İNSAN SAĞLIĞI VE SOSYAL HİZMET FAALİYETLERİ, BEŞERÎ SERMAYE, DEMOGRAFİK YAPI VE BÖLGESEL KALKINMA: TÜRKİYE DÜZEY-1 BÖLGELERİNE YÖNELİK KARŞILAŞTIRMALI BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Türkiye’de kalkınma süreçlerinin sosyal boyutu, insan sağlığı ve sosyal hizmet faaliyetlerinin bölgesel kalkınma dinamikleriyle olan ilişkisi çerçevesinde giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Bu bağlamda çalışma, Türkiye ve Düzey-1 bölgelerinde 2014–2024 döneminde kalkınma süreçlerinin sosyal boyutunu bütüncül bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada insan sağlığı ve sosyal hizmet faaliyetleri göstergesi, ekonomik refah (kişi başına GSYH), beşerî sermaye (yüksekokul/fakülte mezunu sayısı/oranı), demografik yapı (çocuk nüfus oranı) ve sağlık çıktıları (hekim sayısı) gibi göstergeler temel alınarak insan sağlığı ve sosyal hizmet faaliyetleri ile sanayi dinamikleri arasındaki karşılıklı etkileşim değerlendirilmektedir. Literatürde bölgesel kalkınma analizleri çoğunlukla ekonomik büyüme ve sanayi göstergelerine odaklanırken, sağlık ve sosyal hizmet faaliyetlerinin kalkınma içindeki “sessiz” rolünün bölgesel ölçekte ele alınması sınırlı kalmaktadır. Bu boşluğu gidermek amacıyla çalışmada grafiksel ve betimleyici karşılaştırmalı analiz yaklaşımı benimsenmiş; Türkiye geneli ile Düzey-1 bölgelerinin seçilen göstergeler açısından yıllar itibarıyla performans eğilimleri incelenmiştir. Elde edilecek bulguların, bölgesel sosyal politika ve kalkınma önceliklerinin yeniden tasarlanmasına katkı sunması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kişi başına GSYH
• Beşeri Sermaye
• İnsan Sağlığı ve Sosyal Hizmet
• Düzey 1 Bölgeleri
• Türkiye.

HUMAN HEALTH AND SOCIAL SERVICES ACTIVITIES, HUMAN CAPITAL, DEMOGRAPHIC STRUCTURE, AND REGIONAL DEVELOPMENT: A COMPARATIVE ASSESSMENT OF TÜRKİYE LEVEL-1 REGIONS

Öz

The social dimension of development processes in Turkey is gaining increasing importance within the framework of the relationship between human health, social service activities and regional development dynamics. In this context, the study aims to examine the social dimension of development processes in Türkiye and Level-1 regions during the 2014–2024 period using a holistic approach. The study uses indicators of human health and social service activities, economic well-being (GDP per capita), human capital (number/ratio of college/university graduates), demographic structure (child population ratio), and health outcomes (number of doctors). While regional development analyses in the literature mostly focus on economic growth and industrial indicators, the “silent” role of health and social services activities in development has been addressed only to a limited extent at the regional level. To address this gap, the study adopts a graphical and descriptive comparative analysis approach; it examines the performance trends over the years for selected indicators at the national level and for Level-1 regions. The findings are expected to contribute to the redesign of regional social policy and development priorities.

Anahtar Kelimeler

• GDP per capita
• Human Capital
• Human Health and Social Services
• Level 1 Regions
• Türkiye

