Halkbilimi Kuramları Bağlamında KKTC-Elisis Köyü’nün Tarihi Üzerine Yeni Bilgiler

Öz

Bu çalışma, Karpaz Yarımadası’nda güncel resmî haritalarda görünürlüğünü büyük ölçüde yitirmiş olan Elisis yerleşimini, Tarihi Yeniden Kurma Kuramı ve kültürel miras yaklaşımı içinde yeniden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada Tarihi Yeniden Kurma Kuramı, sözlü tarih yaklaşımı, betimsel tarama ve içerik analizi birlikte kullanılmıştır. Kitchener’in 1882-1885 tarihli Kıbrıs haritası, 1963 hava fotoğrafları, Map Palsurveying verileri, KKTC Tapu ve Kadastro Dairesi kayıtları, Kıbrıs Türk Evkafı’na ait tapu kaydı, alan gözlemleri ve Meryem Yardımsevenler ile Mehmet Kadı’dan derlenen sözlü veriler karşılaştırılmıştır. Bulgular, Elisis’in yalnızca geçici bir otlak alanı değil, Türk-Müslüman karakter taşıyan ve mezarlığı, ev kalıntıları, yerel hafızası ve Evkaf kaydıyla belgelenebilen bir yerleşim olduğunu göstermektedir. Çalışma, mezarlıkların Türk kültüründe aidiyet, hafıza ve vatanlaşma göstergesi olarak taşıdığı önemi ele almakta ve bu tür küçük yerleşimlerin kültürel miras envanterine alınması gerektiğini özellikle savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kıbrıs
• Halkbilimi
• Tarihi Yeniden Kurma
• Sözlü Tarih
• Türk Mezarlığı

New Findings on the History of the TRNC-Elisis Village in the Context of Folklore Theories

Öz

This article reconsiders Elisis, a settlement in the Karpaz Peninsula whose visibility has largely disappeared from current official maps, within the framework of the Theory of Historical Reconstruction and cultural heritage studies. The study employs the Theory of Historical Reconstruction, oral history, descriptive survey and content analysis. Kitchener’s Survey of Cyprus dated 1882-1885, aerial photographs from 1963, Map Palsurveying data, records of the TRNC Land Registry and Cadastre Office, a title deed record of the Turkish Cypriot Evkaf, field observations, and oral testimonies collected from Meryem Yardımsevenler and Mehmet Kadı are comparatively evaluated. The findings indicate that Elisis was not merely a temporary grazing zone, but a Turkish-Muslim settlement documented through its cemetery, architectural remains, cadastral traces, Evkaf registration and local memory. The article also discusses the cultural significance of cemeteries in Turkish culture as material markers of belonging, memory and territorial continuity.

Anahtar Kelimeler

• Cyprus
• Folklore
• historical reconstruction
• oral history
• Turkish cemetery
• cultural heritage

Kaynakça

1. Yazılı Kaynaklar
2. Akçam, Zeki. “Halkbilimi Kuramları Bağlamında KKTC-Gelincik (Vasili) Köyü’nün Tarihi Üzerine Yeni Bilgiler.” folklor/edebiyat 28/112 (2022), s. 1190-1221.
3. Çobanoğlu, Özkul. Halkbilimi Kuramları ve Araştırma Yöntemleri Tarihine Giriş. Akçağ Yayınları, Ankara 2005.
4. Erkanlılar, Vedat/Yılmaz, Adem/Berdan, Sude Naz/Gök, Hayrunnisa. Kayıp Köy “Elisis”. Yayımlanmamış proje raporu, 2024.
5. Montell, William Lynwood. The Saga of Coe Ridge: A Study in Oral History. University of Tennessee Press, Knoxville 1970.
6. Osmanlı Arşivi Dairesi Başkanlığı. Osmanlı İdaresinde Kıbrıs. T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Ankara 2000.
7. Tanyu, Hikmet. Türklerde Taşla İlgili İnançlar. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, Ankara 1968.
8. Thompson, Paul. The Voice of the Past: Oral History. 3. bası, Oxford University Press, Oxford 2000.

9. UNESCO. Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. Paris 2003.
10. Vansina, Jan. Oral Tradition as History. University of Wisconsin Press, Madison 1985.
11. Arşiv, Harita ve Elektronik Kaynaklar
12. Kıbrıs Vakıflar Genel Müdürlüğü. Elisis mevkii Müslüman Mezarlığı tapu kaydı. Mağusa, 2 Ağustos 1926.
13. Kitchener, Horatio Herbert. Survey of Cyprus, 1882-1885. National Library of Scotland, https://maps.nls.uk/cyprus/index.html, erişim 27 Haziran 2026.
14. Kitchener, Horatio Herbert. Survey of Cyprus: Karpaz Yarımadası paftası. National Library of Scotland, https://maps.nls.uk/view/103246313, erişim 27 Haziran 2026.
15. KKTC Tapu ve Kadastro Dairesi Müdürlüğü. Elisis mevkii 212 ve 134 parsel harita kayıtları, 2024.
16. Map Palsurveying. 1963 hava fotoğrafları, Google Map ve Kitchener harita katmanları. https://maps.palsurveying.com/, erişim 19 Aralık 2025.
17. Sözlü Kaynaklar
18. Kadı, Mehmet. Elisis Köyü hakkında derleme ve gözlem görüşmesi. Yeşilköy, 2024.
19. Yardımsevenler, Meryem. Elisis Köyü hakkında derleme ve gözlem görüşmesi. Elisis, 2024.