İslam Şehri Literatürüne Bibliyometrik Bir Bakış: Tematik Yönelimler ve Araştırma Eğilimlerinde Dönüşüm

Berfin Göksoy Sevinçli

İslam Şehri Literatürüne Bibliyometrik Bir Bakış: Tematik Yönelimler ve Araştırma Eğilimlerinde Dönüşüm

Öz

Bu araştırma, Web of Science (WoS) veri tabanında 1980–2025 yılları arasında yayımlanan “İslam şehri” temalı bilimsel yayınları bibliyometrik ve kavramsal analiz yöntemleriyle incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, ‘Islamic City’ (İslam şehri), ‘Islamic Urbanism’ (İslam Şehirciliği), ‘Islamic Urban’ (İslami Kent) ve ‘Islam City’ (İslam şehri) anahtar sözcükleri kullanılarak elde edilen 173 bilimsel yayın analiz edilmiştir. Veri türleri arasında makaleler, kitap, kitap bölümleri, bildiri özetleri ve derleme çalışmalar yer almaktadır. Verilerin çözümlemesinde bibliyometrik analiz ve eş-ortaya çıkış (co-occurrence) analizi gibi yöntemler tercih edilmiş; haritalandırmalar VOSviewer yazılımı aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Yayınların türleri, yıllara göre dağılımı, disipliner yoğunlukları, coğrafi yayılımları ve anahtar kavram kümelenmeleri incelenmiştir. Araştırmanın bulguları, “İslam şehri” kavramına yönelik akademik ilginin son 10 yılda belirgin biçimde arttığını; kavramsal kümelenmelerin ise daha çok tarihsel-mimari miras, şehir kimliği, mekânsal planlama, morfoloji, yönetişim ve çağdaş dönüşüm temalarında yoğunlaştığı yönündedir. Ayrıca literatürün çoğunlukla İran ve Arap şehirleri etrafında şekillendiği, Türkiye şehirlerinin yeterince temsil edilmediği belirlenmiştir. Bu çalışma, İslam şehri tartışmalarının tematik gelişimini ve kavramsal çeşitliliğini ortaya koyarak, alana ilişkin gelecek çalışmalar için yönlendirici bir zemin sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Abarghouei, F. H. ve S. A. Mansouri. (2021). “Reviewing the Constituent Components of the Spatial Organization of Iranian City after Islam in the 9th–14th AH Travelogues”. Manzar, The Scientific Journal of landscape, 13(55), 20-29.
Abu-Lughod, J. (1987). Arabic-Islamic Cities: Building and Planning Principles, Besim Selim Hakim. Distributed by Routledge. London: Middle East Studies Association Bulletin, 21(1), 29-31.
Abu-Lughod, J. (2009). “The Islamic City: Historic Myth, Islamic Essence, and Contemporary Relevance”. International Journal of Middle East Studies, 19(2), 155-176.
Akarlı, Engin. (2010). “Maslaha from ‘Common Good’ to ‘Raison D’etat’ in the Experience of Istanbul Artisans, 1730-1840.” In Hoca, 'Allame Puits de Science: Essays in Honor of Kemal H. Karpat, ed. Kaan Durukan et al., 63-79. Istanbul: The Isis Press.
Aksit, E. E. (2011). “The Women’s Quarters in the Historical Hammam”. Gender, Place & Culture, 18(2), 277-293.
Alnaim, M. M., ve Noaime, E. (2024). “Spatial Dynamics and Social Order in Traditional Towns of Saudi Arabia’s Nadji Region: The Role of Neighborhood Clustering in Urban Morphology and Decision-Making Processes”. Sustainability, 16(7), 2830.
AlSayyad, N. (1987). “Space in an Islamic City: Some Urban Design Patterns”. Journal of Architectural and Planning Research, 108-119.
Álvarez, R. J. C., R. G. Gallero, E. B. Medrano, M. Á. R. Martín ve A. S. Eïd. (2020). “Al-Bunayya, una ciudad fortificada benimerín en la costa norte del estrecho de Gibraltar (1282-1375)”. Fortmed2020-Defensive Architecture of the Mediterranean, vol. X. (Ed. edUPV, Editorial Universitat Politècnica de València). pp. 87-94.

