TÜRKİYE’DE GAZETECİLİK ALANINDA YAPAY ZEKÂ ÜZERİNE YAZILAN TEZLERİN İÇERİK ANALİZİ

Öz

Bu araştırma yapay zekâ ve gazetecilik ilişkisini lisansüstü tezler bağlamında ele almaktadır. Araştırmada Türkiye’de gazetecilik alanında yapay zekâ üzerine yazılan lisansüstü tezlerin muhtevasını ortaya koyarak literatürdeki boşluğu tespit etmek amaçlanmıştır. Yapay zekâ gazetecilik ilişkisinin kapsamlı bir şekilde araştırılarak genel eğilimin ortaya konması ve ileride yapılacak tezler için bir yol haritası sunması açısından bu araştırmanın önemli olduğu düşünülmektedir. Türkiye’de gazetecilik alanında yapay zekâya odaklanan lisansüstü tezlerin sınırlı sayıda olduğu ve bu konuya ilginin son yıllarda arttığı varsayımından hareketle Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi veri tabanında yer alan tezler MAXQDA 24’te kodlanarak içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Araştırma bulguları, gazetecilik alanında yapay zekâ üzerine 11’i yüksek lisans, 3’ü ise doktora olmak üzere toplamda 14 lisansüstü tez yazıldığını ortaya koymuştur. Tezlerin çoğunluğunda nitel yöntemler tercih edilerek yapay zekânın gazeteciliğe etkisine odaklanıldığı ve önemli bir kısmının İstanbul merkezli üniversiteler bünyesinde yazıldığı saptanmıştır. Ayrıca, Türkiye’de gazetecilik alanında yapay zekaya ilginin sınırlı olduğu ve farklı perspektiflerden değerlendiren çalışmalara ihtiyaç olduğu gözlemlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Yapay Zekâ
• Gazetecilik
• İçerik Analizi
• Lisansüstü Tezler

CONTENT ANALYSIS OF POSTGRADUATE THESES WRITTEN ON ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN THE FIELD OF JOURNALISM IN TÜRKİYE

Öz

This study examines the relationship between artificial intelligence and journalism in the context of graduate theses. This study aims to identify the content of postgraduate theses written on AI in the field of journalism in Türkiye and to identify gaps in the literature. It is believed that this study is important in terms of comprehensively researching the relationship between AI and journalism, revealing general trends, and providing a roadmap for future theses. Based on the assumption that there are a limited number of postgraduate theses focusing on AI in journalism in Türkiye and that interest in this topic has increased in recent years, theses listed in the National Thesis Center database of the Turkish Council of Higher Education (CoHE) were were coded using MAXQDA 24 and examined using content analysis. The research findings revealed that a total of 14 postgraduate theses, comprising 11 master's theses and 3 doctoral theses, were written on AI in journalism. It was determined that qualitative methods were preferred in most of the theses, focusing on the impact of AI on journalism, and that a significant portion of them were written at universities based in Istanbul. Additionally, it was observed that interest in AI in the field of journalism in Türkiye is limited and that there is a need for more diversified studies from different perspectives.

Anahtar Kelimeler

• Artificial Intelligence
• Journalism
• Content Analysis
• Postgraduate Theses

Kaynakça

1. Abanoz. D. Ö. (2024). Bibliometric analysis of Turkish journalism theses and dissertations: Research approach transformation. Theoretical and Practical Issues of Journalism,13(1), 107-124. https://doi.org/10.17150/2308-6203.2024.13(1).107-124
2. Albizu-Rivas, I., Parratt-Fernández, S., & Mera-Fernández, M. (2024). Artificial intelligence in slow journalism: journalists’ uses, perceptions, and attitudes. Journalism and Media, 5(4), 1836-1850. https://doi.org/10.3390/journalmedia5040111
3. Babacan, H., Arık, E., Bilişli, Y., Akgün, H., & Özkara, Y. (2025). Artificial intelligence and journalism education in higher education: Digital transformation in undergraduate and graduate curricula in Türkiye. Journalism and Media, 6(2), 52. https://doi.org/10.3390/journalmedia6020052
4. Berkit, Ö. Ç. (2024). Yapay zekâ odaklı gazetecilikte kullanılan teknoloji faktörleri. In Ş. Eşitti & S. Çoban (Eds.), Yapay zekâ çağında medya, kültür ve iletişim üzerine güncel araştırmalar (pp. 97–119). Paradigma Akademi.
5. Broussard, M., Diakopoulos, N., Guzman, A. L., Abebe, R., Dupagne, M., & Chuan, C. H. (2019). Artificial intelligence and journalism. Journalism and Mass Communication Quarterly, 96(3), 673–695. https://doi.org/10.1177/1077699019859901
6. Calvo Rubio, L. M. & Ufarte Ruiz, M. J. (2021). Artificial intelligence and journalism: Systematic review of scientific production in Web of Science and Scopus (2008-2019). Communication & Society, 34(2), 159-176. https://doi.org/10.15581/003.34.2.159-176
7. Chu, Q., Zhang, C., Zhao, J., & Li, Y. (2024). Knowledge graph analysis of artificial intelligence research topics in the field of Journalism and Communication in the past decade. New Media and Mass Communication, 106, 88–100. https://doi.org/10.7176/NMMC/106-09
8. de-Lima-Santos, M.-F., & Ceron, W. (2022). Artificial intelligence in news media: Current perceptions and future outlook. Journalism and Media, 3(1), 13-26. https://doi.org/10.3390/journalmedia3010002

