AÇIK BANKACILIĞIN KULLANIM NİYETİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER: META SENTEZ İÇERİK ANALİZİ

Öz

Teknolojik gelişmelere en hızlı adapte olan sektörlerin başında gelen bankacılık sektöründe son yıllarda oldukça popüler bir hal alan açık bankacılık kavramı kısaca banka müşterilerine ait bilgilerin müşterilerin onayı alınarak banka tarafından üçüncü parti hizmet sağlayıcılar ile paylaşılmasını ifade etmektedir. Teknolojik yatırımların amacına ulaşması elbette müşterilerin bu yenilikleri benimsemelerine bağlıdır. Dolayısıyla yüksek maliyetlere katlanılarak müşterilerin hizmetine sunulan açık bankacılığın da müşteriler tarafından benimsenmesi bankacılık sektörü açısından oldukça önem arz etmektedir. Bu çalışmada, banka müşterilerinin açık bankacılık kullanım niyetini etkileyen faktörleri inceleyen ulusal ve uluslararası literatürdeki araştırmaların derlenmesi ve bulgularının sentezlenerek sektörel öneriler geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda gerçekleştirilen alan yazın taraması sonucunda konuyla ilgili 22 çalışmaya ulaşılmıştır. Tespit edilen çalışmalardan 7'si, yalnızca özet metin formatında olmaları ve örnekleme ait demografik verilerin eksikliği gibi kısıtlar nedeniyle kapsam dışı bırakılmış; analiz süreci, dâhil edilme kriterlerini karşılayan 15 araştırma üzerinden yürütülmüştür. İlgili çalışmalara meta-sentez içerik analizi uygulanarak kullanım niyetini şekillendiren temel değişkenler saptanmıştır. Analiz bulguları, müşterilerin kullanım niyeti üzerinde pozitif yönde en güçlü etkiye sahip faktörün 'algılanan fayda' olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca, 'güven' olgusunun hem kullanım niyeti hem de algılanan fayda üzerinde belirgin bir etkisinin bulunduğu saptanmıştır. Buna karşın; güvensizlik, bilgi eksikliği, geleneksel bankacılık alışkanlıklarına bağlılık ve algılanan risk unsurlarının, kullanım niyetini negatif yönde etkileyen başlıca bariyerler olduğu sonucuna varılmıştır. Elde edilen bulgular ışığında; bankacılık sektörü uygulayıcılarına, karar alıcılara ve gelecekteki araştırmacılara yönelik stratejik öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Bankacılık
• Açık Bankacılık
• İçerik Analizi
• Meta-sentez
• Dijital Bankacılık

Destekleyen Kurum

Çalışma için herhangi bir kurum ya da kuruluştan finansal destek alınmamıştır.

Etik Beyan

Çalışma konusu etik kurul iznini gerektirmemektedir. Bu çalışmanın tüm hazırlanma süreçlerinde etik kurallara uyulduğunu yazarlar beyan eder.

Teşekkür

Gösterdikleri ilgi ve emekten dolayı Dicle Akademi Dergisi Editörlerine ve katkılarından dolayı hakemlere teşekkür ederiz.

FACTORS INFLUENCING THE INTENTION TO USE OPEN BANKING: A META-SYNTHESIS CONTENT ANALYSIS

Öz

The concept of open banking, which has gained significant prominence in recent years within the banking sector—one of the sectors that adapts most rapidly to technological advancements—briefly refers to the sharing of bank customers' information by banks with third-party service providers, subject to customer consent. The success of technological investments inherently depends on the adoption of these innovations by customers. Therefore, the adoption of open banking, which is offered to customers at significant costs, is of great importance for the banking sector. This study aims to compile research from national and international literature examining the factors influencing bank customers' intention to use open banking, and to develop sectoral recommendations by synthesizing the findings. Accordingly, a comprehensive literature review yielded 22 relevant studies. Of these, seven were excluded due to limitations such as being available only as abstracts or lacking demographic data regarding the samples. Consequently, the analysis was conducted on the remaining 15 studies that met the inclusion criteria. A meta-synthesis content analysis was applied to these studies to identify the primary variables shaping usage intention. The findings reveal that 'perceived benefit' is the factor with the strongest positive impact on customers' usage intention. Furthermore, the concept of 'trust' was found to have a significant effect on both usage intention and perceived benefit. Conversely, distrust, lack of knowledge, loyalty to traditional banking habits, and perceived risk were identified as the primary barriers negatively affecting usage intention. Considering these findings, strategic recommendations are provided for banking sector practitioners, policymakers, and future researchers.

Anahtar Kelimeler

• Banking
• Open Banking
• Content Analysis
• Meta-Synthesis
• Digital Banking

Destekleyen Kurum

No financial support was received from any institution or organization for this research.

Etik Beyan

The research does not require ethics committee approval. The authors declare that all stages of the study’s preparation complied with ethical standards.

Teşekkür

We would like to thank the editors of Dicle Academy Journal for their interest and effort, and the reviewers for their valuable contributions.

