Evaluation of Emergency Assembly Areas with the AHP Method from the Perspective of Occupational Safety Experts

Öz

Occupational safety specialists are people who identify possible dangerous situations in the workplace and implement protective and preventive practices to prevent these hazards from turning into risks. They also play an important role in determining emergency assembly areas. Since workplaces have a dynamic structure, events that require emergency situations can occur very often compared to residential units. Occupational safety specialists are experts and have a high level of competence in combating all kinds of negative effects (earthquake, sabotage, accident, fire, etc.) that may affect the business ecosystem. For this reason, it is thought that it will be important to benefit from the knowledge and experience of occupational safety experts in the determination of emergency assembly areas in settlements. This study was conducted to evaluate the assembly areas in emergency and disaster situations from the perspective of occupational safety experts. In the study, the Analytical Hierarchy Process (AHP) method, one of the Multi-Criteria Decision-Making Methods (MCDM), was used. AHP is a method that incorporates objective and subjective views into the process. What makes this method superior to other MCDM methods is that it allows the inclusion of qualitative and quantitative elements in the process. In the study, the criteria and the sub-criteria related to these criteria were prepared by considering the literature research and the opinions of experts in the field and were applied face-to-face to the occupational safety experts. Microsoft Excel was used in the solution of the study and the results of each analysis were consistent. Accordingly, as a result of the comparison made between the criteria, the criterion with the highest weight was 0.4294 assembly area security, followed by 0.3602 assembly area access and 0.2104 assembly area characteristics, respectively.

Anahtar Kelimeler

• Emergency Assembly Areas
• AHP
• Safety Experts

İş Güvenliği Uzmanlarının Bakış Açısıyla Acil Durum Toplanma Alan Özelliklerinin AHP Yöntemi ile Değerlendirilmesi

Öz

İş güvenliği uzmanları, işyerlerinde muhtemel tehlikeli durumları tespit eden ve bu tehlikelerin riske dönüşmesini önlemek için koruyucu ve önleyici uygulamaları hayata geçiren kişilerdir. Aynı zamanda acil durum toplanma alanlarının belirlenmesinde önemli rol oynamaktadırlar. İşyerleri dinamik bir yapıya sahip olduğundan yerleşim birimlerine nazaran çok sık acil durum gerektiren olaylar yaşanabilmektedir. İş güvenliği uzmanları işletme ekosistemini etkileyebilecek her türlü olumsuz etkiyle (depremi, sabotaj, kaza, yangın vb.) mücadele konusunda uzman ve yetkinlik düzeyi yüksek kişilerdir. Bu nedenle yerleşim birimlerinin olduğu yerlerde acil durum toplanma alanlarının belirlenmesinde iş güvenliği uzmanlarının bilgi ve tecrübelerinden faydalanılmasının önemli olacağı düşünülmektedir. Bu çalışma iş güvenliği uzmanlarının bakış açısıyla acil ve afet durumlarında toplanma alanlarının değerlendirilmesine yönelik yapılmış bir çalışmadır. Çalışmada Çok Kriterli Karar Verme Yöntemlerinden (ÇKKV) Analitik Hiyerarşi Proses (AHP) yöntemi kullanılmıştır. AHP, objektif ve subjektif görüşleri sürece dahil eden bir yöntemdir. Bu yöntemin diğer ÇKKV yöntemlerinden üstün kılan yanı kalitatif ve kantitatif unsurları sürece dahil edilmesine imkân sağlamasıdır. Çalışmada kriter ve bu kriterlere bağlı alt kriterler, literatür araştırması ve alanında uzman kişilerin görüşleri dikkate alınarak hazırlanmış ve iş güvenliği uzmanlarına yüz yüze uygulanmıştır. Çalışmanın çözümünde Microsoft Excel kullanılmış ve yapılan her bir analiz sonucu tutarlı çıkmıştır. Buna göre kriterler arasında yapılan karşılaştırma sonucunda en yüksek ağırlığa sahip kriter, 0.4294 toplanma alan güvenliği olurken bunu sırası ile 0.3602 toplanma alanına erişim, 0.2104 toplanma alan özelliği takip etmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Acil Durum Toplanma Alanları
• AHP
• İş Güvenliği Uzmanları

