Çatı Ulamına Yenilikçi Bir Yaklaşım Denemesi
Öz
Çatı, sözdizimine bağlı olarak fiillerin özneyle çeşitli anlam ilişkileri kurmasıdır. Çatı anlambilim, biçimbilim, sözdizim ve bağlamla sıkı bir ilişki içerisindedir. Bu nedenle çatı belirlenirken çatının bu dilbilim dallarıyla ilişkisinin iyi belirlenmesi gerekir. Uzay zaman düzleminde yer, zaman ve nesne özelliğine sahip olan fiillerin yapı, kip, görüngü ulamlarının ve nesne durumlarının, çatı işleviyle karıştırılmaması gerekir. Çatı ulamı sadece kılış fiilleriyle ilgilidir. Kılış fiilleri de çatı içerisinde farklılık gösterdiği için kılış fiillerinin tasnif edilmesi gerekmektedir. Bu çalışmada çatı özgün bir şekilde ele alınmıştır. Çatıyla ilgili olmayan yapı ve görüngü ulamı ve fiillerin nesne durumu çatı dışında tutulmuştur. Çatı bağlam esaslı incelenmesi gereken bir ulam olduğu için bu durum çalışmada dikkate alınmıştır. Çatı dönüşlü, edilgen, ettirgen, işteş ve oldurgan olmak üzere beş alt başlıkta incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aksan, D. (Ed.) (1983). Sözcük Türleri, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
- Atabey, İbrahim (2005). Ettirgenlik Ekleri ve Türkçe Sözlük’ün Ettirgen Fiiller Açısından Değerlendirilmesi. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları, 1, 1.
- Banguoğlu, T. (2004). Türkçenin Grameri, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
- Boz, E. (2014). Türkiye Türkçesinde -Iş Biçimbiriminin İşletimlik ve Türetimlik İşlerinin Birlikteliği Üzerine. Türk Dil Bilgisi Toplantıları: Türkiye Türkçesi Ses ve Şekil Bilgisi, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
- Boz, E. (2015). Türkiye Türkçesi Biçimsel ve Anlamsal İşlevli Biçimbilgisi, Ankara: Gazi Kitabevi.
- Boz, E. (2017). Türkiye Türkçesinde Çatı Ulamının Sözlüksel İşaretleyicileri, Ankara: VIII. Uluslararası Türk Dili Kurultayı.
- Boz, E. (2021). Dilbilgisel Ulamların Biçimsözdizimsel İşaretleyicileri: Çatı Ulamı Örneği. Sadettin Özçelik Armağanı, s. 95-101.
- Delice, H.İ. (2007). Çatı Eklerinin Bilinmeyen Bir İşlevi. 38. Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi, Ankara. Delice, H. İ. (2016). Türk Dilinde Eksiz Dönüşlü Çatı. 1. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Kongresi, c. 1.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Dilsel Yapılar (Fonoloji, Morfoloji ve Sözdizimi dahil)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Erken Görünüm Tarihi
22 Mart 2025
Yayımlanma Tarihi
25 Mart 2025
Gönderilme Tarihi
6 Ocak 2025
Kabul Tarihi
27 Ocak 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 1970 Cilt: 10 Sayı: 10