Türetim ve Çekimin Sınırsız Aralığında Çatı Eklerinin Türü: Bulanık Küme Kuramı Çerçevesinde Bir İnceleme
Öz
Klasik Mantık eksenli İkili Mantık Dizgesi (Binary Logic System), diğer bilim dallarında olduğu gibi, dilbilgisine yönelik sınıflandırmalarda da içkin olarak yer almaktadır. Ne var ki, insan zihninin bilişsel süreçlerinde gerçek dünyaya ilişkin sınıflamalar kesin ayrımlarla işlemlenmez. Birçok değişkene bağlı olarak gerçeklik, doğrusal olmayan geniş bir değerler yelpazesi üzerinde bulunur. Bulanık Küme Kuramı (Fuzzy Set Theory), ikili mantığın aksine gerçekliği ve insan zihninin gerçekliği algılamaya yönelik sezgisel süreçlerini matematiksel göstergelerle betimlemiş, 0-1 arasına sonsuz sayıda önerme koyarak incelediği kümeleri derecelendirmiştir. Bu çalışmada, Bulanık Küme Kuramı çerçevesinde çatı eklerini türetim ve çekim ekleri olarak ayıran sınıflandırmalara karşı ara seçenekler önerilmeye çalışılmıştır. Bu doğrultuda eklerin türünü belirlemeye yönelik zorunluluk, yaygınlık, sözdizimsel bağıntı, yeni kavram, anlamsal düzenlilik, eklenik işlev, tabana yanaşıklık, tekrarlanma, dilbilgisel yitim, erişilebilirlik, soyut anlam olmak üzere on bir ölçüt kullanılmıştır. Çatı eklerinin on bir ölçütten birinde yalnızca türetim, beşinde yalnızca çekim, diğer beş ölçüte göre ise hem türetim hem de çekim özelliği gösterdiği gözlenmiştir. Çıkan sonuçlar Bulanık Küme Kuramına göre çözümlenmiş, sonuçta çatı eklerinin türetim eki olma derecesi yaklaşık %31.8, çekim eki olma derecesi ise yaklaşık %68.2 olarak bulunmuştur. Buna göre çatı eklerini türetim ya da çekim eki olarak etiketlemenin yetersiz olduğu, çekim eki özelliğinin daha yüksek olmasından dolayı çekimsi ek olarak adlandırmanın daha doğru olacağı sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Adalı, O. (2004). Türkiye Türkçesinde Biçimbirimler. İstanbul: Papatya Yayıncılık.
- Altaş, İ.H. (1999). Bulanık Mantık: Bulanıklık Kavramı. Enerji, Elektrik, Elektromekanik-3e, 62, 80-85.
- Anderson, S.R. (1995). A-Morphous Morphology. Cambridge: Cambridge University Press.
- Anthropic. (2024). Claude (Sürüm 3.5 Sonnet) [Yapay zeka konuşma modeli]. https://www.anthropic.com
- Banguoğlu, T. (2000). Türkçenin Grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu.
- Başdaş, C. (2006). Türkçede Üçüncü Grup (Ara) Ekler. I. Uluslararası Büyük Türk Dili Kurultayı (26-27 Eylül 2006), Ankara: Bilkent Üniversitesi.
- Beard, R. (1995). Lexeme-Morpheme Base Morphology: A General Theory of Inflection and Word Formation. Albany, New York: State University of New York Press.
- Bodur, K. ve Gökalp, H. (2011). Deprem Konumlarının Belirlenmesinde Bulanık Mantık Yaklaşımı. 1. Türkiye Deprem Mühendisliği ve Sismoloji Konferansı (11-14 Ekim 2011), Ankara: ODTÜ.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Dilsel Yapılar (Fonoloji, Morfoloji ve Sözdizimi dahil) , Yeni Türk Dili (Eski Anadolu, Osmanlı, Türkiye Türkçesi)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
15 Aralık 2024
Gönderilme Tarihi
25 Ağustos 2024
Kabul Tarihi
13 Aralık 2024
Yayımlandığı Sayı
Yıl 1970 Cilt: 9 Sayı: 9
APA
Sebzecioğlu, T. (2024). Türetim ve Çekimin Sınırsız Aralığında Çatı Eklerinin Türü: Bulanık Küme Kuramı Çerçevesinde Bir İnceleme. Disiplinler Arası Dil Araştırmaları, 9(9), 13-32. https://doi.org/10.48147/dada.1538481
Cited By
EKLERİN TABANDA KALIPLAŞMASIYLA GERÇEKLEŞEN SÖZLÜKSELLEŞME SÜRECİ VE NEDENLERİ
Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi
https://doi.org/10.37999/udekad.1636492