Kaynakça

1. Aksoy Y., Turan A. Y., Atalay H., (2009), Istanbul Fatih ilçesi yeşil alan yeterliliğinin marmara depremi öncesi ve sonrası değerleri kullanılarak incelenmesi, Uludağ Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 14(2), 137-150.
2. Aman D.D., (2019), Olası Marmara Depreminde Toplanma Alanları Yer Seçim Kriterlerinin Belirlenmesi: İstanbul Bağcılar Örneği, Doktora Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul.
3. Cheng H., Yang, X. K., (2012), A Comprehensive Evaluation Model for Earthquake Emergency Shelter, Sustainable Transportation Systems, Ninth Asia Pacific Transportation Development Conference, Chongqing, China: American Society of Civil Engineers, 412-422.
4. Chu J.Y., Su Y.P., (2010), Comprehensive Evaluation Index System in the Application for Earthquake Emergency Shelter Site, Advanced Materials Research, 156-157, 79-83. doi: 10.4028/www.scientific.net/amr.156-157.79.
5. Çatay B., Başar A., Ünlüyurt T., (2008), İstanbul’da acil yardım istasyonlarının yerlerinin planlanması, Endüstri Mühendisliği Dergisi, 19(4), 20-35.
6. Çınar A.K., Akgün Y., Maral H., (2018), Afet Sonrası acil toplanma ve geçici barınma alanlarının planlanmasındaki faktörlerin incelenmesi: İzmir-Karşıyaka örneği, Planlama Dergisi, 28(2), 179-200.
7. Çiçekdağı H.İ., Kırış Ş., (2012), Afet istasyonu ve toplanma merkezi̇ için yer seçimi̇ ve bir uygulama, Dumlupınar Üniversitesi Fen Bilimler Dergisi, (028), 67-76.
8. Dayanır H., Çınar A. K., Akgün Y., Çorumluoğlu Ö., (2022), Delphi yöntemi kullanarak afet sonrası geçici barınma alanı seçimi ve planlaması ölçütlerinin belirlenmesi: Izmir/Seferihisar örneği, Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 8(1), 87-102.

