Yerdeğiştirme Tabanlı Deprem Erken Uyarı Sistemleri
Öz
Yerdeğiştirme tabanlı deprem gözlemleri giderek yaygınlaşmakta ve buna bağlı olarak kullanım alanları genişlemektedir. Deprem başladıktan kısa süre içerisinde meydana gelen depremin nihai büyüklüğünün belirlenmesi, hem Deprem Erken Uyarı Sistemleri (DEU) hem de depremden bittikten sonraki dönemde kayıpların kestirilmesi ve yardım faaliyetlerinin koordinasyonu için büyük önem taşımaktadır. 1999 Chi-Chi (Mw7.6), 1999 Hector Mine (Mw7.1) ve 2003 Tokachi-Oki (Mw8.3) gibi büyük depremler için yapılan testlerde kuvvetli yer hareketi ölçerlerden elde edilen yerdeğiştirmeye dayalı kestirimlerin daha duyarlı olmakla birlikte özellikle büyük depremleri olması gerekenden daha küçük olarak kestirdiği gözlenmektedir (Brown vd. 2011; Crowell vd. 2013). Büyük depremler sırasında kaynağa yakın hızölçerlerin satüre olması, kaynağa uzak olmaları durumunda ise erken uyarı için yeterli zaman kalmaması nedeniyle hızölçerlerin erken uyarı amaçlı kullanımında sorunlar bulunmaktadır. Jeodezik ölçüler ve ivme kayıtlarının birlikte kullanımı ile elde edilen sismojeodezik dalga formları ise satürasyon sorunu içermemeleri nedeniyle kaynağa çok yakın mesafeden veri sağlamakta, GNSS alıcılarının inersiyal olmayan bir sistemde ölçüm yapmaları sayesinde doğrudan kalıcı yerdeğiştirmeler ve buna bağlı deprem büyüklüğü hesaplanabilmesine olanak sağlamaktadırlar. Günümüzde A.B.D. ve Japonya gibi depreme maruz kalan gelişmiş ülkelerde sismojeodezik verilere dayalı erken uyarı sistemleri kurulmuş ve yaygınlaşmaya başlamıştır. Bu çalışmada, ülkemizde yakın dönemde meydana gelen bazı büyük depremler için sadece GNSS dalgaformlarına dayalı olarak deprem büyüklükleri hesaplanmıştır. Gökova, Gökçeada ve Van depremlerinin GNSS yerdeğiştirme dalga formları ile tekrar hesaplanması soncunda sırası ile 6.6, 6.9, 7.2 Mw olan deprem büyüklüğü 6.54, 7.21 ve 7.22 Mw olarak hesaplanmıştır. Bu sonuçlar, özellikle büyük depremler için GNSS dalgaformlarına dayalı olarak hesap edilen deprem büyüklüklerinin yüksek duyarlık sağladığını ve deprem erken uyarı amaçlı kullanımındaki potansiyelini göstermektedir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aktuğ, B., Kaypak, B., & Çelik, R. N. (2010). Source parameters of 03 February 2002 Çay earthquake Mw 6.6 and aftershocks from GPS data, southwestern Turkey, Journal of Seismology, (14), 445-456.
- Aktuğ B., Ozener H., Turgut B., Doğru A., Georgiev I., (2014), Preliminary results of 24 may 2014 Gökçeada earthquake, Ms6.5 as captured by continuous GNSS stations, WEGENER 2014: Measuring and Modelling our Dynamic Planet, 1-4 Eylül, University of Leeds, UK.
- Ayhan M.E., Bürgmann R., McClusky S., Lenk O., Aktuğ B., Herece E., Reilinger R.E., (2001), Kinematics of the Mw 7.2, 12 November 1999, Düzce, Turkey earthquake, Geophysical Research Letter, 28(2), 367-370.
- Bock Y., Crowell B., Melgar D., (2011a), Real time GNSS/seismic and eew results from el mayor cucapah and Tokoku-Oki earthquakes, Earthquake Early Warning Summit: Delivering Earthquake Warnings to the U.S. West Coast, Berkeley.
- Bock Y., Melgar D., Crowell B.W., (2011b), Real-time strong motion broadband displacements from collocated GNSS and accelerometers, Bulletin of the Seismological Society of America, 101(6), 2904-2925.
- Boore D.M., (2001), Effect of baseline corrections on displacements and response spectra for several recordings of the 1999 Chi Chi, Taiwan earthquake, Bulletin of the Seismological Society of America, 91(5), 1199-1211.
- Boore D.M., Stephans C., Joyner B., (2002), Comments on baseline correction of digital strong-motion data: examples from the 1999 Hector Mine, California earthquake, Bulletin of the Seismological Society of America, 92(4), 1543-1560.
- Boore D.M., Bommer J., (2005), Processing of strong motion accelograms: Needs, options and consequences, Soil Dynamics and Earthquake Engineering, (25), 93-115.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Yer Bilimleri ve Jeoloji Mühendisliği (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Bahadır Aktuğ
0000-0002-7995-4477
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
1 Temmuz 2020
Gönderilme Tarihi
9 Haziran 2019
Kabul Tarihi
7 Aralık 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2020 Cilt: 6 Sayı: 2
