Independenta Deniz Kazasının Hukuki Etkileri Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

İstanbul Boğazı’nda 1979 yılında meydana gelen Independenta deniz kazası, hem Türkiye’de hem de dünyada gerçekleşen büyük deniz kaza-larından birini teşkil etmektedir. Kazaya ismini veren Independenta tankerinin taşıdığı petrolün çevreye yayılmasıyla ortaya çıkan deniz kirliliğinin etkileri uzun yıllar devam etmiş, kaza sonrasındaki sürecin iyi yönetilememesiyle kurtarma ve enkaz kaldırma faaliyetlerinde sorunlar ortaya çıkmış ve İstanbul Boğazı’ndaki seyrüsefer sekteye uğramıştır. Ayrıca kazanın yarattığı çevre kirliliği balıkçılık faaliyetlerini de olumsuz etkilemiştir. Kazada mürettebattan çok sayıda kişi hayatını kaybetmiş ve patlamanın etkisi çevredeki binalarda hasara sebep olmuştur. Çalışmada Independenta deniz kazası, yarattığı hukuki etkiler bakımdan değerlendirilmektedir. Bu doğrultuda çalışmada, kazadan Türkiye’nin çıkardığı derslerin ortaya konulması amaçlanarak, bu denli büyük bir deniz kazasının tekrar yaşanmaması için gerekli hukuki düzenlemelerin günümüzde nasıl vücut bulduğu tespit edilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Deniz Kazası
• Independenta
• Kurtarma
• Enkaz Kaldırma
• Petrol Kirliliği Sorumluluk Rejimi
• Seyrüsefer Güvenliği

An Evaluation on Legal Impacts of Independenta Marine Accident

Öz

Independenta marine accident that occurred in the Istanbul Strait is considered as one of the major marine accidents both in Turkey and in the world. The effects of marine pollution, which occurred due to the spread of the oil carried by the Independenta tanker and gave its name to the accident, continued for many years, are the lack of management in the post-accident process caused challenges in the salvage and wreck removal activities together with the navigation in the Istanbul Strait was interrupted. In addition to the environmental pollution caused by the accident, fishing activities were adversely affected. Many of the crew died in the accident and the impact of the explosion damaged the surrounding buildings. In this study, the Independenta marine accident is evaluated in terms of its legal impacts. In this context, the study aims to clarify the lessons learned from the accident by Turkey and tries to determine how the required legal measures have been taken until now to prevent the reoccurrence of such a major accident.

Anahtar Kelimeler

• Marine Accident
• Salvage
• Wreck Removal
• Oil Pollution Liability Regime
• Security of Navigation
• Independenta

Kaynakça

1. Abdullayev, C.: Uluslararası Hukuk Açısından Gemilerden Kaynaklanan Petrol Kirliliği (Yetki-Sorumluluk-Zararın Tazmini), Ankara 2005.
2. Akın, M. Z. - Yazıcı, M.: “Donatanın Akit Dışı Sorumluluğu ve Sigorta”, Sorumluluk ve Sigorta Hukuku Açısından Türkiye’de Deniz Kazaları Sempozyumu (13-15 Ekim 1982), Ankara 1983, s. 251.
3. Atamer, K.: “Donatanın TTK m. 947-948’de Sınırlı Sorumluluğu ile BK m. 55’de Düzenlenen Adam Çalıştıranın Sorumluluğunun Karşılaştırılması”, Murat Sarıca Armağanı, İstanbul 1988, s. 197.
4. Atamer, K.: Deniz Ticareti Hukuku - I, İstanbul 2017.
5. Aybay, G. - Akten, N.: “Türkiye’de Deniz Kazaları”, Sorumluluk ve Sigorta Hukuku Açısından Türkiye’de Deniz Kazaları Sempozyumu (13-15 Ekim 1982), Ankara 1983, s. 1.
6. Aybay, G.: “Petrol Nakli ve Boğazlar”, Cumhuriyet Gazetesi, 12 Ağustos 1993, s. 2.
7. Aydın Okur, D.: Deniz Hukukunda Liman Devleti Yetkisi ve Denetimi, İstanbul 2009.
8. Baylan, Ü.: “Independenta Tankeri ve Elena Cavuşevsku'nun Kaderi”, Deniz Haber, 6 Ekim 2011, -et. 10/06/2020.