Amin, A., ve Thrift, N. (2002). Cities: Reimagining the Urban. Polity Press.
Arafat, M. (2024). “Transculturality and the Hajj: Diasporas as Mediators of Cross-cultural Encounters”. Journal of Ethnic and Migration Studies, 50(4), 1080-1097.
Aria, M., ve Cuccurullo, C. (2017). “Bibliometrix: An R-tool for Comprehensive Science Mapping Analysis”. Journal of Informetrics, 11(4), 959-975.
Bahrami, F., ve Atashinbar, M. (2020). “Evolution of the Urban Landscape of Hamedān during First Pahlavi Era; Impacts of Piercing Streets on the City Center”. The Monthly Scientific Journal of Bagh-e Nazar, 16(81), 5-14.
Bayat, A. (2010). Life as Politics: How Ordinary People Change the Middle East. Stanford University Press.
Ben-Srhir, K., ve Aammari, L. (2021). “Muslim-Jewish Interactions in the'Islamic City'and the Mellah in Precolonial Morocco”. Hesperis Tamuda, 56(3), 213-240.
Blake, S. P. (2013). Shahjahanabad: The Sovereign City in Mughal India, 1639-1739. Cambridge University Press.
Bonine, M. E. (2005). “Islamic Urbanism, Urbanites and the Middle Eastern City”. A Companion to the History of the Middle East. (Ed. Y. M. Choueiri). John Wiley & Sons.
Calvo-Serrano, J., García-Carrillo, F., & Santiago-Zaragoza, J. M. (2016). “Mellah: The Jews Quarter at the Medinas of Morocco. A New Interpretation of the Minority's Space in The Islamic City”. Procedia Engineering, 161, 1322-1329.
Can, Y. (2021). İslam Şehirlerinin Fizikî Yapısı. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
Christ, G. (2024). “Pepper from the Sultan: Commercial Diplomacy from Below in Mamlūk Damascus (1418) 1”. In A History of Diplomacy, Spatiality, and Islamic Ideals (pp. 63-96). Routledge.
Çağaptay, S. (2024). “Islamic City, Ottoman City: Byzantine Prousa to Ottoman Bursa”. In The Routledge Handbook of the Byzantine City (pp. 334-351). Routledge.
Dabbour, L. (2021). “The traditional Arab Islamic city: the structure of neighborhood quarters”. Journal of Architecture and Urbanism, 45(2), 107-118.
Dabashi, H. (2016). Iran: The rebirth of a nation. New York: Palgrave Macmillan, Springer Natura.
Daza Gurriarán, P. (2020). “Las técnicas constructivas en las murallas medievales de Almería”. Editorial Universitat Politècnica de València. 61-70.
Demir, H. K. (2023). “Challenging the Islamic City Paradigm: A Trial for Ottoman Urban Spaces through the Lens of Collective Action Theory”. Bilig, (106), 109-144.
Donthu, N., Kumar, S., Mukherjee, D., Pandey, N., ve Lim, W. M. (2021). “How to conduct a bibliometric analysis: An overview and guidelines”. Journal of Business Research, 133, 285-296.
Dumper, M. (2019). Power, Piety, and People: The Politics of Holy Cities in the Twenty-First Century. Columbia University Press.
Elsheshtawy, Y. (Ed.). (2004). Planning Middle Eastern Cities: An Urban Kaleidoscope. London: Routledge.
Ersoy, A., & Altundere, M. B. (2017). “The market institution and the state in Islamic economics: from past to present and future”. International Journal Of Economics Management And Accounting, 25(2), 253-284.
Faleh, M. (2017). “The sustainable well-being in the medina of Tunis and its environmental values”. Advanced Science Letters, 23(7), 6313-6317.
Giovannoni, G. (2022). “Didattica urbanistica e spazi del sacro: riallacciare una relazione necessaria”. IN_BO. Ricerche E Progetti Per Il Territorio, La Città E l’architettura, 13(17), 96-105.
Goitein, S. D. (1999). A Mediterranean Society, Volume I: The Jewish Communities of the Arab World as Portrayed in the Documents of the Cairo Geniza, Economic Foundations (Vol. 1). Univ of California Press.
González Gutiérrez, C. (2015). Secondary Mosques in Madinat Qurtuba: Islamization and Suburban Development through Minor Religious Spaces. Papers from the Institute of Archaeology, 25(1), Art. 2
Göle, N. (1996). The Forbidden Modern: Civilization and Veiling. ABD: University of Michigan Press.
