Analysis of The Structure of The Qur’anic Text in Surah Al-Qiyamah in Light of Text Linguistics Standards

Öz

This study examines the manifestations of the seven textual standards in Sūrat al-Qiyāmah, aiming to reveal the cohesion and coherence among its verses in light of modern linguistic studies. The research adopts a dual approach: first, a theoretical presentation of the textual standards (intentionality, acceptability, situationality, intertextuality, cohesion, coherence, informativity), and second, a practical application of these standards to the text of the surah. The findings show that these standards are clearly reflected in the structure of the surah, where rhetorical features integrate with syntactic, phonological, and morphological structures, producing a highly unified text. This highlights the Qur’an’s unique model of textual harmony and rhetorical excellence. Furthermore, the study demonstrates that the efforts of early Arab linguists, though focused on sentence structure, paved the way for modern text-linguistic research and provided an early awareness of textual cohesion, even if not named as such. The novelty of this research lies in combining linguistic tools with classical Qur’anic grammar studies to uncover the depth of textual cohesion in the Qur’an, reaffirming its superiority over pre-Islamic rhetoric and its role as a unified text in both meaning and structure.

Anahtar Kelimeler

• Tafsir
• I‘jāz
• Sūrat al-Qiyāmah
• textual standards
• metinsel bütünlük
• Qur’anic linguistics

تحليل بنية النص القرآني في سورة القيامة في ضوء معايير لسانيات النص

Öz

تناولت هذه الدراسة تجليات المعايير النصية السبعة في سورة القيامة، بهدف الكشف عن مدى التماسك والترابط بين آياتها في ضوء الدراسات اللسانية الحديثة. اعتمدت الدراسة منهجًا مزدوجًا يقوم على عرض نظري لهذه المعايير (القصدية، المقبولية، الموقفية، التناص، السبك، الحبك، الإعلامية)، ثم تطبيق عملي لها على نص السورة. أظهرت النتائج أن هذه المعايير تتجلى بوضوح في بنية السورة، حيث يتكامل البعد البلاغي مع البنية النحوية والصوتية والصرفية، مما يعكس انسجامًا نصيًا متماسكًا يبرز إعجاز القرآن الكريم في صياغة النص الموحد. كما بينت الدراسة أن جهود اللغويين العرب القدامى، رغم تركيزها على الجملة وبنيتها، قد مهدت الطريق للدراسات النصية الحديثة، وأسست لوعي مبكر بمفهوم الترابط النصي وإن لم يُسمَّ بمسمياته المعاصرة. الجديد في هذا البحث أنه يدمج بين أدوات الدراسات اللسانية والدراسات النحوية القرآنية، ليكشف عن عمق التماسك النصي في القرآن الكريم، ويبرز كيف أن النص القرآني سبق في بلاغته ما عرفه العرب في جاهليتهم، ويمثل نموذجًا متكاملًا للنص الموحد البنية والمعنى. وبذلك يضيف البحث بعدًا جديدًا في دراسة النص القرآني، يجمع بين النظرية اللسانية الحديثة والتراث العربي القديم، ويؤكد أن النص القرآني يظل مرجعًا أساسيًا في فهم آليات التماسك النصي والانسجام البلاغي.

Anahtar Kelimeler

• معايير النص
• سورة القيامة
• التماسك النصي
• اللسانيات القرآنية
• الإعجاز
• التفسير

Metin Dilbilimi Ölçütleri Işığında Kıyamet Suresi’nde Kur’anî Metnin Yapısının Analizi

Öz

Bu çalışma, Kıyamet Suresi’nde yedi metin ölçütünün tezahürlerini inceleyerek ayetler arasındaki bütünlük ve tutarlılığı ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma, önce teorik bir çerçevede metin ölçütlerini (amaçlılık, kabul edilebilirlik, durumsallık, metinlerarasılık, bağdaşıklık, tutarlılık, bilgilendiricilik) ele almış, ardından bu ölçütleri sure metni üzerinde uygulamıştır. Bulgular, söz konusu ölçütlerin surenin yapısında açıkça görüldüğünü ve belagat ile nahivsel, sesbilimsel ve biçimbilimsel yapının bütünleştiğini göstermektedir. Bu durum, Kur’an’ın metinsel uyum ve belagat açısından eşsiz bir örnek sunduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca Arap dili alimlerinin cümle ve yapısına odaklanan çalışmaları, modern metin dilbilimi araştırmalarına zemin hazırlamış ve metinsel bağdaşıklık kavramına erken bir farkındalık oluşturmuştur. Bu araştırmanın özgün yönü, dilbilimsel yöntemlerle klasik nahiv çalışmalarını birleştirerek Kur’an’daki metinsel bütünlüğü derinlemesine ortaya koymasıdır. Böylece Kur’an’ın Cahiliye dönemi belagatini aşan üstünlüğü ve anlam-yapı bütünlüğü bir kez daha vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Metin ölçütleri
• metinsel bütünlük
• Tefsir
• İ'câz
• Kıyamet Suresi
• Kur'an dilbilimi

