METRO İSTASYONLARINDA TEMATİK İÇ MEKÂN TASARIMI VE KENT KİMLİĞİ: BURSA ŞEHREKÜSTÜ İSTASYONU ÖRNEĞİ

Öz

Metro istasyonları, ulaşım işlevlerinin yanı sıra kent kimliği ve kültürel belleğin gündelik yaşam içinde görünürlük kazandığı kamusal iç mekânlardır. Bu çalışma, tematik iç mekân tasarımının yerel kimlik ve kültürel belleği hangi mekânsal ve tasarımsal araçlarla görünür kıldığını incelemektedir. Araştırma, belge incelemesi ve karşılaştırmalı örnek analiziyle desteklenen uygulama temelli nitel tekil vaka çalışması olarak yapılandırılmıştır. Stockholm T-Bana, Montreal Metrosu ve Napoli Sanat İstasyonları; tema kaynağı, mekânsal ve tasarımsal araçlar, planlama ve yönetim modeli ile kentsel görünürlük ve kültürel katkı ölçütleri üzerinden karşılaştırılmış ve Türkiye bağlamında seçilen İstanbul istasyonlarıyla değerlendirilmiştir. Bursa Şehreküstü Metro İstasyonu’nun 2012–2015 renovasyonu ise proje çizimleri, fotoğraflar, kurumsal yazışmalar ve tasarım karar kayıtları üzerinden analiz edilmiştir. Bulgular, tematik bütünlüğün yerel kültürel içerik, çok bileşenli mekânsal aktarım ve tasarım aktörlerinin erken katılımı arasındaki süreklilikle güçlendiğini göstermektedir. Şehreküstü örneği, bu yaklaşımın aktif bir ulaşım yapısında renovasyon yoluyla uygulanmasına ilişkin belgelenmiş bir örnek sunmaktadır. Çalışma tekil bir vakaya dayanır ve kullanıcı algısına ya da davranışına yönelik bağımsız bir saha araştırması içermemektedir.

Anahtar Kelimeler

• İç Mekân Tasarımı
• Tematik Tasarım
• Metro İstasyonu
• Kent Kimliği
• Kamusal Mekân

THEMATIC INTERIOR DESIGN IN METRO STATIONS AND URBAN IDENTITY: THE CASE OF BURSA ŞEHREKÜSTÜ METRO STATION

Öz

Metro stations are public interiors where urban identity and cultural memory can become visible within everyday mobility. This study examines the spatial and design tools through which thematic interior design represents local identity and cultural memory. The research is structured as an applied qualitative single-case study supported by document analysis and comparative case analysis. Stockholm T-Bana, Montreal Metro, and Naples Art Stations are compared through four criteria: thematic source, spatial and design tools, planning and management model, and urban visibility and cultural contribution. Selected Istanbul stations provide the Turkish context. The 2012–2015 renovation of Bursa Şehreküstü Metro Station is then examined through project drawings, photographs, institutional correspondence, and design records. Findings indicate that thematic coherence is strengthened by continuity between locally grounded content, its distribution across multiple spatial components, and the early involvement of art and design actors. The Şehreküstü case demonstrates how this approach can be implemented through the renovation of an active transport facility. The study is limited to a single case and does not include an independent investigation of user perception or behavior.

Anahtar Kelimeler

• Interior Design
• Thematic Design
• Metro Station
• Urban Identity
• Public Space