Grunebaum, G. E. (1961). Islam, Essays in the nature iand growth of a cultural tradition. Londra: Greenwood Press.
Hammad, A., Li, M., ve Vrcelj, Z. (2025). “Reinterpreting Privacy and Community: Social and Spatial Transformations from Traditional Arabian Neighbourhoods to Contemporary Gated Communities”. Buildings, 15(7), 1111.
Harvey, D. (2008). The Right to the City. New Left Review, 53.
Iturriaga, M. R. (2020). “Asimilando el legado nazarí: La evolución de la mirada al paisaje granadino a través de las obras reales en la Alhambra y el Generalife (s. XV-XVI)”. Arte y Ciudad: Revista de Investigación, (18), 31-64.
İnalcık, H. (1990). “Istanbul: An Islamic City”. Journal of Islamic Studies. Journal of Islamic Studies, 1, 1-23.
Jajarmi, H. I., & Azkia, M. (2009). “Challenges for Local Democracy in Iran: A Study of Islamic City Councils”. Middle East Critique, 18(2), 145-159.
Karimian, H., & Seyedein, S. (2010). “Darabgerd in Transformation from Sassanian to Early-Islamic Era Based on the Archaeological Evidences”. The Monthly Scientific Journal of Bagh-e Nazar, 7(13), 733-88.
Kathirithamby-Wells, J. (1986). “The Islamic City: Melaka to Jogjakarta, c. 1500-1800”. Modern Asian Studies, 20(2), 333-351.
Khan, H. U. (2008). C. Transformations: Identity, Globalization, And The Contemporary Islamic City. In The City in the Islamic World (2 vols.) (pp. 1041-1068). Brill.
King, A. D. (1990). Urbanism, Colonialism, and the World-Economy: Cultural and Spatial Foundations of the World Urban System. The Journal of Interdisciplinary History, 22(4), Routledge.
Lapidus, I. M. (1969). Muslim Cities in the Later Middle Ages. Harvard University Press.
Lassner, J. (2017). “Abd Al-Malik and the Temple Mount: Revisiting S. D. Goitein and Oleg Grabar”. In Medieval Jerusalem: Forging an Islamic City in Spaces Sacred to Christians and Jews (pp. 81–95). University of Michigan Press.
Marçais, G. (1957). L’ Urbanisme Musulman. Mêlanges d'Histoire et Archêologie de I'Occident Musulman (s. 219- 231). Alger.
Mills, A. (2006). “Boundaries of the nation in the space of the urban: landscape and social memory in Istanbul”. Cultural Geographies, 13(3), 367–394.
Mitchell, T. (2002). Rule of Experts: Egypt, Techno-Politics, Modernity. University of California Press.
Molaei, A. (2024). “Urban Arsen in Iranian Islamic cities as a pattern of urban centers design”. GeoJournal, 89(5), 210.
Montêquin, F. A. (1980). “The Islamic city: its traditional environment and physiognomy (extract)”. Ekistics, 37-37.
Nachouane, N. E., ve Knidiri, A. (2021). “The Souk in the Islamic City between Power and Organization of Space”. Hesperis Tamuda, (56), 221-236.
Naranjo, P. M. (2019). “Calatrava la Vieja” (Carrión de Calatrava, Ciudad Real) durante la Primera Edad del Hierro (c fin. s. VIII-550 aC). SPAL-Revista de Prehistoria y Arqueología, (28.1), 79-96.
Navruz, M. (2024). “A Historical Perspective Through the Lens of the Islamic City Theory: Konya Example”. Kent Akademisi, 17(6), 2404-2424.
Nesari, B., Moradi, E., Vasiq, B., & Salehi, Z. (2016). “The impact of religious tomb buildings on the formation of Iran cities in islamic period case study: the role of ali Al-saleh in the formation of saleh abad city (ilam)”. The Monthly Scientific Journal of Bagh-e Nazar, 13(38), 31-38.
O’Meara, S. (2007). Space and Muslim urban life: At the limits of the labyrinth of Fez. London: Routledge.
Özcan, A.(2001). “İslam Doğuşu ve Yayılışı”, TDV İslâm Ansiklopedisi, 23.Cilt, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Ansiklopedisi, 27-31.
Pazhuhan, M. (2023). “Institutionalizing urban climate governance in the global South? Evidence from Tehran urban management, Iran”. Climate and Development, 15(9), 793-807.
Portero, R., Fusaro, A., Piqué, R., Gurt, J. M., Elorza, M., Gabriel, S., & Pidaev, S. R. (2021). “The Environment in the Islamic City of Termez (Uzbekistan): Zooarchaeology and Anthracology of a 9th-century tannur”. Journal of Islamic Archaeology, 8(1), 1-21.
