TARİHİ YAPILARDA BİLGİ MODELLEME (HBIM) SİSTEMİ ÜZERİNE BİBLİYOMETRİK ANALİZ

Öz

Tarihi Yapı Bilgi Modellemesi (HBIM), kültürel mirasın belgelenmesi, korunması ve yönetiminde giderek daha önemli hâle gelen dijital bir yaklaşım olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışma, Web of Science Core Collection veri tabanında indekslenen yayınlar üzerinden HBIM alanının bilimsel gelişimini, tematik yapısını ve gelişmekte olan araştırma eğilimlerini bibliyometrik analiz yöntemiyle incelemektedir. Veri seti Ocak 2025’te elde edilmiş ve 2013–Ocak 2025 dönemini kapsayan toplam 399 yayından oluşturulmuştur. Bibliyometrik analizler kapsamında yıllık bilimsel üretim, öne çıkan ülkeler ve kurumlar, etkili yazarlar ve yayın kaynakları, atıf örüntüleri, anahtar kelime ilişkileri, tematik gelişim ve eğilim konuları değerlendirilmiştir. Bulgular, HBIM araştırmalarının özellikle 2019 sonrasında belirgin biçimde arttığını ve İtalya, İspanya ve Çin’in alandaki başlıca katkı sağlayan ülkeler arasında yer aldığını göstermektedir. Lazer tarama, fotogrametri, nokta bulutları, BIM ve Scan-to-BIM alanın temel teknolojik temaları olmaya devam ederken, güncel tematik gelişmeler semantik bilgi yönetimi, Yapay Zekâ ve Dijital İkiz yaklaşımlarına yönelik ilginin arttığını göstermektedir. Genel olarak bulgular, HBIM’in ağırlıklı olarak belgeleme odaklı bir yöntemden, kültürel miras bilgi yönetimini destekleyen daha kapsamlı bir dijital çerçeveye doğru evrildiğini ortaya koymaktadır. Bu çalışma, HBIM alanının bilimsel ve teknolojik gelişimini haritalandırarak alanın mevcut yapısına ilişkin sistematik bir çerçeve sunmakta ve gelecekteki araştırmalar ile profesyonel kültürel miras koruma uygulamaları için gelişmekte olan yönelimleri belirlemektedir.

Anahtar Kelimeler

• HBIM
• Bibliyometrik Analiz
• Dijital Kültürel Miras
• Restorasyon
• Tarihi Yapılar

BIBLIOMETRIC ANALYSIS ON HISTORICAL BUILDING INFORMATION MODELING (HBIM) SYSTEM

Öz

Historic Building Information Modeling (HBIM) has become an increasingly important digital approach for the documentation, conservation, and management of cultural heritage. This study examines the scientific development, thematic structure, and emerging research trends of HBIM through a bibliometric analysis of publications indexed in the Web of Science Core Collection. The dataset was retrieved in January 2025 and comprised 399 publications covering the period from 2013 to January 2025. Bibliometric analyses were conducted to evaluate annual scientific production, leading countries and institutions, influential authors and sources, citation patterns, keyword relationships, thematic evolution, and trend topics. The findings indicate a substantial increase in HBIM research, particularly after 2019, with Italy, Spain, and China emerging as major contributors to the field. Laser scanning, photogrammetry, point clouds, BIM, and Scan-to-BIM remain central technological themes, while recent thematic developments indicate growing attention to semantic information management, Artificial Intelligence, and Digital Twin approaches. Overall, the results demonstrate the transition of HBIM from a primarily documentation-oriented methodology toward a broader digital framework for cultural heritage information management. By mapping the scientific and technological evolution of HBIM, this study provides a structured overview of the field and identifies emerging directions for future research and professional heritage conservation practices.

Anahtar Kelimeler

• HBIM
• Bibliometric Analysis
• Digital Cultural Heritage
• Restoration
• Historical buildings

