The Young Voice of Collective Memory: Ratip Akdeniz's Poetry on Cyprus (1930-1932)

Öz

Ratip Akdeniz, born in Nicosia in 1911, earned a diploma from the Turkish High School in Nicosia, Cyprus, in July 1932, following the completion of his elementary and secondary school. During his high school years, Akdeniz exhibited a vigorous nationalist identification and collaborated with his peers to establish an organization that supported Necati (Özkan) in securing victory in the 1930 general elections. Akdeniz even composed an anthem based on his poem “Zaferin Müjdesi” (The Herald of Victory), which he wrote in 1930 and published in the newspaper Söz, and used it for the election campaign. On the night of the election, he and his classmates generated remarkable enthusiasm by singing this anthem among tens of thousands of individuals assembled in Sarayönü. This anthem, which Akdeniz wrote and composed for Necati Özkan, was resited for a long time. During his high school years, Akdeniz penned numerous poems. Some of his poems were published in the Cypriot newspapers Söz and Birlik. One of his poems was featured in Yeni Muhit magazine in Istanbul. This study focuses on the poems Akdeniz penned during his high school years. The poems “Zaferin Müjdesi” (The Herald of Victory), “Vatan Perisine” (To the Fairy of the Homeland), “Matem Sesleri” (Sounds of Mourning), “Darülbedayi” (Darülbedayi), “Anavatan” (Homeland), “9 Eylül İzmir’in Kurtuluşu Anısına” (In Memory of the Liberation of Izmir on 9 September), “Vatana Tahassür” (Longing for the Homeland) and “Şehit Kubilay’a” (To the Martyr Kubilay), all of which encapsulate the milieu of the Turkish Cypriot populace, have been subjected to analysis. The information provided by Akdeniz in his poems has been corroborated by the documents from the Presidential Republican Archive, the newspaper “Söz”, the magazine “Yeni Muhit” and the news pieces from the newspaper “Urfa”, Consequently, illuminating the social structure in Cyprus has yielded significant insights into national identity, political developments, psychological responses, allegiance to the Motherland, and cultural solidarity during this period. Additionally, the study encompasses details regarding Akdeniz's education, professional trajectory, and experiences in Turkey.

Anahtar Kelimeler

• Cyprus
• Ratip Akdeniz
• poetry
• Motherland

Toplumsal Hafızanın Genç Kalemi: Ratip Akdeniz’in Kıbrıs Şiirleri (1930-1932)

Öz

Ratip Akdeniz, 1911 yılında Lefkoşa’da dünyaya gelmiş, ilk ve orta eğitiminden sonra Temmuz 1932’de Kıbrıs-Lefkoşa Türk Lisesinden mezun olmuştur. Lise yıllarında oldukça aktif ve milliyetçi bir kimliğe sahip olan Akdeniz, arkadaşlarıyla birlikte oluşturdukları Türk Milliyetçileri örgütü, 1930 genel seçimlerinde Necati’nin (Özkan) kazanması için çalışmalarda bulunmuştur. Hatta Akdeniz, 1930 yıllında yazdığı ve Söz gazetesinde yayımlanan “Zaferin Müjdesi” şiirini besteleyerek bir marş haline getirmiş, seçim propagandası olarak kullanmıştır. Seçim gecesi okul arkadaşlarıyla birlikte Sarayönü’nde biriken on binlerce insan arasında bu marşı okuyarak olağanüstü bir heyecan yaratmışlardır. Akdeniz’in Necati Özkan için yazdığı ve bestelediği bu marş uzun süre okunmuştur. Akdeniz, lise yıllarında pek çok şiir yazmıştır. Şiirlerinin bir kısmı Kıbrıs basını Söz ve Birlik gazetelerinde yayımlanmıştır. Hatta bir şiiri İstanbul’daki Yeni Muhit dergisinde yayımlanmıştır. Bu çalışma, Akdeniz’in lise yıllarında yazdığı şiirler üzerine şekillenmiştir. Kıbrıs Türk halkının içinde bulunduğu atmosferi yansıtan “Zaferin Müjdesi”, “Vatan Perisine”, “Matem Sesleri”, “Darülbedayi”, “Anavatan”, “9 Eylül İzmir’in Kurtuluşu Anısına”, “Vatana Tahassür” ve “Şehit Kubilay’a” şiirleri incelenmiştir. Akdeniz’in şiirlerinde verdiği bilgiler, Cumhurbaşkanlığı Cumhuriyet Arşivi belgeleri, “Söz” gazetesi, “Yeni Muhit”, dergisi ve “Urfa” gazetesindeki haberler ile desteklenmiştir. Böylece Kıbrıs’taki sosyal yapı, milli kimlik arayışı, siyasi gelişmeler, psikolojik tepkiler, Anavatan’a bağlılık ve kültürel dayanışmaya ışık tutularak dönem hakkında önemli ip uçlarına ulaşılmıştır. Aynı zamanda Akdeniz’in Türkiye’deki eğitimi, görevi ve yaşamı hakkındaki bilgilere de yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kıbrıs
• Ratip Akdeniz
• şiir
• Anavatn

