsmail, Menkabet-i Çehâr-Yâr-i Kibâr, Ankara Millî Kütüphane, Mil Yz. A 4978, vr. 16b-22b. İsmail b. Muhammed el-Aclûnî, Keşfü’l-hafâ ve Müzîlü’l-ilbâs… I, Beyrut, 1418/ 1997. Karabey, Turgut vd. (2015), Vâhidî Hâce-i Cihân ve Netîce-i Cân, Ankara: Akçağ Yayınları. Kurt, Aynur (2015), “Türk Edebiyatında Çehâr-Yâr-ı Güzîn: Abdî'nin Feżâil-i Ḫulefâ-i Râşidîn ve Ḫaṣâil-i Çehâr-Yâr-i Güzîn Adlı Mesnevisi Üzerine Bir İnceleme”, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, III, s. 107-126. Ocak, Ahmet Yaşar (2010), Kültür Tarihi Kaynağı Olarak Menakıbnameler (Metodolojik Bir Yaklaşım), Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları. __ (1986). “Menâkıbnâme”, Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi, Cilt 6, İstanbul: Dergah Yayınları, s. 253-257. Öz, Mustafa (2007), “Râfizîler”, DİA, Cilt 34, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, s. 396-397. Sarıkaya, Meliha Yıldıran (2004), Türk- İslâm Edebiyatında Hz. Ali, Yayımlanmamış Doktora tezi, İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Süer, Fatih Ramazan (2016), “Mehmed Fazlullah es-Sivâsî’nin el-İtidâl fî Muhabbeti’l-Âl Adlı Mesnevîsi”, Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, Cilt 20, Sayı 1, s. 309-364. Şahin, Haşim (2004), “Menâkıbnâme”, DİA, Cilt 29, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, s. 112-114. Şemseddîn Ahmed bin Muhammed es-Sivâsî, Menâkıb-ı Çehâr-Yâr-i Güzîn, Dersaâdet 1325/ 1907. Uludağ, Süleyman. (2001). Tasavvuf Terimleri Sözlüğü, İstanbul: Kabalcı Yayınevi. Ünver, İsmail. (1986). “Mesnevi”, Türk Dili Türk Şiiri Özel Sayısı II (Divan Şiiri), S. 415-416-417/Temmuz, Ağustos, Eylül. Yeniterzi, Emine. (1993). Divan Şiirinde Na’t, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. Yilter, Sait. (2017). “Şemî Şemullâh’ın Şerh-i Mesnevî’de Râfızîlik Meselesine Bakışı” Hikmet-Akademik Edebiyat Dergisi [Journal of Academic Literature], Yıl 3, Sayı 6, ss. 150 – 160.
Konular Sosyal
Bölüm Articles
Yazarlar

Yazar: âdem CEYHAN

Yazar: Fatih KOYUNCU

Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 30 Haziran 2017

Bibtex @araştırma makalesi { cumusosbil310672, journal = {Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi}, issn = {1305-5143}, eissn = {1305-5143}, address = {}, publisher = {Cumhuriyet Üniversitesi}, year = {2017}, volume = {41}, pages = {1 - 43}, doi = {}, title = {DÖRT HALİFEYE DAİR MENKIBELER VE RAFİZÎ’YE NASİHATLER: MENKABET-İ ÇEHÂR-YÂR-İ KİBÂR}, key = {cite}, author = {Ceyhan, âdem and Koyuncu, Fatih} }
APA Ceyhan, â , Koyuncu, F . (2017). DÖRT HALİFEYE DAİR MENKIBELER VE RAFİZÎ’YE NASİHATLER: MENKABET-İ ÇEHÂR-YÂR-İ KİBÂR . Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi , 41 (1) , 1-43 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/cumusosbil/issue/30110/310672
MLA Ceyhan, â , Koyuncu, F . "DÖRT HALİFEYE DAİR MENKIBELER VE RAFİZÎ’YE NASİHATLER: MENKABET-İ ÇEHÂR-YÂR-İ KİBÂR" . Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 41 (2017 ): 1-43 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/cumusosbil/issue/30110/310672>
Chicago Ceyhan, â , Koyuncu, F . "DÖRT HALİFEYE DAİR MENKIBELER VE RAFİZÎ’YE NASİHATLER: MENKABET-İ ÇEHÂR-YÂR-İ KİBÂR". Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 41 (2017 ): 1-43
RIS TY - JOUR T1 - DÖRT HALİFEYE DAİR MENKIBELER VE RAFİZÎ’YE NASİHATLER: MENKABET-İ ÇEHÂR-YÂR-İ KİBÂR AU - âdem Ceyhan , Fatih Koyuncu Y1 - 2017 PY - 2017 N1 - DO - T2 - Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 1 EP - 43 VL - 41 IS - 1 SN - 1305-5143-1305-5143 M3 - UR - Y2 - 2020 ER -
EndNote %0 Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi DÖRT HALİFEYE DAİR MENKIBELER VE RAFİZÎ’YE NASİHATLER: MENKABET-İ ÇEHÂR-YÂR-İ KİBÂR %A âdem Ceyhan , Fatih Koyuncu %T DÖRT HALİFEYE DAİR MENKIBELER VE RAFİZÎ’YE NASİHATLER: MENKABET-İ ÇEHÂR-YÂR-İ KİBÂR %D 2017 %J Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi %P 1305-5143-1305-5143 %V 41 %N 1 %R %U
ISNAD Ceyhan, âdem , Koyuncu, Fatih . "DÖRT HALİFEYE DAİR MENKIBELER VE RAFİZÎ’YE NASİHATLER: MENKABET-İ ÇEHÂR-YÂR-İ KİBÂR". Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 41 / 1 (Haziran 2017): 1-43 .
AMA Ceyhan â , Koyuncu F . DÖRT HALİFEYE DAİR MENKIBELER VE RAFİZÎ’YE NASİHATLER: MENKABET-İ ÇEHÂR-YÂR-İ KİBÂR. CUJOSS. 2017; 41(1): 1-43.
Vancouver Ceyhan â , Koyuncu F . DÖRT HALİFEYE DAİR MENKIBELER VE RAFİZÎ’YE NASİHATLER: MENKABET-İ ÇEHÂR-YÂR-İ KİBÂR. Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2017; 41(1): 1-43.
IEEE â. Ceyhan ve F. Koyuncu , "DÖRT HALİFEYE DAİR MENKIBELER VE RAFİZÎ’YE NASİHATLER: MENKABET-İ ÇEHÂR-YÂR-İ KİBÂR", Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 41, sayı. 1, ss. 1-43, Haz. 2017