Kaynakça

1. Banfi, F., Brumana, R., & Stanga, C. (2019). Extended reality and informative models for the architectural heritage: From scan-to-BIM process to virtual and augmented reality. Virtual Archaeology Review, 10(21), 14–30. https://doi.org/10.4995/var.2019.11923
2. Bastem, S. S. (2021). Tarihi yapılarda yapı bilgi modeli uygulamalarının sistematik literatür tarama yöntemiyle değerlendirilmesi (Tez No: 688805) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
3. Büyükmıhçı, G., & Kılıç, A. (2015, April 21–22). Tarihi dokuda yeni yapı uygulamaları; yasal ve eylemsel sınırlar [Design practice of new building in historical environments; legal and operational boundaries] [Paper presentation]. 9th International Sinan Symposium, Edirne, Turkey, 125–132.
4. Clarivate. (n.d.). Web of Science Core Collection: Document type descriptions. https://support.clarivate.com/ScientificandAcademicResearch/s/article/Web-of-Science-Core-Collection-Document-Type-Descriptions?language=en_US
5. Coşgun, N., Çügen, H. F., & Arslan Selçuk, S. (2021). A bibliometric analysis on Heritage Building Information Modelling (HBIM) tools. ATA Planlama ve Tasarım Dergisi, 5(2), 61–79. https://doi.org/10.54864/ataplanlamavetasarim.1028166
6. Dore, C., Murphy, M., McCarthy, S., Brechin, F., Casidy, C., & Dirix, E. (2015). Structural simulations and conservation analysis - Historic Building Information Model (HBIM). International Archives of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, XL-5/W4, 351–357. https://doi.org/10.5194/isprsarchives-XL-5-W4-351-2015
7. Khodeir, L. M., Aly, D., & Tarek, S. (2016). Integrating HBIM (Heritage Building Information Modeling) tools in the application of sustainable retrofitting of heritage buildings in Egypt. Procedia Environmental Sciences, 34, 258–270. https://doi.org/10.1016/j.proenv.2016.04.024
8. Kömürcü, E., & Yıldız, N. B. (2021, May 20–21). Historic building information modelling (HBIM) [Paper presentation]. 4th International Conference of Contemporary Affairs in Architecture and Urbanism (ICCAUA-2021), Alanya, Turkey. https://doi.org/10.38027/ICCAUA2021TR0072N25

9. Kuban, D. (2010). Türkiye’de kentsel koruma: Kent tarihleri ve koruma yöntemleri. Tarih Vakfı.
10. Logothetis, S., Delinasiou, A., & Stylianidis, E. (2015). Building information modelling for cultural heritage: A review. ISPRS Annals of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, II-5/W3, 177–183. https://doi.org/10.5194/isprsannals-II-5-W3-177-2015
11. Lucchi, E. (2023). Digital twins for the automation of the heritage construction sector. Automation in Construction, 156, 105073. https://doi.org/10.1016/j.autcon.2023.105073
12. Murphy, M. (2012). Historic building information modelling (HBIM): For recording and documenting classical architecture in Dublin 1700 to 1830 [Doctoral dissertation, Trinity College Dublin].
13. Murphy, M., McGovern, E., & Pavia, S. (2013). Historic building information modelling – Adding intelligence to laser and image based surveys of European classical architecture. ISPRS Journal of Photogrammetry and Remote Sensing, 76, 89–102. https://doi.org/10.1016/j.isprsjprs.2012.11.006
14. Osello, A., Lucibello, G., & Morgagni, F. (2018). HBIM and virtual tools: A new chance to preserve architectural heritage. Buildings, 8(1), Article 12. https://doi.org/10.3390/buildings8010012
15. Pierdicca, R., Paolanti, M., Matrone, F., Martini, M., Morbidoni, C., Malinverni, E. S., Frontoni, E., & Lingua, A. M. (2020). Point cloud semantic segmentation using a deep learning framework for cultural heritage. Remote Sensing, 12(6), Article 1005. https://doi.org/10.3390/rs12061005
16. Quattrini, R., Pierdicca, R., & Morbidoni, C. (2017). Knowledge-based data enrichment for HBIM: Exploring high-quality models using the semantic-web. Journal of Cultural Heritage, 28, 129–139. https://doi.org/10.1016/j.culher.2017.05.004
17. Shishehgarkhaneh, M. B., Keivani, A., Moehler, R. C., Jelodari, N., & Roshdi Laleh, S. (2022). Internet of Things (IoT), building information modeling (BIM), and digital twin (DT) in construction industry: A review, bibliometric, and network analysis. Buildings, 12(10), Article 1503. https://doi.org/10.3390/buildings12101503
18. Yang, X., Grussenmeyer, P., Koehl, M., Macher, H., Murtiyoso, A., & Landes, T. (2020). Review of built heritage modelling: Integration of HBIM and other information techniques. Journal of Cultural Heritage, 46, 350–360. https://doi.org/10.1016/j.culher.2020.05.008
19. Yilmaz, H. M., Yakar, M., Gulec, S. A., & Dulgerler, O. N. (2007). Importance of digital close-range photogrammetry in documentation of cultural heritage. Journal of Cultural Heritage, 8(4), 428–433. https://doi.org/10.1016/j.culher.2007.07.004