Araştırma Makalesi

Taş Ocağında Patlatmalı Kazı Kaynaklı Zemin Titreşimleri, Hava Şoku ve Şev Duraylılığının İncelenmesi: Örnek Bir Uygulama

Cilt: 11 Sayı: 2 27 Temmuz 2025
PDF İndir
EN TR

Taş Ocağında Patlatmalı Kazı Kaynaklı Zemin Titreşimleri, Hava Şoku ve Şev Duraylılığının İncelenmesi: Örnek Bir Uygulama

Öz

Bu çalışma kapsamında, Trabzon ili Araklı ilçesinde faaliyet gösteren bir taşocağında gerçekleştirilen patlatmalı kazıların çevresel etkileri, kazı sonrası ve sismik yük etkisindeki duraylılığı ve buna ek olarak özellikle en yakın yerleşim yerinde oluşturabileceği titreşim ve hava şoku değerlendirilmiştir. Arazi çalışmaları sürecinde, Instantel Micromate marka sismograf ile beş farklı patlatma sırasında ölçümler alınmış ve veriler analiz edilmiştir. Elde edilen veriler, 2022 yılında yenilenen “Çevresel Gürültü Kontrol Yönetmeliği” (ÇGKY) kapsamında maden ve taş ocakları için belirlenen yeni sınır değerlerle karşılaştırılmış; ayrıca eski Türk standardı, USBM RI 8507 (USA) ve DIN 4150-3 (Alman) standartlarıyla karşılaştırmalı analizi gerçekleştirilmiştir. Yapılan değerlendirmeler sonucunda, ölçülen yer sarsıntısı ve hava şoku düzeylerinin her bir patlatma için ilgili yönetmelik sınırlarının altında kaldığı, arazide yapılan gözlemler sonucunda da en yakın yerleşim alanlarındaki yapılarda yapısal hasara yol açmayacağı belirlenmiştir. Karşılaştırmalı analizler ise yeni Türk standardı ile DIN 4150-3 ve USBM standartlarının daha koruyucu yaklaşımlar sunduğunu göstermiştir. Taş ocağı işletmesi için tasarlanan şev geometrisi kazı sonrası mevcut durumda ve sismik yük etkisinde duraylılık değerlendirmesi yapılmış ve güvenlik sayısının SRF>1.5 olduğu belirlenmiştir. Böylece duraylılık değerlendirmesinde elde edilen güvenlik sayısı ve deformasyonlar, işletme sınırlarında yapılacak patlatmalı kazı işleminden etkilenmeyeceği öngörülmektedir. Bu çalışma, taşocaklarında gerçekleştirilen patlatmalı kazıların çevresel etkilerinin yasal sınırlar çerçevesinde sistematik ve karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi ve ocak duraylılığına yönelik örnek bir uygulama sunmakta olup, benzer projeler için “Çevresel Etki Değerlendirme” (ÇED) süreçlerinde kaynak olarak değerlendirilebilir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Blair, D. P. (1990, August 26–31). Some problems associated with standard charge weight vibration scaling laws [Symposium presentation]. 3rd International Symposium on Fragmentation by Blasting, Brisbane Queensland, Australia.
  2. Feher, J., Cambal, J., Pandula, B., Kondela, J., Sofranko, M., Mudarri, T., & Buchla, I. (2021). Research of the technical seismicity due to blasting works in quarries and their impact on the environment and population. Applied Sciences, 11, Article 2118. https://doi.org/10.3390/app11052118
  3. Fu, B., Ji, H., Pei, J., & Wei, J. (2024). Numerical computation-based analysis of blasting vibration effects and slope stability in an open-pit quarry. Fire, 7, Article 420. https://doi.org/10.3390/fire7110420
  4. German Institute for Standardisation. (1999). DIN 4150-3: Structural vibration – Part 3: Effects of vibration on structures. Beuth Verlag GmbH.
  5. Hoek, E. & Marinos, P. (2000). Predicting tunnel squeezing problems in weak heterogeneous rock masses. Tunnels and Tunnelling International, Part 1 – November 2000, Part 2 – December 2000. https://www.rocscience.com/assets/resources/learning/hoek/ Predicting-Tunnel-Squeezing-Problems-in-Weak-Heterogeneous-Rock-Masses-2000.pdf
  6. Hoek, E., & Bray, J. W. (1981). Rock Slope Engineering (Revised 3rd edition). Institution of Mining and Metallurgy.
  7. Hoek, E., Carranza-Torres, C. T., & Corkum, B. (2002, July 7–10). Hoek-Brown failure criterion-2002 edition [Symposium presentation]. 5th North American Rock Mechanics Symposium, Toronto, Canada.
  8. Jiang, N., Lyu, G., Wu, T., Zhou, C., Li, H., & Yang, F. (2023). Vibration effect and ocean environmental impact of blasting excavation in a subsea tunnel. Tunnelling and Underground Space Technology, 131, Article 104855. https://doi.org/10.1016/j.tust.2022.104855