Kaynakça

1. Açıkses, E. & Cankut, A. (2014). Kıbrıs meselesinin tarihsel gelişimi ve uluslararası hale gelme sebepleri. Turkish Studies, 9(4), 1241-1259. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.7126
2. Akça, B. B. (2022). Menemen (Kubilay) olayı hakkında yapılmış çalışmalar üzerinden bir değerlendirme. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 20(32), 47-77. https://doi.org/10.17518/canakkalearastirmalari.1061412
3. Akdeniz, R. (1984). Şiirler. Van Postası.
4. Akgün, S. (2010). Kıbrıs Türk toplumunun siyasi ve kültürel hayatında Lefkoşa Mevlevihanesi'nin yeri. Belleten, 74(271), 769-788. https://doi.org/10.37879/belleten.2010.769
5. Anamur, H. (1988). Atatürk ve tiyatronun işlevi. Uludağ Üniversitesi Eğitin Fakülteleri Dergisi, 3(1), 35-43.
6. Özdemir, M. Ç. & Bastık H. (2020). Orta Muallim Mektebi’nden Gazi Terbiye Enstitüsü’ne. Öğretmen Eğitimi ve Öğretim Dergisi, 1(1), 1-13.
7. Bozkurt, G. (2003). Sevr’i bilmek Lozan’ı anlamak. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 19 (56), 483-505. https://atamdergi.gov.tr/tam-metin-pdf/1011/tur
8. Eroğlu, H. (1989). Türkiye Cumhuriyeti’nin ilânı. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 6(16), 7-26.

