Determining the Natural Disaster Diversity of Van Province by Fine Kinney Risk Assessment Method (FK-RAM)

Öz

The study area covers the province of Van in eastern Turkey. There is a limited number of studies conducted in Turkey using the risk assessment method (RAM). RAM, which was previously applied by researchers for Bitlis, was applied for the first time for Van province. The study carried out in Van, which has similar geographical conditions and disaster diversity to Bitlis, aimed to fill a gap. There are many parameters that make Van province risky in terms of natural disasters. Neotectonics, geology, geomorphology and climatic characteristics of the province are among these parameters. In the study, temporal and spatial analyses were made using avalanche, landslide, rock fall and flood parameters and risk classifications were revealed. Fine-Kinney RAM has been used in many disciplines, especially in occupational health and safety studies. In terms of the diversity of natural disasters in the field, there are points with "Acceptable risk" characteristics as well as "Very high risk" and "High risk" areas have been identified. It is calculated that the southwestern and northwestern parts of Van province have "Very high risk" and "High risk" in terms of landslides, avalanches and rock falls due to its highly sloping topographical structure and meteorological conditions. Morphologically, it was calculated that the slopes where the slope decreases, at the mouths of the tributaries connected to the main tributaries and towards the valley floors carry a "High risk" of flooding. Finally, high-risk areas in Van were identified by risk rating of four natural disaster types. Therefore, it is recommended that risk assessment results should be taken into consideration with a proactive perspective. In this way, it is clear that loss of life and property will be prevented.

Anahtar Kelimeler

• Van
• Risk Assessment
• Fine-Kinney
• Natural Disaster

Van İlinin Doğa Kaynaklı Afet Çeşitliliğinin Fine-Kinney Risk Değerlendirme Metodu (FK-RDM) ile Ortaya Konulması

Öz

Çalışma alanı Türkiye’nin doğusunda bulunan Van ilini kapsamaktadır. Türkiye’de risk değerlendirme metodu (RDM) kullanılarak yapılmış çalışma sınırlı sayıdadır. Daha önce araştırmacılarca Bitlis için uygulanan RDM, Van ili için ilk kez uygulanmıştır. Bitlis’e benzer coğrafi koşullara ve afet çeşitliliğine sahip olan Van’da gerçekleştirilen çalışmayla bir eksikliğin giderilmesi hedeflenmiştir. Van ilini yersel, meteorolojik, endüstriyel, sosyal vb. afet bakımından riskli kılan birçok parametre vardır. İlin neotektoniği, jeolojisi, jeomorfolojisi ve iklimsel özellikleri bu parametreler arasındadır. Çalışmada çığ, heyelan, kaya düşmesi, su baskını afetleri kullanılarak zamansal ve mekânsal analizler yapılarak risk sınıflandırmaları ortaya konulmuştur. Başta iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarında olmak üzere birçok disiplinde Fine-Kinney RDM kullanılmıştır. Sahada afet çeşitliliği bakımından ‘‘Kabul edilebilir risk’’ özelliğine sahip noktalar olduğu gibi ‘‘çok yüksek riskli’’ ve ‘‘yüksek riskli’’ alanlarda tespit edilmiştir. Van’ın güneybatı ve kuzeybatı kesimlerinin fazla eğimli topoğrafik yapısı ve meteorolojik koşulları nedeniyle heyelan, çığ, kaya düşmesi bakımından ‘‘çok yüksek risk’’ ve ‘‘yüksek risk’’ taşıdığı hesaplanmıştır. Morfolojik olarak eğimin azaldığı yamaçlar, akarsuyun ana koluna bağlanan yan kol ağızlarında ve vadi tabanlarına doğru su baskınlarının ‘‘yüksek risk’’ taşıdığı hesaplanmıştır. Nihai olarak Van’da dört farklı afet türünün risk derecelendirilmesi yapılarak yüksek riskli bölgeler belirlenmiştir. Bu yüzden proaktif bakış açısıyla risk değerlendirme sonuçlarının dikkate alınması önerilmektedir. Bu sayede can ve mal kayıplarının önüne geçileceği açıktır.