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Çevresel Değerlendirme ve İzleme, Uygulamalı Jeoloji

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

27 Temmuz 2025

Gönderilme Tarihi

13 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

11 Temmuz 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 11 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Çavuşoğlu, İ., & Alemdağ, S. (2025). Taş Ocağında Patlatmalı Kazı Kaynaklı Zemin Titreşimleri, Hava Şoku ve Şev Duraylılığının İncelenmesi: Örnek Bir Uygulama. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 11(2), 557-571. https://doi.org/10.21324/dacd.1698643
AMA
1.Çavuşoğlu İ, Alemdağ S. Taş Ocağında Patlatmalı Kazı Kaynaklı Zemin Titreşimleri, Hava Şoku ve Şev Duraylılığının İncelenmesi: Örnek Bir Uygulama. Doğ Afet Çev Derg. 2025;11(2):557-571. doi:10.21324/dacd.1698643
Chicago
Çavuşoğlu, İbrahim, ve Selçuk Alemdağ. 2025. “Taş Ocağında Patlatmalı Kazı Kaynaklı Zemin Titreşimleri, Hava Şoku ve Şev Duraylılığının İncelenmesi: Örnek Bir Uygulama”. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi 11 (2): 557-71. https://doi.org/10.21324/dacd.1698643.
EndNote
Çavuşoğlu İ, Alemdağ S (01 Temmuz 2025) Taş Ocağında Patlatmalı Kazı Kaynaklı Zemin Titreşimleri, Hava Şoku ve Şev Duraylılığının İncelenmesi: Örnek Bir Uygulama. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi 11 2 557–571.
IEEE
[1]İ. Çavuşoğlu ve S. Alemdağ, “Taş Ocağında Patlatmalı Kazı Kaynaklı Zemin Titreşimleri, Hava Şoku ve Şev Duraylılığının İncelenmesi: Örnek Bir Uygulama”, Doğ Afet Çev Derg, c. 11, sy 2, ss. 557–571, Tem. 2025, doi: 10.21324/dacd.1698643.
ISNAD
Çavuşoğlu, İbrahim - Alemdağ, Selçuk. “Taş Ocağında Patlatmalı Kazı Kaynaklı Zemin Titreşimleri, Hava Şoku ve Şev Duraylılığının İncelenmesi: Örnek Bir Uygulama”. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi 11/2 (01 Temmuz 2025): 557-571. https://doi.org/10.21324/dacd.1698643.
JAMA
1.Çavuşoğlu İ, Alemdağ S. Taş Ocağında Patlatmalı Kazı Kaynaklı Zemin Titreşimleri, Hava Şoku ve Şev Duraylılığının İncelenmesi: Örnek Bir Uygulama. Doğ Afet Çev Derg. 2025;11:557–571.
MLA
Çavuşoğlu, İbrahim, ve Selçuk Alemdağ. “Taş Ocağında Patlatmalı Kazı Kaynaklı Zemin Titreşimleri, Hava Şoku ve Şev Duraylılığının İncelenmesi: Örnek Bir Uygulama”. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, c. 11, sy 2, Temmuz 2025, ss. 557-71, doi:10.21324/dacd.1698643.
Vancouver
1.İbrahim Çavuşoğlu, Selçuk Alemdağ. Taş Ocağında Patlatmalı Kazı Kaynaklı Zemin Titreşimleri, Hava Şoku ve Şev Duraylılığının İncelenmesi: Örnek Bir Uygulama. Doğ Afet Çev Derg. 01 Temmuz 2025;11(2):557-71. doi:10.21324/dacd.1698643

Cited By

Creative Commons License
Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License ile lisanlanmıştır.