Kaynakça

1. Abdülkâdir, Bedr. “Meʿâyîrü’n-nassiyye fî (Vesîkati Mekkete’l-Mukerreme) dirâsetün lisâniyyetün nassiyye”. Mecelletü Câmiʿati’l-Melik Abdilazîz li’l-âdâbi ve’l-ʿulûmi’l-insâniyye 29/5 (2021), 469-508.
2. Abdülmecîd, Cemîl. el-Bedîʿ beyne’l-belâgati’l-ʿarabiyyeti ve’l-lisâniyyâti’n-nassiyye. Kahire: el-Heyʾetü’l-Mısriyyetü’l-ʿÂmme li’l-Kitâb, 1. Basım, 1998.
3. Abdürrâdî, Ahmed. el-Meʿâyîrü’n-nassiyyetü fi’l-Kurʾâni’l-Kerîm. Kahire: Mektebetü’s-Sekâfeti’d-Dîniyye, 1. Basım, 2011.
4. Afîfî, Ahmed. Nahvü’n-nass itticâhun cedîdün fi’d-dersi’n-nahvî. Kahire: Mektebetü Zehrâʾi’ş-Şark, 1. Basım, 2001.
5. Avad, Yusuf Envâr. ʿİlmü’n-nass ve nazariyyetü’t-terceme. Mekke-i Mükerreme: Dârü’s-Sekāfeti li’n-neşri ve’t-tevzîʿ, 1. Basım, 1989.
6. Bahîrî, Saîd. ʿİlmü luğati’n-nass: el-Mefâhîmü ve’l-itticâhât. el-Cîze: eş-Şeriketü’l-Mısriyyetü’l-Âlemiyyetü li’l-Kütüb, 1. Basım, 1997.
7. Bahîrî, Saîd. ʿİlmü luğati’n-nass: Nahve âfâkın cedîde. Kahire: Mektebetü Zehrâʾi’ş-Şark, 1. Basım, 2007.
8. Bahîrî, Saîd. İtticâhâtün luğaviyyetün muʿâsıratün fî tahlîli’n-nusûs. Cidde: Mecelletü’n-Nâdi’l-Edebiyyi’s-Sekâfî, 1. Basım, 2000.