Anahtar Kelimeler

• Van ili
• Risk Değerlendirmesi
• Fine-Kinney
• Doğal Afet

Kaynakça

1. AFAD, (2021), Van İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP), T.C. Van Valiliği, İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü, https://van.afad.gov.tr/ kurumlar/van.afad/KUTUPHANE/IL-PLANLARI/VAN-IRAP.pdf, [Erişim 17 Şubat 2022].
2. AFAD, (2014), Açıklamalı Afet Yönetimi Terimleri Sözlüğü, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), Ankara, 254ss.
3. AFAD, (2018), Türkiye’de Afet Yönetimi ve Doğa Kaynaklı Afet İstatistikleri, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/35429/xfiles/turkıye de afetler.pdf, [Erişim 25 Nisan 2023].
4. AFAD, (2020), Afet Yönetimi Kapsamında 2019 Yılına Bakış ve Doğa Kaynaklı Olay İstatistikleri, T.C. İçişleri Bakanlığı, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), Ankara, 100ss.
5. AFAD, (2021), 2020 Yılı Doğa Kaynaklı Olay İstatistikleri, T.C. İçişleri Bakanlığı, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Istatistikler/2020yilidogakaynakliolayistatistikleri.pdf, [Erişim 25 Nisan 2023].
6. Atalay İ., (2013), Doğa Bilimleri Sözlüğü, META Basım Matbaacılık Hizmetleri, İzmir, 528ss.
7. Avşin N., Çakı D.T., (2021), Çatak - Bahçesaray (Van) Karayolu Üzerindeki Çığa Duyarlı Alanların Belirlenmesi, Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi, 7, 30-47.
8. Baç N., (2021), İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Analizine Yeni Bir Anfis Yaklaşımı, Doktora Tezi, İstanbul Ticaret Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Ana Bilim Dalı, İstanbul.

