Kemalpaşazâde’nin Muğayyebât-ı Hams Meselesine Yaklaşımı

Unseen; It can be described as "the area of existence that cannot be known or observed by the sense organs and cannot be informed about by the mind." The issue of the unseen has generally been addressed as a field and problem of knowledge in Islamic Sciences, and has become one of the important issues addressed especially in the sciences of Kalam and Sufism. At the center of the subject of the Unseen in the Qur’an are the five elements known as "Mugayyebat-ı Hamse" (five unknown things) mentioned in the 34th verse of Surah Luqman. These five elements that no one other than Allah can know exactly are briefly as follows: Knowledge about the time of the Judgment, knowledge of when and where the rain will fall, knowledge of what is in the wombs, not knowing what a person will earn tomorrow, and lastly, the knowledge that a person will not know where he will die. (Luqman, 34). Kemalpaşazâde (d. 940/1534) not only discussed the issue of the unseen while interpreting the relevant verses in his Tafsir, but also wrote independent treatises on this subject. He has two independent treatises on the subject of the unseen, named "Risalatun fi'l-Mughayyabat-i Khams" and "Risale fi Tahkiki'l-Ghayb". In this study, we will try to identify and evaluate our author's approach, opinion and comments on the subject of Muğayyebat-ı Hams by referring to his Tafsir and these works.

Gayb; “duyu organlarıyla bilinemeyen, müşahede edilemeyen, akıl yoluyla hakkında bilgi edinilemeyen varlık alanı” diye tarif edilebilir. Gayb konusu, İslam İlimlerinde genellikle bilgi alanı ve problemi olarak ele alınmış ve özellikle Kelam ve Tasavvuf ilimlerinin ele aldığı önemli konulardan biri olmuştur. Kur’an’da Gayb konusunun merkezinde “Mugayyebat-ı Hams” (beş bilinmeyen şey) olarak bilinen ve Lokman Suresinin 34. ayetinde geçen beş unsur yer almaktadır. Allah’tan başka kimsenin bilemeyeceği bu beş unsur kısaca şunlardır: Kıyametin vakti hakkındaki bilgi, yağmurun ne zaman ve nereye yağdırılacağı bilgisi, rahimlerde olanın bilgisi, kişinin yarın ne kazanacağını bilmemesi ve son olarak kişinin nerede öleceğini bilemeyeceği bilgisi” olarak ayeti kerimede yer almaktadır. (Lokman, 34). Kemalpaşazâde (ö. 940/1534) gayb konusunu Tefsir’inde ilgili ayetleri yorumlarken ele aldığı gibi bu konuda bağımsız risaleler de yazmıştır. Gayb konusunda Risale fi’l-Muğayyebat-i Hams ve Risale fi Tahkiki’l-gayb adıyla iki müstakil risalesi mevcuttur. Biz bu çalışmamızda müellifimizin Tefsîru İbn Kemâl Pâşâ isimli tefsirine ve bu çalışmalarına başvurarak muğayyebat-ı hams konusuna yaklaşımını, görüşlerini ve yorumlarını tespit etmeye ve değerlendirmeye çalışacağız.