9. Demirkurt H., (2019), Parklarda iş sağlığı ve güvenliği uygulamaları, toplanma alanı ve deprem parkı entegrasyonu, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi, İstanbul.
10. Dekle J., Lavieri M.S., Martin E., Emir-Farinas H., Francis R.L., (2005), A Florida county locates disaster recovery centers, Interfaces, 35(2), 133-139.
11. Duruel, M.C., (2020), İşyeri Afet ve Acil Durum Planlarının Geliştirilmesi; Kırtasiye Malzemeleri Üretim Sahası Örneği, Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Sakarya.
12. Ekin E., Sarıkaya Z., (2021), AHP tabanlı TOPSİS yöntemi ile afet sonrası acil toplanma alanlarının belirlenmesine yönelik bir uygulama, Social Sciences Research Journal, 10(3), 696-713.
13. Erden T., Coşkun M. Z., (2010), Acil durum servislerinin yer seçimi: Analitik Hiyerarşi Yöntemi ve CBS entegrasyonu, İTÜ Dergisi/ Mühendislik, 9(6), 37-50.
14. Gerdan S., Şen A., (2020), Kocaeli/Başiskele ilçesi afet ve acil durum toplanma alanlarının yeterliklerinin değerlendirilmesi, Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 8(2), 489 – 500.
15. Rashidi A., Attar M., Givechi S., Nasbi N., (2013), Site selection of temporary housing after earthquake by GIS and AHP method Case study: Region 6 of Shiraz, Journal of Urban- Regional Studies and Research, 5(17), 101-118.
16. Gökgöz B.İ., İlerisoy Z.Y., Soyluk A., (2020), Acil durum toplanma alanlarının AHP yöntemi ile değerlendirilmesi, Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 19(2020), 935-945.
17. Gupta R.K., (2016), Chapter 34 - Food safety during disasters, Food Safety in the 21st Century: Public Health Perspective’in İçinde, (Gupta R.K., Dudeja and Minhas S. Eds.), Academic Press, San Diego, ss. 427-434.
18. Junian J., Azizifar V., (2018), The Evaluation of temporary shelter areas locations using geographic information system and analytic hierarchy process, Civil Engineering Journal, 4(7), 1678-1688.
19. JICA, (2002), Türkiye Cumhuriyeti Istanbul ili sismik mikro-bölgeleme dahil afet önleme/azaltma temel planı çalışması, Japon Uluslararası İş Birliği Ajansı (JICA) ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB), İstanbul, Türkiye.
20. Karaman H., Erden T., (2014), Net earthquake hazard and elements at risk (NEaR) map creation for city of Istanbul via spatial multi-criteria decision analysis, Natural Hazards, (73), 685-709.
21. Kongsomsaksakul S., Yang C., Chen A., (2005), Shelter location-allocation model for flood evacuation planning, Journal of the Eastern Asia Society for Transportation Studies, (6), 4237-4252.
22. Mengi O., Erdin H.E., (2018), Afet ve acil durumlarda toplanma alanlarının yönetimi: tasarım ve sistematik yaklaşımlar, 2nd International Symposium on Natural Hazards and Disaster Management (ISHAD2018), 04-06 May, Sakarya, Türkiye, ss. 602-611.
23. Ülengin F., (1992), Ulaşım problemlerinde analitik hiyerarşi yaklaşımı: İstanbul için bir uygulama, TMMOB İstanbul 2. Kent İçi Ulaşım Kongresi Bildirileri, ss. 103-121.
24. Ünal Ö.F., (2012), Performans değerlemede analitik hiyerarşi prosesi (AHP) uygulamaları, Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 7(1), 37-55.
25. Ömürgönülşen M., Menten C., (2021), Bulanık TOPSIS yöntemi ile Ankara ili için olası afet sonrası geçici barınma alanlarının seçimi, Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 7(1), 159-175.
26. Önder G., Önder E., (2018), Analitik hiyerarşi süreci, Dora Yayıncılık, Bursa, ss.22.
27. Özbek A., (2017), Çok kriterli karar verme yöntemleri ve excel ile problem çözümü, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 336ss.
28. Palazca A., (2020), Afet sonrası toplanma alanlarının analizi: Denizli örneği, Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi, Denizli.
29. Pekşen M.F., Taşcı T., Uyaroğlu Y., (2022), İşyerlerindeki acil durum toplanma bölgeleri sayısının bulanık mantık temelli optimizasyonu, International Journal of 3D Printing Technologies and Digital Industry, 6(1), 1-12.
30. Phua M.H., Minowa M., (2005), A GIS-basedmulti criteria decision making approach to forest conservation planning at a landscape scale: a casestudy in the Kinabalu Area, Sabah, Malaysia, Landscapeand Urban Planning, 71(2-4), 207–222.
31. Rezaei S., (2014), Developement of a decision support model for the optimum shelter location following a disaster, Master Thesis, Istanbul Technical University, İstanbul, Turkey.
32. Saaty T. L., (1980), The analytic hierarchy process, Mc Graw-Hill, New York.
33. Saaty T. L., (2008), Decision making with the analytich hieararchy process, Int. J. Services Sci., 1(1), 83-86.
34. Selim H, Özkarahan İ., (2003), Acil Servis Araçları Yerleşiminin Belirlenmesinde Yeni Bir Model, Endüstri Mühendisliği, 14(1), 18-27.
35. Soltani A., Ardalan A., Boloorani A.D., Haghdoost A., Hosseinzadeh-Attar M.J., (2015), Criteria for site selection of temporaryshelters after earthquakes: a delphi panel, PLoS Currents, 7, 1-13. doi: 10.1371/currents.dis.07ae4415115b4b3d71f99ba8b304b807.
36. Singh K.B., (2008), Handbook of disaster management techniques and guidelines, Rajat Publications, New Delhi, India, 312ss.
37. Şirin M., Ocak F., (2020), Gümüşhane şehri'nde afet ve acil durum toplanma alanlarının coğrafi bilgi sistemleri ortamında değerlendirilmesi, Doğu Coğrafya Dergisi, 25(44), 85-106.
38. Şekkeli Z. H., (2020), Afet ve acil durum lojistiği kapsamında acil durum toplanma merkezi seçiminde AHP yöntemi: Kahramanmaraş on iki şubat belediyesinde bir uygulama, İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 9(2), 903-930.
39. Tarabanis K., Tsionas I., (1999), Using network analysis for emergency planning in case of earthquake, Transactions in GIS, 3-2, 187-197.
40. Taylan S., (2018), Afet sonrası acil toplanma ve geçici barınma alanları standartlarının değerlendirilmesi, Çankırı ili örneği, Yüksek Lisans Tezi, Çanakkale On Sekiz Mart Üniversitesi, Çanakkale.
41. Tüzemen A., Özdağoğlu A., (2007), Doktora öğrencilerinin eş seçiminde önem verdikleri kriterlerin analitik hiyerarşi süreci yöntemi ile belirlenmesi, Atatürk Üniversitesi İİBF Dergisi, 21(1), 215-232.
42. Timor M., (2011), Analitik Hiyerarşi Prosesi, Türkmen Kitabevi, İstanbul, 304ss.
43. UNISDR, (2019), Terminolgy on Disaster Risk Reduction, UNISDR (The United Nations Office for Disaster Risk Reduction), http://www.unisdr.org/, [Erişim 20 Temmuz 2022].
44. URL-1, (2021), Afet ve Acil Durum Harcamaları Yönetmeliği, Resmî Gazete Tarih: 6 Mart 2011, Sayı: 27866, http:/www.mevzuat.gov.tr, [Erişim 22 Kasım 2021].
45. URL-2, (2022), Assembly Area Requirements You Should Know, https://www.evacservices.com.au/assembly-area-requirements/, [Erişim 20 Temmuz 2022].
46. URL-3, (2022), City Fire Protection Web, Evacuation Procedures: Choosing your Assembly Point, https://www.cityfire.co.uk /news/evacuation-procedures -choosing-your-assembly-point/, [Erişim 20 Temmuz 2022].
47. URL-4, (2021), İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmeliği, Resmî Gazete Tarihi 29 Aralık 2012, Sayısı: 28512, http://www.mevzuat.gov.tr/, [Erişim 19 Kasım 2021].
48. Yalçıner Çal D., Aydemir E., (2018), Yerleşke içi Acil Durum Toplanma Yerlerinin Belirlenmesi: Süleyman Demirel Üniversitesi Örneği, Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 6(3), 520 – 531.
49. Zakarian A., Kusiak A., (1999), Forming teams: an analytical approach, IEE Transactions, 31(1), 85-97.