9. Derse O., (2021), A new approach to the Fine Kinney method with AHP based ELECTRE I and math model on risk assessment for natural disasters, Coğrafya Dergisi, 42, 155-164.
10. Ekinci R., Büyüksaraç A., Ekinci Y.L., Işık E., (2020), Bitlis İlinin Doğal Afet Çeşitliliğinin Değerlendirilmesi, Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 6(1), 1-11.
11. Ekinci R., Büyüksaraç A., Ekinci Y.L., Işık E., (2018), Risk assesment of natural disasters for Bitlis province using Fine-Kinney method, International Conference on Stem and Educational Sciences, 3-5 May, Muş, ss.230-231.
12. Fine W.T., Kinney W.D., (1971), Mathematical evaluation for controlling hazards, Journal of Safety Research, 3, 157-166.
13. Gökçe O., Özden Ş., Demir A., (2008), Türkiye’de afetlerin mekânsal ve istatistiksel dağılımı: afet bilgileri envanteri, T.C. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Afet İşleri Genel Müdürlüğü, Afet Etüt ve Hasar Tespit Daire Başkanlığı Raporu, Ankara, 126ss.
14. Hoyois P., Below R., Scheuren J-M., Guha-Sapir D., (2007), Annual disaster statistical review: numbers and trends, Centre for Research on the Epidemiology of Disasters (CRED), Brussels, Belgium, https://reliefweb.int/attachments/67cdd1e8-6b0f-3aa4-8127-7c22a1584163/ Annual%20Disaster%20Statistical%20Review.pdf, [Erişim 27 Nisan 2023].
15. Işık E., Büyüksaraç A., Ekinci Y.L., Aydın M.C., (2022), Determination of Rockfall Risk Using Fine-Kinney Methodology for Bitlis Downtown Area, Eastern Türkiye, Disaster Science and Engineering, 8(2022), 1-17.
16. Kadıoğlu M., (2008), Modern, Bütünleşik Afet Yönetiminin Temel İlkeleri, Afet Zararlarını Azaltmanın Temel İlkeleri’nin İçinde, (Kadıoğlu M., Özdamar E., Ed.), JICA Türkiye Ofisi Yayınları, Yayın No: 2, Ankara, ss.1-34.
17. Kadıoğlu M., (2011), Afet Yönetimi Beklenilmeyeni Beklemek, En Kötüsünü Yönetmek, Marmara Belediyeler Birliği Yayınları, Yayın No: 65, İstanbul, 220ss.
18. Kalkancı Ç., (2014), Doğal Afet Yönetiminde Kış Koşulları ile Mücadelede Acil Müdahale Ekiplerinin Organizasyonu, Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı, İstanbul.
19. Karadağ T., (2022), Askeri Birliklerde İş Sağlığı ve Güvenliğinin Verimliliğe Etkisi ve Çözüm Önerileri, Doktora Tezi, İstanbul Ticaret Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı, İstanbul.
20. Kinney G.F., Wiruth A.D., (1976), Practical Risk Analysis for Safety Management, NWC Technical Publication 5865, Naval Weapons Center, China Lake CA, USA.
21. Kundak S., Kadıoğlu M., (2011), İlk 72 Saat, T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Ankara, 53ss. Mata-Lima H., Alvino-Borba A., Pinheiro A., Mata-Lima A., Almeida J.A., (2013), Impacts of natural disasters on environmental and socio-economic systems: What makes the difference? Ambiente & Sociedade, 14(3), 45-64.
22. Mutlu S., Cindioğlu İ., Selçuk A.S., (2022), Van İli Kaya Düşmesi Duyarlılık Haritasının Oluşturulması ve Afetsellik Açısından Değerlendirilmesi, Afet ve Risk Dergisi, 5(1), 270-281.
23. Özçelik A., (2013), İş Sağlığı ve Güvenliğinde Fine–Kinney Yöntemiyle Risk Yönetimi: Mermer İşletmesi Örneği, Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
24. Özey R., (2006), Afetler Coğrafyası, Aktif Yayınevi, İstanbul, 214ss.
25. SBB, (2023), Deprem Sonrası Değerlendirme Raporu, Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Raporu, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (SBB), https://www.sbb.gov.tr./wp-content/uploads/2023/03/2023-Kahramanmaras-ve-Hatay-Depremleri-Raporu.pdf, [Erişim 27 Nisan 2023].
26. Şengör A.M.C., Kidd W.S.F., (1979), Postcollisional tectonics of the Turkish-Iranian plateau and a comparison with Tibet, Tectonophysics, 55(3-4), 361-376.
27. Şengör A.M.C., Yılmaz Y., (1981), Tethyan evolution of Turkey: A plate tectonic approach, Tectonophysics, 75(3-4), 181-190, 193-199, 203- 241.
28. Şengör A.M.C., Yazici M., (2020), The aetiology of the neotectonic evolution of Turkey, Mediterranean Geoscience Reviews, 2(3), 327-339.
29. Tabak P., Büyükakıncı B.Y., (2023), Risk Analysis of Restoration Works By Fine Kinney Method: An Evaluation Over Masonry Civil Architecture Examples In Fatih District, Istanbul, International Journal of Conservation Science, 14(1), 19-32.
30. Taş İ., (2022), Ormancılıkta mekanik üretim çalışmalarında makine kaynaklı başlıca risk faktörlerinin değerlendirilmesi, Doktora Tezi, Bursa Teknik Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Orman Mühendisliği Ana Bilim Dalı, Bursa.
31. Uluğ A., (2009), Nasıl bir afet yönetimi?, TMMOB İzmir Kent Sempozyumu, 08-10 Ocak, İzmir, ss.1-18.
32. Üzel N., Öztürk D., (2021), Van İli Heyelan Duyarlılığının Frekans Oranı Yöntemiyle Analizi, Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 26(3), 865-884.