9. Ersoy, Y. (1998). Toplumsal ve Siyasal Olaylarla İçiçe… Kıbrıs Türk Tiyatro Hareketi. Peyak Kültür.
10. Ertem, B. (2013). Resmî belgeler ve basında “Menemen Olayı. Hıstory Studıes, 5(1), 157-179. https://www.historystudies.net/dergi/tar201512f9ba4.pdf
11. Göktürk, T. B. (2008). Rumların Kıbrıs’taki Enosis isteklerinin şiddete dönüşmesi: 1931 isyanı; öncesi ve sonrası. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 7(16-17), 335-363.
12. Güney, A. (2011). Aristoteles ve Bertolt Brecht’in İngiliz tiyatrosuna etkileri. e-Journal of New World Sciences Academy, 6(1), 135-144.
13. Güney, N. (2017). Gazi Terbiye Enstitüsü’nden Gazi Üniversitesi’ne. Gazi Eğitim Fakültesi Yayınları.
14. Keser, U. (2006). Kıbrıs'ta göç hareketleri ve 1974 Sonrasında Yaşananlar. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 5(12), 103-127.
15. Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). Özlük İşleri Genel Müdürlüğü Evrakı, 14 Ekim 1969.
16. Özdemir, N. (1969). Darülbedayi’nin elli yılı. Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi.
17. Özmen, S. & Özmen S.S. (2018). Kıbrıs Türklerinin kökeni ve sosyo-kültürel özellikleri. Kıbrıs Araştırmaları ve İncelemeleri Dergisi, 2(3), 21-33.
18. Özsezer, M. (2016). Kıbrıs’ta Türklük bilincinin Siyasal Sürece Etkisi. Turkish Studies, 11(16), 71-88. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.9774.
19. Özsezer, M. (2023). yeni belgelerle Kıbrıs Türk siyasi tarihi içerisinde Mehmet Necati Özkan’ın değerlendirilmesi. Necati Özkan Vakfı I. Uluslararası Kıbrıs Türk Siyasal Liderliğinin Oluşumu ve Toplumsal Etkileri Sempozyumu (s. 310-326). Girne: Necati Özkan Vakfı.
20. Öztoprak, İ. (1998). Kıbrıs'ta 1931 isyanı ve yankıları. Belleten, (62), 207-232. http://doi:10.37879/belleten.1998 .
21. Öztürk, C. (2007). Atatürk devri öğretmen yetiştirme politikası. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
22. Resmî Ceride. 23 Nisan 1925. (96):628.
23. Satan, A. (2018). İki imparatorluk iki Kıbrıs dosyası: 1919 yılında Osmanlı ve İngiltere diplomatlarının çantalarındaki Kıbrıs evrak. Kıbrıs Araştırmaları ve İncelemeleri Dergisi, 1(2), 108-119.
24. Söz. “Darülbedayi”, (18 Nisan 1929)
25. Söz. “Darülbedayi”, (25 Nisan 1929)
26. Söz. “Darülbedayi”, (10 Nisan 1930)
27. Söz. "Matem Sesleri", (28 Ağustos 1930)
28. Söz. “Necati Bey ve İntihablar”, (2 Ekim 1930)
29. Söz. “Umumi İntihablar”, (9 Ekim 1930)
30. Söz. “Türk Gençleri! Vazifenizi Yaptınız!” (14 Ekim 1930)
31. Söz. “Halkın Zaferi, Hakkın Tecellisi”, (23 Ekim 1930)
32. Söz. “İntihap ve Neticesi”, (23 Ekim 1930)
33. Söz. “Kahraman Necatiye”, (23 Ekim 1930)
34. Söz. “Bayram Geliyor”, (23 Ekim 1930)
35. Söz. “Cumhuriyet Günü”, (30 Ekim 1930)
36. Söz. “Cumhuriyet Bayramı”, (6 Kasım 1930)
37. Söz. "İrtica", (8 Ocak 1931)
38. Söz. “Cumhuriyetin Bekçileri Ayaktadır”, (15 Ocak 1931)
39. Söz. "Darülbedayi Geliyor", (2 Nisan 1931)
40. Söz. "Anavatan", (16 Nisan 1931)
41. Söz. "Darilbedayi Geldi", (23 Nisan 1931)
42. Söz. "Tiyatro", (7 Mayıs 1931)
43. Söz. "Şehit Kubilaya", (7 Ocak 1932).
44. T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivi Başbakanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA): (030-18-1-2 /19- 24- 20: 1931).
45. ………..., BCA. (030-18-1-2 /27- 24- 1: 1932).
46. ………..., BCA. (180-9-0-0/113-551-12: 1928).
47. ………..., BCA. (490.01/ 1062.1079.1).
48. ………..., BCA. (490.01/ 973.768.5).
49. Urfa. "Ratip Akdeniz Hoş Geldin", (23 Ağustos 1947).
50. Urfa. "Urfa Bir Kültür Yuvasını Kazandı", (10 Eylül 1946).
51. Urfa. "Urfa'da Lise Açıldı", (1 Ekim 1946).
52. Urfa. "Ratip Akdeniz Gitti", (22 Ekim 1948).
53. Yeni Muhit. "Vatana Tahassür", (Ağustos 1931)
54. Yıldırım, Y. (2018). 10 Kasım 1938: büyük kaybın Urfa iline yansıması. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 18(36), 163-192.
55. Yıldırım, Y. (2024). Kıbrıs'tan Urfa'ya Ratip Akdeniz (1911-1985). Nobel Bilimsel Eserler.
56. Yıldırım, Y. (2024). Urfa Halkevi 1934-1951. Nobel Bilimsel Eserler.
57. Yüksel, D. Y. (2009). Kıbrıs Türk milli mücadelesi (1914-1958). Çağdaş Türkiye Tari Araştırmaları Dergisi, 8(18-19), 163-192.
58. Zobu, V. R. (1977). O günden bu güne. Milliyet Yayınları.