Assessment of Vulnerability of Informal Settlements to Floods in the Context of Locational Characteristics: The Case of Lale Neighborhood in İzmir

Öz

Settlements exposed to hazards that arise or increase in severity due to climate change are endeavouring to cope with disasters that result in loss of life and property. Floods resulting from excessive rainfall are among the most significant disasters that urban areas are confronted with in this context. Informal settlements, as unplanned structured areas, stand out as highly vulnerable to these disasters due to various factors. In the relevant literature, the location of informal settlements, which is disadvantageous due to their exposure to climate change hazards, is identified as a primary factor contributing to their vulnerability. It is crucial to analyze and evaluate settlement-based vulnerabilities to develop specific adaptation policies that enable informal settlements to recover from disasters with the least damage. From this point of view, by focusing on the locational factor mentioned in the literature this paper aims to evaluate the vulnerability of informal settlement to floods due to climate change through the case of the Lale Neighborhood. The findings indicated the presence of potential variations in vulnerability levels across different geographical locations within the neighborhood. Furthermore, it has also been determined that the presence of a stream increases vulnerability as a factor causing exposure; however, the slope plays a crucial role in reducing vulnerability even if they are located close to the stream in terms of distance.

Anahtar Kelimeler

• Climate Change
• Flood
• Informal Settlement
• Location
• Vulnerability

Gecekondu Alanlarının Yer Seçimi Özellikleri Bağlamında Sellere Karşı Kırılganlığının Değerlendirilmesi: Lale Mahallesi (İzmir) Örneği

Öz

İklim değişikliğine bağlı ortaya çıkan ya da şiddeti artan tehlikelere maruz kalan yerleşimler can ve mal kayıplarıyla sonuçlanan afetlerle başa çıkmaya çalışmaktadır. Aşırı yağışlardan kaynaklanan seller, kentlerin bu kapsamda mücadele ettiği en önemli afetler arasında yer almaktadır. Gecekondu yerleşmeleri plansız yapılaşmış alanlar olarak çeşitli faktörler nedeniyle bu afetlere karşı oldukça kırılgan alanlar olarak ön plana çıkmaktadır. Literatürde gecekondu yerleşmelerinin kırılganlığına neden olan faktörler arasında, yer seçiminin iklim değişikliği tehlikelerine açık dezavantajlı konumu bu faktörlerden biri olarak vurgulanmaktadır. Gecekondu alanlarının afetlerden en az hasarla kurtulmalarını sağlayacak yere özgü uyum politikalarının geliştirilebilmesi için, yerleşim temelli kırılganlıklarının analiz edilmesi ve değerlendirilmesi önem arz etmektedir. Bu gereklilikten hareketle makalede, literatürde sözü edilen yer seçimi faktörüne odaklanılarak, Lale Mahallesi örneği üzerinden gecekondu alanının iklim değişikliği nedeniyle yaşanan sellere karşı kırılganlık durumunun değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Elde edilen sonuçlar, mahalle ölçeğine inildiğinde yer seçimine bağlı olarak değişen kırılganlık düzeyleri olabileceğini ortaya koymuştur. Ayrıca dere varlığının maruziyete neden olan bir faktör olarak kırılganlığı artırdığı; bununla birlikte mesafe olarak dereye yakın konumlansalar bile, eğimin kırılganlığı azaltmada önemli rol oynadığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• İklim Değişikliği
• Sel
• Gecekondu
• Yer Seçimi
• Kırılganlık

Kaynakça

1. Anadolu Ajansı. (2021). İzmir'de sağanak sel ve su baskınlarına neden oldu. 15 Şubat 2021’de https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/izmirde-saganak-sel-ve-su-baskinlarina-neden-oldu/2107828 adresinden alındı.
2. Abunyewah, M., Gajendran, T., & Maund, K. (2018). Profiling Informal Settlements for Disaster Risks. Procedia Engineering, 212, 238–245. https://doi.org/10.1016/j.proeng.2018.01.031
3. Anwana, E. O., & Owojori, O. M. (2023). Analysis of flooding vulnerability in informal settlements literature: Mapping and research agenda. Social Sciences, 12(40), 1–21. https://doi.org/10.3390/socsci12010040
4. Aydın, M. B. S., & Kahraman, E. D. (2022). Aşırı yağışlardan kaynaklanan sellere karşı Türkiye kentlerinin kırılganlık düzeylerinin belirlenmesi. Eksen Dokuz Eylül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi, 3(1), 34–45.
5. Balica, S. F., Wright, N. G., & van der Meulen, F. (2012). A flood vulnerability index for coastal cities and its use in assessing climate change impacts. Natural Hazards, 64, 73–105. https://doi.org/10.1007/s11069-012-0234-1
6. Bambrick, H., Moncada S., & Briguglio M. (2015). Climate change and health vulnerability in informal urban settlements in the Ethiopian Rift Valley. Environmental Research Letters, 10, Article 054014. https://doi.org/10.1088/1748-9326/10/5/054014
7. Borbor-Cordova, M. J., Ger, G., Valdiviezo-Ajila, A. A., Arias-Hidalgo, M., Matamoros, D., Nolivos, I., Menoscal-Aldas, G., Valle, F., Pezzoli, A., & Cornejo-Rodriguez, M. d. P. (2020). An Operational Framework for Urban Vulnerability to Floods in the Guayas Estuary Region: The Duran Case Study. Sustainability, 12(24), Article 10292. https://doi.org/10.3390/su122410292
8. Dandapat, K., & Panda, G. K. (2017). Flood vulnerability analysis and risk assessment using analytical hierarchy process. Model. Earth Syst. Environ, 3, 1627–1646. https://doi.org/10.1007/s40808-017-0388-7

