SOĞUK SAVAŞ SONRASI DÖNEMDE ÇİN’İN AVRASYA ENERJİ JEOPOLİTİĞİ POLİTİKASI: ORTA ASYA ÖRNEĞİ
Öz
Jeopolitik teoriler üzerine birçok görüş ortaya atılmıştır. Bu görüşlerden bazıları Mackinder’in Kara hakimiyet teorisi (Heartland teorisi), Spykman’in Rimland teorisi ve Brzezinski’nin Büyük satranç tahtası teorisi örnek verilebilir. Bu teorilerin çoğunda Avrasya bölgesi merkezde tutulmaktadır. Avrasya, coğrafi olarak Avrupa yarımadası ile Asya kıtasını kapsamaktadır. Jeopolitik olarak büyük öneme sahip olan Avrasya’nın kalbinde ise Orta Asya yer almaktadır.
Sovyetlerin dağılmasından sonra Orta Asya devletleri, sahip oldukları enerji kaynakları ve yer altı zenginlikleri nedeniyle güçlü devletlerin oyun bölgesi olmuştur. Bu oyunda aktif rol alan devletlerden birisi de Çin olmuştur. Çin Halk Cumhuriyeti, Enerji açısından dışa bağımlı bir konumdadır. Sınır komşusu olan Orta Asya devletlerinin sahip olduğu enerji kaynakları, Çin’in bu devletlerle işbirliği girişimlerinin sebeplerinden birisidir. Bu işbirliği çerçevesinde Çin, bölgeye yaklaşık 54 milyar dolar yatırım yaparak hem yer altı kaynaklarının çıkarılmasında hem de bu kaynakların ihracatı için farklı projelere imza atmıştır. Yapılan anlaşmalar doğrultusunda kendi çıkarlarını koruyan Çin, aynı zamanda Orta Asya’dan enerji ithalatı yaparak Ortadoğu’ya bağımlılığını azaltmaya çalışmış ve kaynak çeşitliliğini artırmaya çalışmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- ALPEREN, Ümit. (2018), "“Bir Kuşak Bir Yol” Girişimi ve Çin’in Orta Asya Politikası." Bilge Strateji Cilt 10, Sayı 19, s. 17-38.
- AMİRBEK, Aidarbek, HANAYİ, Ömirbek. "Ticari-Ekonomik İşbirliği Temelinde Çin-Orta Asya İlişkilerinin Analizi." Bölgesel Araştırmalar Dergisi Cilt 4, Sayı 2, s. 47-75.
- ARI, Tayyar. (2008), Uluslararası İlişkiler Teorileri: Çatışma, Hegemonya, İşbirliği, MKM Yayıncılık., Bursa
- ARNASON, Johann P. (2015), "State formation and empire building, 500–1500." Expanding webs of exchange and conflict, 500 CE–1500 CE 5, s.483-512.
- ARVANİTOPOULOS, Constantine. (1998), "The geopolitics of oil in Central Asia." The Journal of Modern Hellenism Cilt15, s. 67-90.
- AYDIN, Mustafa. (1996), Uluslararası İlişkilerde Yaklaşım, Teori ve Analiz. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, Cilt 51, Sayı 1, s. 71-114.
- BRZEZINSKI, Zbigniew. (1986), Game plan: a geostrategic framework for the conduct of the US--Soviet contest. HarperCollins Publishers,
- BRZEZINSKI, Zbignew. (1997), The grand chessboard.New York: Basic Books, Vol 1,
- ÇOBANOĞLU, Süheyl. (2019), "Avrasya, Çin ve Doğu Türkistan." TRANS PASİFİK ORTAKLIĞI, ASYA ÜLKELERİ VE TÜRKİYE, s. 45.
- EKREM, Erkin. (2011), "Çin’in Orta Asya Politikaları." Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk Kazak Üniversitesi İnceleme Araştırma Dizisi, Yayın 4