Pourmohammadi, M., Habibi, S. M., Bahrainy, S. H., & Davoudpour, Z. (2022). “Rejecting the Theory of Islamic City as a Form”. The Monthly Scientific Journal of Bagh-e Nazar, 19(107), 99-110.
Pranckutė, R. (2021). “Web of Science (WoS) and Scopus: The Titans of Bibliographic Information in Today’s Academic World”. Publications, 9(1), 12.
Rahim, Abd, F., Ujang, N., & Said, M. M. T. (2018). “Geometri dan peranannya dalam reka bentuk bandar Islamik (Geometry and its role in Islamic urban design)”. Geografia, 14(2).
Reshad, L., Gharehbaglou, M., & Mijani, M. (2024). “How environmental capabilities enhance adolescent well-being: a case study of urban spaces in Tabriz”. International Journal of Adolescence and Youth, 29(1), 2420674.
Roy, O. (1994). The failure of political Islam. Harvard University Press.
Said, E. (1978). Orientalism. Pantheon books. New York.
Sarfaraz, A., Javadi, S., & Alian, A. (2012). “The influence of Sassanid art on shapes and inscriptions on façade of Jurjir Mosque”. The Monthly Scientific Journal of Bagh-e Nazar, 9(22), 3-10.
Serjeant, R. B. (1993). İslam Şehri, çev. Elif Topçugil, İstanbul: İz Yayıncılık.
Sevinçli- Göksoy, Berfin. Türkiye’de İslam Şehirlerinin Şehircilik Anlayışı ve Dönüşümü: Doğu ve Güneydoğu Anadolu Örnekleri. PhD Thesis, Necmettin Erbakan University Institute of Social Sciences, 2022.
Sobti, M. (2021). “Suburban cities and fluid boundaries: Stories beyond the walls of Islamic urbanities in Central Asia and the Indian subcontinent”. Hespéris-Tamuda–Journal of the Faculty of Arts and Humanities of Rabat Morocco, 56(4), 237-263.
Strava, C. (2021). Precarious modernities: Assembling state, space and society on the urban margins in Morocco. Bloomsbury Publishing.
Swartz, M. L., Hourani, A. H., & Stern, S. M. (1973). The Islamic City: A Colloquium. Near Eastern History Group, Oxford.
Şimşek, E., & Nalbant, F. (2023). “Siyasal ahlâk/etik ile ilgili çalışmaların bibliyometrik analiz yöntemi ile incelenmesi”. Akademik Hassasiyetler, 10(22), 161-193.
Weber, M. (2010). Şehir & Modern Kentin Oluşumu. (M. Ceylan, Çev.) Yarın Yayıncılık.
Van Eck, N. J., & Waltman, L. (2010). “Software survey: VOSviewer, a computer program for bibliometric mapping”. Scientometrics, 84(2), 523–538.
Van Eck, N. J., & Waltman, L. (2014). Visualizing bibliometric networks. In Y. Ding, R. Rousseau, & D. Wolfram (Eds.), Measuring scholarly impact: Methods and practice (pp. 285–320). Springer.
Veloso, D. T. M. (2022). “Safety and security issues, gender-based violence and militarization in the time of armed conflict: The experiences of internally displaced people from Marawi City”. Frontiers in Human Dynamics, 3, 703193.
Vonsivers, P. (1995). Die Medina von Fes. Geographische Beitrage zur Persistenz und Dynamik, Verfall und Erneuerung Einer Traditionellen Islamischen Stadt in Handlungstheoretischer Sicht, by A. Escher, E. Wirth, F. Meyer, & C. Pfaffenbach. International Journal of Middle East Studies.
Wolper, E. S. (2014). “Islamic architecture and institutions in the late medieval city”. History Compass, 12(12), 912-923.
Yavuzyılmaz, A., & Şimşir, Z. (2023). “Konya Kemaliye/Küçük Karatay Medresesi Üzerine Bir Restitüsyon Denemesi”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (58), 135-168.
Zhu, J., & Liu, W. (2020). “A tale of two databases: the use of Web of Science and Scopus in academic papers”. Scientometrics, 123, 381-395. Zupic, I., & Čater, T. (2015). “Bibliometric methods in management and organization”. Organizational Research Methods, 18(3), 429-472.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kentleşme Politikaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Berfin Göksoy Sevinçli ^*
0000-0001-9686-509X
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