9. Dangol, N., & Carrasco, S. (2019). Residents’ self-initiatives for flood adaptation in informal riverbank settlements of Kathmandu. International Journal of Disaster Risk Reduction, 40, Article 101156. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2019.101156
10. Dodman, D. & Satterthwaite, D. (2008). Institutional capacity, climate change adaptation and the urban poor. Institute of Development Studies, 39 (4), 67–74. https://doi.org/10.1111/j.1759-5436.2008.tb00478.x
11. Dalu, M. T. B., Shackleton, C. M., & Dalu, T. (2018). Influence of land cover, proximity to streams and household topographical location on flooding impact in informal settlements in the Eastern Cape, South Africa. International Journal of Disaster Risk Reduction, 28, 481–490. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2017.12.009
12. Dewan, A. M. (2013). Floods in a megacity: Geospatial techniques in assessing hazards, risk and vulnerability. Springer, Dordrecht.
13. Dündar, E., & Kaya, G. (2022). Eski bir gecekondu mahallesindeki dönüşüm dinamikleri ve çelişkiler (Buca ilçesi Kuruçeşme mahallesi örneği). Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(1), 301–328.
14. Eguaroje, O. E., Alaga, T. A., Ogbole, J. O., Omolere, S., Alwadood, J., Kolawole, I. S., Muibi, K. H., Nnaemeka, D., Popoola, D. S., Samson, S. A., Adewoyin, J. E., Jesuleye, I., Badru, R. A., Atijosan, A., & Ajileye, O. O. (2015). Flood Vulnerability Assessment of Ibadan City, Oyo State, Nigeria. World Environment, 5(4), 149–159. https://doi.org/10.5923/j.env.20150504.03
15. Feloni, E., Mousadis, I., & Baltas, E. (2019). Flood vulnerability assessment using a GIS-based multi-criteria approach—The case of Attica region. Flood Risk Management, 13(s1), Article e12563. https://doi.org/10.1111/jfr3.12563
16. Gökçe, D. (2017). İklim değişikliğine karşı kent yoksullarına kentsel direnç kazandırma. Journal of Social and Humanities Sciences Research, 4(12), 1162–1171. https://doi.org/10.26450/jshsr.195
17. Gran Castro, J. A., & De Robles, S. L. R. (2019). Climate change and flood risk: vulnerability assessment in an urban poor community in Mexico. International Institute for Environment and Development, 31(1), 75–92. https://doi.org/10.1177/0956247819827850
18. Intergovernmental Panel on Climate Change. (2001). Climate Change 2001: Impacts, adaptation, and vulnerability. In J. J. McCarthy, O. F. Canziani, N. A. Leary, D. J. Dokken & K. S. White, K. S. (Eds.), Contribution of Working Group II to the Third Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge University Press, UK.
19. Kaźmierczak, A., & Cavan, G. (2011). Surface water flooding risk to urban communities: Analysis of vulnerability, hazard and exposure. Landscape and Urban Planning, 103(2), 185–197. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2011.07.008
20. Kissi, A., Abbey, G., Agboka, K. & Egbendewe, A. (2015). Quantitative Assessment of Vulnerability to Flood Hazards in Downstream Area of Mono Basin, South-Eastern Togo: Yoto District. Journal of Geographic Information System, 7, 607–619.
21. Khandlhela, M. & May, J. (2006). Poverty, vulnerability and the impact of flooding in the Limpopo Province, South Africa. Natural Hazards, 39, 275–287. https://doi.org/10.1007/s11069-006-0028-4
22. Koçman, A., Kayan, İ., Sezer, L. İ., Gümüş, H., Emekli, G., Mutluer, M., Işık, Ş., Erlat, E., Soykan, F., Karadağ, A., & Kara, N. (1996). İzmir’de 3-4 Kasım 1995 Karşıyaka Sel Felaketi (Oluşumu, Gelişimi, Etkileri ve Alınması Gereken Önlemler). Ege Üniversitesi İzmir Araştırma ve Uygulama Merkezi, Yayın no: 1, İzmir.
23. Meteoroloji Genel Müdürlüğü. (2024). 2023 yılı meteorolojik afetler değerlendirmesi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Araştırma Dairesi Başkanlığı Meteorolojik Afetler Şube Müdürlüğü, Ankara.
24. Meteoroloji Genel Müdürlüğü. (2025). 2024 yılı iklim değerlendirmesi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Meteoroloji Genel Müdürlüğü, İklim ve Zirai Meteoroloji Araştırma Dairesi Başkanlığı, Ankara.
25. Musungu, K., Drivdal, L., & Smit, J. (2016). Collecting flooding and vulnerability information in informal settlements: the governance of knowledge production. South African Geographical Journal, 98(1), 84–103. https://doi.org/10.1080/03736245.2015.1117013