Kaynakça

1. Akman, A. Z. (2025). İşyeri inovasyonu ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Verimlilik Dergisi, 59(2), 289-302. https://doi.org/10.51551/verimlilik.1469075
2. Armutcuoğlu Tekin, H. (2025). Küreselleşmenin gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde büyüme ve kalkınmaya etkisi: Panel veri analizi. İzmir İktisat Dergisi, 40(4), 1230-1251. https://doi.org/10.24988/ije.1652765
3. Çalışkan, Ş. (2010). Türkiye'de beşeri sermaye harcamaları ve insani gelişmişlik. ISGUC The Journal of Industrial Relations and Human Resources, 12(1), 7-28. https://doi.org/10.4026/1303-2860.2010.135.x
4. Dikmetaş Yardan, E., & Yabana Kiremit, B. (2016). Türkiye kalkınma planlarında sağlık sektörü. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi, 1(2), 93-110.
5. Karataş, M., & Çankaya, E. (2010). İktisadi kalkınma sürecinde beşeri sermayeye ilişkin bir inceleme. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(3), 29-55.
6. Kortan Saraçoğlu, I., & Saraçoğlu, S. (2023). Sürdürülebilir kalkınma ve sağlık: Türkiye üzerine bölgesel bir değerlendirme. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 58(1), 667-688. https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.23.03.2104
7. Çil Koçyiğit, S. Ç., Uysal, B., & Göker, İ. E. K. (2024). Türkiye’de insan sağlığı ve sosyal hizmet faaliyetleri sektöründe karlılığı etkileyen faktörler. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 27(3), 397-410. https://doi.org/10.61859/hacettepesid.1390358
8. Kuşat, N., & Esen, E. (2022). Sağlık turizmi perspektifinden Türk sağlık sektörü rekabet gücü. Uluslararası Global Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(1), 37-50. https://doi.org/10.58670/ijgtr.1100673

9. Öter, A. (2022). Sosyal hizmetler akademisi ve toplumsal kalkınma: Örnek bir şahsiyet Havva Oymak. Sosyal Politika ve Sosyal Hizmet Çalışmaları Dergisi, 3(1), 66-93. https://doi.org/izlik.org/JA64NL93FT
10. Özmete, E., & Özdemir, P. (2015). Türkiye'de sürdürülebilir kalkınma göstergelerinin analizi: Sosyal refah ve sosyal hizmetler. Hacettepe University Journal of Economics & Administrative Sciences/Hacettepe Üniversitesi Iktisadi ve Idari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(1), 111-130.
11. Price, Charles. (1997). Sustainable development and health: concepts, principles and framework for action for European cities and towns (European Sustainable Development and Health Series, No 1.) WHO Regional Office for Europe, 1-62. https://doi.org/iris.who.int/handle/10665/107384
12. Reçber, B. (2019). Sosyal hizmetin gelişiminde Türkiye’nin konumu: Teorik bir analiz. Toplum ve Sosyal Hizmet, 30(2), 715-738. https://doi.org/10.33417/tsh.572233
13. Şantaş, F., Özer, Ö., & Çıraklı, Ü. (2012). Türk kalkınma planlarında sağlık insan gücü planlaması. Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(2), 45-59. https://doi.org/izlik.org/JA97JY59RM
14. Tıraş, H. H. (2013). Sağlık ekonomisi: Teorik bir inceleme. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(2), 125-152. https://doi.org/izlik.org/JA75CL95GK
15. Yılmaz, Z., & Danışoğlu, F. (2017). Ekonomik kalkınmada beşeri sermayenin rolü ve Türkiye’de beşeri kalkınmanın görünümü olarak insani gelişim endeksi. Dumlupınar Üniversitesi sosyal bilimler dergisi, (51), 117-147. https://doi.org/izlik.org/JA87KX53TB
16. Yılmaz, Y., & Köse, G. (2026). Kripto para madenciliğinin tükettiği elektrik ile seçili ülke enerji piyasaları arasındaki ilişkinin analizi. Firat University Journal of Social Sciences, 36(1), 131-146. https://doi.org/10.18069/firatsbed.1610032
17. Yücel, D., & Arabacı, H. (2025). Kalkınma dinamikleri içinde sağlık sektörü: Ekonomik etkiler ve politika yansımaları, Balkan ve Yakın Doğu Sosyal Bilimler Dergisi, 2025(11), 94-101.