16 Ekim 2025

Yayımlanma Tarihi

20 Ekim 2025

Gönderilme Tarihi

4 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

25 Temmuz 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 34 Sayı: 4

IZ

https://izlik.org/JA37SY47EU

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Göksoy Sevinçli, B. (2025). İslam Şehri Literatürüne Bibliyometrik Bir Bakış: Tematik Yönelimler ve Araştırma Eğilimlerinde Dönüşüm. Çağdaş Yerel Yönetimler, 34(4), 1-38. https://izlik.org/JA37SY47EU

AMA

1.Göksoy Sevinçli B. İslam Şehri Literatürüne Bibliyometrik Bir Bakış: Tematik Yönelimler ve Araştırma Eğilimlerinde Dönüşüm. ÇYY. 2025;34(4):1-38. https://izlik.org/JA37SY47EU

Chicago

Göksoy Sevinçli, Berfin. 2025. “İslam Şehri Literatürüne Bibliyometrik Bir Bakış: Tematik Yönelimler ve Araştırma Eğilimlerinde Dönüşüm”. Çağdaş Yerel Yönetimler 34 (4): 1-38. https://izlik.org/JA37SY47EU.

EndNote

Göksoy Sevinçli B (01 Ekim 2025) İslam Şehri Literatürüne Bibliyometrik Bir Bakış: Tematik Yönelimler ve Araştırma Eğilimlerinde Dönüşüm. Çağdaş Yerel Yönetimler 34 4 1–38.

IEEE

[1]B. Göksoy Sevinçli, “İslam Şehri Literatürüne Bibliyometrik Bir Bakış: Tematik Yönelimler ve Araştırma Eğilimlerinde Dönüşüm”, ÇYY, c. 34, sy 4, ss. 1–38, Eki. 2025, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA37SY47EU

ISNAD

Göksoy Sevinçli, Berfin. “İslam Şehri Literatürüne Bibliyometrik Bir Bakış: Tematik Yönelimler ve Araştırma Eğilimlerinde Dönüşüm”. Çağdaş Yerel Yönetimler 34/4 (01 Ekim 2025): 1-38. https://izlik.org/JA37SY47EU.

JAMA

1.Göksoy Sevinçli B. İslam Şehri Literatürüne Bibliyometrik Bir Bakış: Tematik Yönelimler ve Araştırma Eğilimlerinde Dönüşüm. ÇYY. 2025;34:1–38.

MLA

Göksoy Sevinçli, Berfin. “İslam Şehri Literatürüne Bibliyometrik Bir Bakış: Tematik Yönelimler ve Araştırma Eğilimlerinde Dönüşüm”. Çağdaş Yerel Yönetimler, c. 34, sy 4, Ekim 2025, ss. 1-38, https://izlik.org/JA37SY47EU.

Vancouver

1.Berfin Göksoy Sevinçli. İslam Şehri Literatürüne Bibliyometrik Bir Bakış: Tematik Yönelimler ve Araştırma Eğilimlerinde Dönüşüm. ÇYY [Internet]. 01 Ekim 2025;34(4):1-38. Erişim adresi: https://izlik.org/JA37SY47EU