26. Nchito, W. S. (2017). Flood risk in unplanned settlements in Lusaka. International Institute for Environment and Development, 9(2), 539–551. https://doi.org/10.1177/0956247807082835
27. Ouma, Y. O. & Tateishi, R. (2014). Urban Flood Vulnerability and Risk Mapping Using Integrated Multi-Parametric AHP and GIS: Methodological Overview and Case Study Assessment. Water, 6(6), 1515–1545. https://doi.org/10.3390/w6061515
28. Pham, B. T., Avand, M., Janizadeh, S., Phong, T. V., Al-Ansari, N., Ho, L. S., Das, S., Le, H. V., Amini, A., Bozchaloei, S. K., Jafari, F., & Prakash, I. (2020). GIS Based Hybrid Computational Approaches for Flash Flood Susceptibility Assessment. Water, 12(3), Article 683. https://doi.org/10.3390/w12030683
29. Porio, E. (2011). Vulnerability, Adaptation, and Resilience to Floods and Climate Change-Related Risks among Marginal, Riverine Communities in Metro Manila. Asian Journal of Social Science, 39(4), 425–445. https://doi.org/10.1163/156853111X597260
30. Roy, M., Shemdoe, R., Hulme, D., Mwageni, N., & Gough, A. (2018). Climate change and declining levels of green structures: Life in informal settlements of Dar es Salaam, Tanzania. Landscape and Urban Planning, 180, 282–293. https://doi.org/10.1016/j.landurbplan.2017.11.011
31. Salami, R. O., von Meding, J. K., & Giggins, H. (2017). Urban settlements' vulnerability to flood risks in African cities: A conceptual framework. Jamba: Journal of Disaster Risk Studies, 9(1), Article 370. https://doi.org/10.4102/jamba.v9i1.370
32. Seneviratne, S. I., Zhang, X., Adnan, M., Badi, W., Dereczynski, C., Di Luca, A., Ghosh, S., Iskander, I., Kossin, J., Lewis, S., Otto, F., Pinto, I., Satoh, M., Vicente-Serrano, S. M., Wehner, M., & Zhou, B. (2021). Weather and climate extreme events in a changing climate. In V. Masson-Delmotte, P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M. I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J. B. R. Matthews, T. K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, & B. Zhou (Eds). Climate change 2021: The physical science basis. Contribution of working group I to the sixth assessment report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (pp. 1513–1766). Cambridge University Press.
33. Simarmata H. A., Hornidge A. K., & Antweiler, C. (2020). Assessing flood-related vulnerability of the urban poor. In G. Bracken, P. Rabé, R. Parthasarathy, N. Sami & B. Zhang (Eds). Future challenges of cities in Asia (pp. 183–208). Amsterdam University Press.
34. Taş, M., Taş, N., Durak, S., & Atanur, G. (2013). Flood disaster vulnerability in informal settlements in Bursa, Turkey. Environment and Urbanization, 25(2), 443–463. https://doi.org/10.1177/0956247813501134
35. Tüzgen, G. A., & Karaca, Ö. (2021). Çerçi ve Murt Deresi (Fethiye-Muğla) taşkın duyarlılık alanlarının CBS ile çok kriterli karar verme analizi kullanılarak haritalanması. Yerbilimleri, 42(1), 121–143. https://doi.org/10.17824/yerbilimleri.820161
36. United Nations Human Settlements Programme. (2011). Cities and climate change. Global Report on Human Settlements 2011. UN-HABITAT. 15 Şubat 2021’de https://unhabitat.org/sites/default/files/download-manager-files/Cities%20and%20Climate%20 Change%20Global%20Report%20on%20Human%20Settlements%202011.pdf adresinden alındı.
37. Ünal, A., Çamcı, K. G., & Tonyaloğlu, E. E. (2022). Çok Kriterli Karar Analizi ile Doğal Afetlerde Haritalama: Aydın İli Sel-Taşkın Riski Örneği. Uluslararası Çalışmalar Dergisi, 6(2), 136–150.
38. Yankson, P. W. K., Owusu, A. B., Owusu, G., Boakye-Danquah, J., & Tetteh, J. D. (2017). Assessment of coastal communities’ vulnerability to floods using indicator-based approach: a case study of Greater Accra Metropolitan Area, Ghana. Natural Hazards, 89, 661–689. https://doi.org/10.1007/s11069-017-2985-1
39. Zehra, D., Mbatha, S., Campos, L. C., Queface, A., Beleza, A., Cavoli, C., Achuthan, K., & Parikh, P. (2019). Rapid flood risk assessment of informal urban settlements in Maputo, Mozambique: The case of Maxaquene A. International Journal of Disaster Risk Reduction, 40, Article 101270. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2019.101270