Kaynakça

1. Akın, F. (2020). Dijital dönüşümün bankacılık sektörü üzerindeki etkileri. Balkan ve Yakın Doğu Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 15-27.
2. Araluze, G. B., & Plaza, N. C. (2023). The relevance of initial trust and social influence in the intention to use open banking-based services: an empirical study. SAGE Open, 1-21. doi:10.1177/21582440231187607
3. Aspfors, J., & Fransson, G. (2015). Research on mentor education for mentors of newly qualified teachers: a qualitative meta-synthesis. Teaching and Teacher Education(48), 75-86. doi:10.1016/j.tate.2015.02.004
4. Beybur, M. (2022). Müşteri verilerinin özgürleşmesi: Açık Bankacılık. Y. Yunus içinde, Para ve Sermaye Piyasası Araştırmaları (s. 63-87). Ankara: Orion Akademi.
5. Bondas, T., & Hall, E. O. (2007). Challenges in approaching metasynthesis research. Qualitative Health Research, 17(1), 113-121. doi:10.1177/1049732306295879
6. Burchi, A., Figà-Talamanca, G., & Tanzi, P. M. (2024). Open banking boost and brake: an extended technology acceptance model. SSRN, 1-37. doi:10.2139/ssrn.4586432
7. Büyüksarıkulak, A. M. (2024). Bireysel kullanıcıların açık bankacılık uygulamalarına yönelik eğilimlerinin incelenmesi. Konya: KTO Karatay Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Yayınlanmış Doktora Tezi.
8. Chan, R., Troshani, I., Hill, S. R., & Hoffmann, A. (2022). Towards an understanding of consumers’ fintech adoption: the case of open banking. International Journal of Bank Marketing, 40(4), 886-917. doi:10.1108/IJBM-08-2021-0397

9. Demirez, D., Gür, D., & Yaşa Özeltürkay, E. (2021). Bankacılık sektöründe dijital dönüşüm: açık bankacılık ve uygulamalarına ilişkin kavramsal bir araştırma. Tarsus Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(1), 10-28.
10. Dowers, W. (2023). Usage intention of open banking in canada – a unified theory of acceptance and use of technology (utaut) application. Wilmington University - Yayınlanmış Doktora Tezi.
11. Fidanboy, Ö. (2022). Dijitalleşme süreci ve açık bankacılık. İstanbul: İstanbul Ticaret Üniversitesi Yayınlanmış Y.Lisans Tezi.
12. Fintech İstanbul. (2019). Dünyada ve türkiye'de açık bankacılık: bankacılığın geleceği. İstanbul: Rumi Matbaacılık.
13. Güney, G. (2023). Bankacılık sektöründe açık bankacılık faaliyetlerinin önemi: Türkiye ve dünyadaki uygulama örnekleri. D. Eroğlu Sevinç, & G. Yüce Akıncı içinde, Ekonomi ve Finans Politikaları Üzerine Çalışmalar (s. 279-297). Gaziantep: Özgür Yayınları.
14. Iman, N., Nugroho, S. S., Junarsin, E., & Pelawi, R. Y. (2023). Is technology truly improving the customer experience? analysing the intention to use open banking in Indonesia. International Journal of Bank Marketing, 41(7), 1521-1549. doi:10.1108/IJBM-09-2022-0427
15. Kahraman, A., Gökdemir, A., Çetin, A., Karataş, M., Özer, M., & Ünlü, T. (2020). Nesnelerin interneti. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
16. Kevin, R. (2022). Determinants of open banking adoption intention among Kenyan commercial banks. Nairobi, Kenya: Strathmore University Yayınlanmış Master Tezi.
17. Kurtoğlu, E. (2021). Ödemeler alanında açık bankacılık uygulamaları - düzenleyici deney alanı uygulamaları ve Türkiye için düzenleme önerisi. Ankara: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Ödeme Sistemleri ve Finansal Teknolojiler Genel Müdürlüğü-Uzmanlık Tezi.
18. Marzouk, E. (2021). Consumer adoption of open banking products and services. Delft University of Technology - Yayınlanmış Master Tezi.
19. Monemzadeh, M., Sadeqi-Arani, Z., & Nasrabadi , E. M. (2024). Development of technology acceptance model: investigating the impact of consumer experience, inertia, and culture on the acceptance of open banking (Tejarat bank as a case study). Studies on Kashan, 1(32), 1-4.
20. Mumtaz, Q. (2023). Open banking system in Ireland: university students' perceptions on data security and privacy. Dublin Business School - Yayınlanmış Tez.
21. Nyström, M. (2020). A qualitative study of possible drivers and barriers to consumer adoption of open banking services. Arcada University - Yayınlanmış Master Tezi.
22. Oloveze, A. O., Ahaiwe , E. O., Okeke, D. C., & Ogbonna, C. (2023). Effect of bank customers’ privacy concern on intention to adopt open banking. Nigerian Journal of Management Sciences, 24(2b), 116-126.
23. Polasik, M., & Kotkowski, R. (2022). The open banking adoption among consumers in Europe: the role of privacy, trust, and digital financial inclusion. SSRN, 1-46. doi:10.2139/ssrn.4105648
24. Sivathanu, B. (2019). An empirical study on the intention to use open banking in India. Information Resources Management Journal, 32(3), 27-47. doi:10.4018/IRMJ.2019070102
25. Soyupak, O., & İpek, H. (2025). Exploring user experience and usability of mobile and open banking for digital natives in Turkiye. Qualitative Research in Financial Markets, 1-22. doi:10.1108/QRFM-02-2024-0051