9. Diakopoulos, N. (2019). Automating the news: How algorithms are rewriting the media. Harvard University Press.
10. Ertem-Eray, T., & Cheng, Y. (2025). A review of artificial intelligence research in peer-reviewed communication journals. Applied Sciences, 15(3), 1058. https://doi.org/10.3390/app15031058
11. Eşitti, Ş. (2024). Yapay zekâ, deepfake (derin düzmece) ve dezenformasyon çağında gazetecilik. In Ş. Eşitti & S. Çoban (Eds.), Yapay zekâ çağında medya, kültür ve iletişim üzerine güncel araştırmalar (pp. 1–16). Paradigma Akademi.
12. Etike, Ş. (2023). Algoritmalar ve gazetecilik: Meslek, kimlik, değerler üzerine bir tartışma. Erciyes İletişim Dergisi, 10(2), 981–1000. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.1274125
13. George, S. (2024). Impact of artificial intelligence on news broadcasts. International Journal of Innovative Science and Research Technology, 9(7), 1084–1085. https://doi.org/10.38124/ijisrt/IJISRT24JUL747
14. Gökbel, H. (2024). Yapay zekânın gazetecilik pratiklerindeki yeri. TAM Akademi Dergisi, 4(1). https://doi.org/10.58239/tamde.2024.02.001.x
15. Gökçe, O. (2019). Klasik ve nitel içerik analizi: Felsefe, yöntem, uygulama. Çizgi Kitapevi.
16. Gül, K. (2024). Yapay zekâ teknolojilerinin gazetecilik alanında kullanımı: Avantajlar ve dezavantajları. İletişim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 4(2), 306-331 https://doi.org/10.59534/jcss.1457410
17. High-Level Expert Group on Artificial Intelligence. (2019, April 8). A definition of AI: Main capabilities and scientific disciplines. European Commission. https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/definition-artificial-intelligence-main-capabilities-and-scientific-disciplines
18. Ioscote, F., Gonçalves, A., & Quadros, C. (2024). Artificial intelligence in journalism: A ten-year retrospective of scientific articles (2014–2023). Journalism and Media, 5(3), 873–891. https://doi.org/10.3390/journalmedia5030056
19. Kavut, S. (2022). Türkiye’de yapay zeka alanında yazılan tezlerin içerik analizi yöntemiyle incelenmesi. Türkiye İletişim Araştırmaları Dergisi, (41), 80-98. https://doi.org/10.17829/turcom.1051167
20. Kayıhan, B., Narin, B., Fırat, D., & Fırat, F. (2021). Algoritmalar, yapay zekâ ve makine öğrenimi ekseninde gazetecilik etiği: Uluslararası akademik dergilere yönelik bir inceleme. TRT Akademi, 6(12), 296–327. https://doi.org/10.37679/trta.900086
21. Koç, N., & Başfirinci, C. (2023). İletişim alanındaki mesleklerde yapay zekâ uygulamaları: Mevcut durum analizi ve alan yazın taraması. Karadeniz Teknik Üniversitesi İletişim Araştırmaları Dergisi, 13(1), 121-148. https://doi.org/10.53495/e-kiad.1265999
22. Lal, O., Dindar, S., & Karaaslan, B. (2023). Yeni medya sektörel analiz raporu [Rapor]. Ülfet Eğitim ve Yardımlaşma Derneği.
23. Lewis, S., Guzman, A., Schmidt, T., & Lin, B. (2025). Generative AI and its disruptive challenge to journalism: An institutional analysis. Communication and Change, 1(9), 1-20. https://doi.org/10.1007/s44382-025-00008-x
24. Marconi, F. (2024). Yapay zekâ ve gazeteciliğin geleceği (A. Açıkgöz, Trans.). AA Yayınları.
25. Møller, L. A., Skovsgaard, M., & de Vreese, C. (2024). Reinforce, readjust, reclaim: How artificial intelligence impacts journalism’s professional claim. Journalism, 0(0). https://doi.org/10.1177/14648849241269300
26. Møller, L. A., van Dalen, A., & Skovsgaard, M. (2024). A little of that human touch: How regular journalists redefine their expertise in the face of artificial intelligence. Journalism Studies, 26(1), 84–100. https://doi.org/10.1080/1461670X.2024.2412212
27. Nguyen, D. (2023). How news media frame data risks in their coverage of big data and AI. Internet Policy Review, 12(2). https://doi.org/10.14763/2023.2.1708
28. Ningish, W. (2024). Analysis of challenges and opportunities for journalists in the era of artificial intelligence use on news credibility. International Conference on Social Science & Technology, 2(1), 52-58.
29. Noain-Sánchez, A. (2022). Addressing the impact of artificial intelligence on journalism: The perception of experts, journalists, and academics. Communication & Society, 35(3), 105-121. https://doi.org/10.15581/003.35.3.105-121