9. Brown, G – Yule, G. Tahlîlü’l-hitâb. çev. Muhammed Lutfî - Münîr et-Tarkî. Riyad: en-Neşrü’l-İlmî ve’l-Metâbiʿ, 1997.
10. De Beaugrande, Robert. Durûsün fi’l-lisâniyyâti’l-ʿâmme. çev. Sâlih el-Fermâdî - Muhammed eş-Şâvüş - Muhammed Acîne. Trablus: ed-Dârü’l-Arabiyyetü li’l-Kitâb, 1. Basım, 1985.
11. Ebû Hurme, Ömer. Nahvü’n-nass nakdü’n-nazariyye ve binâʾü uhrâ. Ürdün: Âlemü’l-Kütübi’l-Hadîs, 2. Basım, 2004.
12. el-A‘zamî, Muhammed Abdullah. el-Câmiʿu’l-kâmil fi’l-hadîsi’s-sahîhi’ş-şâmili’l-murettebi ʿalâ ebvâbi’l-fikh. Riyad: Dârü’s-Selâm li’n-neşri ve’t-tevzîʿ, 1. Basım, 2016.
13. el-Askerî, Ebû Hilâl. el-Furûku’l-luğaviyye. Kahire: Dârü’l-ʿİlmi ve’s-Sekâfe, 1. Basım, 1992.
14. en-Nîsâbûrî, Ali b. Ahmed. Esbâbü nuzûli’l-Kurʾân. nşr. Îsâm Humeydân. Dammam: Dârü’l-Islâh li’n-neşr, 2. Basım, 1992.
15. er-Rabbâh, Zeyd b. Abdullah. et-Temâsükü’n-nassî fî Cüzʾi ʿAmme. Câmiʿatü’l-Yermûk, Doktora Tezi, 2018.
16. es-Sabîhî, Muhammed el-Ahdar. Medhalün ilâ ʿilmi’n-nass ve mecâlâti tatbîkihî. Beyrut: ed-Dârü’l-Arabiyyetü li’l-ʿUlûmi Nâşirûn, 1. Basım, 2008.
17. eş-Şükrî, Muhammed Yâsîn. “el-Habku ve eseruhû fî edâʾi’l-maʿnâ Sûretü’l-Vâkıʿati ihtiyâran”. Mecelletü Ebhâsi’l-Basrati li’l-ʿulûmi’l-insâniyye 45/3 (2020), 129-148.
18. ez-Zennâd, el-Ezher. Nesîcü’n-nass. ed-Dârü’l-Beyzâ: el-Merkezü’s-Sekāfiyyu’l-Arabî, 1. Basım, 1993.
19. Fadl, Salâh. Belâgatü’l-hitâb ve ʿilmü’n-nass. Kuveyt: el-Meclisü’l-Vatanî li’s-Sekāfeti ve’l-Fünûni ve’l-Âdâb, 1992.
20. Ferec, Husâm. Nazariyyetü ʿilmi’n-nass ruʾyetün menheciyyetün fî binâʾi’n-nassi’n-nesrî. Mısır: Mektebetü’l-Âdâb, 1. Basım, 2007.
21. Halîl, Mustafa. “el-Kasdiyyetü fî Sûreti’l-Feth”. Mecelletü’l-Câmiʿati’l-ʿIrâkıyye 1/64 (2023), 219-225.
22. Hattâbî, Muhammed. Lisâniyyâtü’n-nass medhalün ilâ insicâmi’n-nass. Beyrut: el-Merkezü’s-Sekâfiyyü’l-Arabî, 1. Basım, 1991.
23. Heinemann, Wolfgang - Viehweger, Dieter. Medhalün ilâ ʿilmi luğati’n-nass. çev. Saîd Buhayrî. Kahire: Mektebetü Zehrâʾi’ş-Şark, 2004.
24. İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ İsmail bin Ömer. Tefsîru'l-Kur'âni'l-Azîm. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1. Baskı, 2000.
25. Meddâs, Ahmed. Lisâniyyâtü’n-nass nahve menheci tahlîli’l-hıtâbi’ş-şiʿrî. İrbid: Âlemü’l-Kütübi’l-Hadîs, 2. Basım, 2009.
26. Miftâh, Muhammed. Tahlîlü’l-hitâbi’ş-şiʿrî istirâtîciyyetü’t-tenâss. ed-Dârü’l-Beyzâ: el-Merkezü’s-Sekāfiyyu’l-Arabî, 2. Basım, 1986.
27. Nevfel, Yusrî. el-Meʿâyîrü’n-nassiyyetü fi’s-suveri’l-Kurʾâniyyeti dirâsetün tatbîkiyyetün mukârene. Kahire: Dârü’n-Nâbiğa li’n-neşri ve’t-tevzîʿ, 1. Basım, 2014.
28. Selmân, Azmî. Lisâniyyâtü’n-nass ve tahlîlü’l-hıtâbi’n-neşʾetü ve’t-tetavvur. Amman: Dâru Kunûzi’l-Maʿrifeti li’n-neşri ve’t-tevzîʿ, 1. Basım, 2020.
29. Ukâşe, Mahmûd. Tahlîlü’n-nass dirâsetü’r-revâbıtı’n-nassiyyeti fî davʾi ʿilmi’l-luğati’n-nassî. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd li’n-neşr, 1. Basım, 2014.
30. Van Dijk, Teun A. en-Nass ve’s-siyâk istiksâʾü’l-bahsi fi’l-hıtâbi’d-delâlî ve’t-tedâvülî. çev. Abdülkādir Kanînî. Fas: İfrîkıyâ eş-Şark li’n-neşr, 2000.
31. Wawrzyniak, Zdzisław. Medhalün ilâ ʿilmi’n-nass müşkîlâtü binâʾi’n-nass. çev. Saîd Bahîrî. Kahire: Müessesetü’l-Muhtâr li’n-neşr, 1. Basım, 2003.