Kaynakça

1. KAYNAKÇA Atlas Obscura. (2019, 20 Mart). Toledo Art Station in Naples. https://www.atlasobscura.com/places/toledo-art-metro-station-underground
2. Communauté métropolitaine de Montréal. (2007). Montreal metropolitan community strategic plan. CMM.
3. Çağdaş, G. ve Moğulkoç, G. P. (2007). Metro istasyonlarının mimari açıdan değerlendirilmesi. 7. Ulaştırma Kongresi Bildiri Kitabı (ss. 247–257). İnşaat Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi.
4. Çetindağ, B. (2003). Metro istasyonları tasarım kriterleri: İstanbul Metrosu ve Londra Tottenham Court Road İstasyonu örnekleri [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi.
5. Dezeen. (2011, 1 Nisan). University of Naples metro station by Karim Rashid. https://www.dezeen.com/2011/04/01/university-of-naples-metro-station-by-karim-rashid/
6. Evren, G. (1996). Kentsel ulaşımda raylı sistemler. Türkiye Mühendislik Haberleri, 384, 63–77.
7. Gehl, J. (2010). Cities for people. Island Press.
8. Gottdiener, M. (2001). The theming of America: American dreams, media fantasies, and themed environments (2nd ed.). Westview Press.

9. Güneş, S. (2007). The influence of design considerations of metro stations in the context of city identity: The case of Ankaray and Ankara Metro [Yüksek lisans tezi]. Orta Doğu Teknik Üniversitesi.
10. Gündüz, A. Y., Kaya, M. ve Aydemir, C. (2011). Kentiçi ulaşımında karayolu ulaşımına alternatif sistem: Raylı ulaşım sistemi. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 2(1), 134–150.
11. İncesakal, Ş. (2011). Yeraltı ve toprakaltı mekânlarının tasarım ilkeleri [Doktora tezi]. Selçuk Üniversitesi.
12. Kurşuncu, A. (2009). Kent mekânları olarak metrolarda seramik malzemenin kullanımı ve İstanbul örneklerinin incelenmesi [Sanatta yeterlik tezi]. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi.
13. Loranger, P. (2025, 5 Eylül). CANADA: Streetart Montréal, Quartier des Spectacles, 1555 Rue Jeanne Mance, Place des Arts Metro Station, FRÉDÉRICK BACK. Vagabundler. https://vagabundler.com/canada/streetart-map-montreal/place-arts-station
14. Lynch, K. (1960). The image of the city. MIT Press.
15. Mercer, C. (2007). The challenges of insider research in educational institutions: Wielding a double-edged sword and resolving delicate dilemmas. Oxford Review of Education, 33(1), 1–17. https://doi.org/10.1080/03054980601094889
16. Miles, M. (1997). Art, space and the city: Public art and urban futures. Routledge.
17. Norberg-Schulz, C. (1980). Genius loci: Towards a phenomenology of architecture. Rizzoli.
18. Önal, P. (2014). Metro dolaşım alanları iç mekân atmosferinin algısal bağlamda irdelenmesi [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi.
19. Özbek, E. (2007). Metrolarda yön bulma davranışının çevresel stres bağlamında incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi.
20. Pallasmaa, J. (2005). The eyes of the skin: Architecture and the senses. John Wiley & Sons.
21. Rapoport, A. (1982). The meaning of the built environment: A nonverbal communication approach. Sage.
22. Simmel, G. (1903). Die Großstädte und das Geistesleben. In T. Petermann (Ed.), Die Großstadt: Vorträge und Aufsätze zur Städteausstellung (S. 185–206). Jahrbuch der Gehestiftung zu Dresden. Stockholms Konstråd. (2010). Art in the Stockholm metro. Stockholms Konstråd.
23. The Daily Telegraph. (2012, November 29). The most impressive underground railway stations in Europe.
24. Tunç, H. (2007). Yeraltı metro istasyonlarında algısal faktörlerin irdelenmesi: Taksim Metro İstasyonu [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi.
25. UNESCO World Heritage Centre. (2014). Bursa and Cumalıkızık: The birth of the Ottoman Empire.
26. Yin, R. K. (2014). Case study research: Design and methods (5th ed.). Sage.
27. Yurttaş, N. B. (2016). Metro istasyonlarının iç mekân atmosferinin tematik açıdan örnekler üzerinden irdelenmesi ve Şehreküstü Metro İstasyonu örneği [Sanatta yeterlik tezi]. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi.
28. Zukin, S. (1995). The cultures of cities. Blackwell.
29. Zumthor, P. (2006). Atmospheres: Architectural environments, surrounding objects. Birkhäuser.