30. Parratt-Fernández, S., Mayoral-Sánchez, J., & Mera-Fernández, M. (2021). The application of artificial intelligence to journalism: An analysis of academic production. Profesional de la Información, 30(3). https://doi.org/10.3145/epi.2021.may.17
31. Pavlik, J. V. (2023). Collaborating with ChatGPT: Considering the implications of generative artificial intelligence for journalism and media education. Journalism & Mass Communication Educator, 78(1), 84-93. https://doi.org/10.1177/10776958221149577
32. Sharma, R., Singh, D. K., Kumar, P., Khalid, M., Dash, T. R., & Vij, B. (2024, July). Navigating the nexus: A bibliometric analysis of the intersection between AI, multimedia, and journalism. In 2024 Third International Conference on Smart Technologies and Systems for Next Generation Computing (ICSTSN) (pp. 1-6). IEEE.
33. Sonni, A. F., Putri, V. C. C., & Irwanto, I. (2024). Bibliometric and content analysis of the scientific work on artificial intelligence in journalism. Journalism and Media, 5(2), 787–798. https://doi.org/10.3390/journalmedia5020051
34. Stray, J. (2019). Making artificial intelligence work for investigative journalism. Digital Journalism, 7(8), 1076–1097. https://doi.org/10.1080/21670811.2019.1630289
35. Tejedor, S., & Vila, P. (2021). Exo journalism: A conceptual approach to a hybrid formula between journalism and artificial intelligence. Journalism and Media, 2(4), 830–840. https://doi.org/10.3390/journalmedia2040048
36. Tosyalı, H. (2021). İletişim çalışmalarında yapay zeka: 1982-2021 arası çalışmalar üzerine bir inceleme. TRT Akademi, 6(13), 680-699. https://doi.org/10.37679/trta.965966
37. Trejos-Gil, C. A., & Gómez-Monsalve, W. D. (2024). Artificial intelligence in media and journalism. Systematic review on Spain and Latin America in Scopus and Web of Science databases (2018–2022). Palabra Clave, 27(4), 1-35. https://doi.org/10.5294/pacla.2024.27.4.1
38. Túñez-López, J. M., Fieiras Ceide, C. & Vaz-Álvarez, M. (2021). Impact of artificial intelligence on journalism: Transformations in the company, products, contents, and professional profile. Communication & Society, 34(1),177-193. https://doi.org/10.15581/003.34.
39. van Dalen, A. (2012). The algorithms behind the headlines: How machine-written news redefines the core skills of human journalists. Journalism Practice, 6(5–6), 648–658. https://doi.org/10.1080/17512786.2012.667268
40. World Economic Forum. (2025). The global risks report 2025 (20th ed.). https://www.weforum.org/publications/global-risks-report-2025
41. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12th ed.). Seçkin Yayıncılık.
42. Yıldız, E. (2021). İletişim alanındaki yapay zekâ konulu tezlerin incelenmesi. İstanbul Aydın Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(3), 605–618. https://doi.org/10.17932/iau.iausbd.2021.021/iausbd_v13i3002
43. Yıldız, H. N. (2024). Evaluation of postgraduate thesis studies on the use of artificial intelligence in the field of communication. Contemporary Issues of Communication, 3(1), 2-9. https://doi.org/10.5281/zenodo.10777211
44. Yıldızgörür, M. R. (2023). Yapay zekâ teknolojilerinin gazetecilik alanında kullanımına yönelik sorunlar ve riskler. Türkiye Medya Akademisi Dergisi, 3(6), 564–587. https://doi.org/10.5281/zenodo.8378891
45. Zalova, S. (2024). Cybersecurity issues in journalism based on artificial intelligence technologies. International Journal of Innovative Science and Research Technology, 16(1), 94–111. http://doi.org/10.25045/jpis.v16.i1.11
46. Zhou, Y., & Liao, H. T. (2020, May). A bibliometric analysis of communication research on artificial intelligence and big data. In 6th International Conference on Humanities and Social Science Research (ICHSSR 2020) (pp. 456-459). Atlantis Press.
47. Zinderen, İ. E. (2024). Yapay zekâ ve gazetecilik ilişkisi. In B. Yavuz (Ed.), Temel gazetecilik: Kavramlar, teknikler, yenilikler (pp. 649–667). Akademisyen Kitabevi.
48. Zorina, V. A., & Osipovskaya, E. A. (2021). Literature review on artificial intelligence in journalism: A bibliometric analysis of publications indexed in the Web of Science and Scopus. Theoretical and Practical Issues of Journalism, 10(4), 734–744. https://doi.org/10.17150/2308-6203.2021.10(4).734-744