9. Bozoğlu, A.: “M/T Independenta”, Deniz Gazete, 15 Kasım 2015, s. 1, -et. 07/06/2020.
10. Can, M.: “Donatanın Sorumluluğu Bakımından 19 Kasım 1976 Tarihli Deniz Alacaklarından Doğan Sorumluluğun Sınırlandırılmasına İlişkin Londra Konvansiyonu’nun Yürürlüğe Girip Girmediği Meselesi”, XVII. Ticaret Hukuku ve Yargıtay Kararları Sempozyumu (9-10 Haziran 2000), Ankara 2000, s. 191.
11. Çağa, T.: Deniz Ticareti Hukuku I: Giriş, Gemi, Donatan ve Kaptan, İstanbul 1995.
12. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı: Türkiye ve Dünyadaki Önemli Deniz Kazaları, 2011, - et. 04/06/2020.
13. Davies, P.: “The Nairobi Convention on the Removal of Wrecks, Turkey’s Position and the Role of Insurers”, Turkish Commercial Law Review Online, 2015, Vol. I, s. 9.
14. De la Rue, C. - Anderson, C. B.: Shipping and The Environment, Law and Practice, 2nd Ed., London - New York 2009.
15. Demir, İ.: “Hukuki Sorumluluk ve Tazminat Esasları Açısından Deniz Çevresinin Petrol ve Diğer Zararlı Maddelerle Kirlenmesinde Acil Durumlarda Müdahale ve Zararların Tazmini Esaslarına Dair Kanunun Değerlendirilmesi”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2011, C. II, S. 1, s. 239.
16. Demir, İ.: “Milletlerarası Deniz Kirliliği Sorumluluk ve Tazminat Rejimi İçinde Türkiye’nin Yeri”, Ankara Barosu Dergisi, 2014, S. 4, s. 121.
17. Demir, İ.: 1989 Londra Konvansiyonu Çerçevesinde Kurtarma, Ankara 2010.
18. Demir, İ.: Nairobi Sözleşmesi Çerçevesinde Enkaz Kaldırma, Ankara 2013.
19. Doğan, Y.: “Independenta Türkiye Klasiği”, Cumhuriyet Gazetesi, 11 Mayıs 2002, s. 11.
20. Doğanay, İ.: “Üçüncü Şahıslara Verdiği Zararlardan Dolayı Donatanın Mahdut ve Gayrımahdut Sorumluluğu”, Türkiye Noterler Birliği Hukuk Dergisi, 1977, S. 14, s. 11.
21. Ece, N. J.: “İstanbul Boğazı’ndaki Deniz Kazaları”, Ece, N. J. (ed.): Türk Boğazları, İstanbul 2011, s. 278.
22. Ece, N. J.: “Kılavuzluk Hizmetlerinin Deniz Emniyetine Katkısı: İstanbul Boğazı’nda Kazaya Karışan Gemiler ile Kılavuz Kaptan Almaları Arasındaki İlişkinin Analizi”, JEMS, 2016, C. IV, S. 1, s. 3.
23. Gündüz, S.: “Boğaz’da ‘Independenta’ Diye Bir Ada”, Cumhuriyet Gazetesi, 21 Şubat 1987, s. 7.
24. İstikbal, C.: “Türk Boğazları”, Ece, N. J. (ed.): Türk Boğazları, İstanbul 2011, s. 110.
25. ITOPF: Oil Tanker Spill Statistics 2019, < https://www.itopf.org/ fileadmin/data/Documents/Company_Lit/Oil_Spill_Stats_brochure_2020_for_web.pdf> et. 11/01/2021.
26. Joyner, C. C. - Mitchell, J. M.: “Regulating Navigation through the Turkish Straits: A Challenge for Modern International Environmental Law”, The International Journal of Marine and Coastal Law, 2002, Vol. XVII, Iss. 4, s. 521.
27. Kalpsüz, T.: “Donatanın Akid Dışı Mesuliyeti ve Bunun Sınırlandırılması”, Sorumluluk ve Sigorta Hukuku Açısından Türkiye’de Deniz Kazaları Sempozyumu (13-15 Ekim 1982),, Ankara 1983, s. 41.
28. Karan, H. - Var Türk, K.: “Donatanın Gemi Adamlarının Kusurundan Sorumluluğunun Hukuki Mahiyeti ve Şartları”, Prof. Dr. Sabih Arkan’a Armağan, İstanbul 2019, s. 617.
29. Karan, H.: “Türk Boğazlarının Hukuki Statüsü”, 80. Yılında Montreux Türk Boğazları Konvansiyonu (9-10 Kasım 2016), Bahçeşehir Üniversitesi, İstanbul 2017, s. 423.
30. Karayalçın, Y.: “Petrol tankerleri, Montreux Sözleşmesi tartışılırken”, Cumhuriyet Gazetesi, 22 Eylül 1993, s. 3.
31. Karayalçın, Y.: Özel Hukukta Meseleler ve Görüşler, C. II, Ankara 1983.
32. Kender, R.: “Gemilerin Denizleri Kirletmesi Dolayısiyle Donatanların Sorumluluğu”, Sorumluluk ve Sigorta Hukuku Açısından Türkiye’de Deniz Kazaları Sempozyumu (13-15 Ekim 1982), Ankara 1983, s. 205.
33. Kula Değirmenci, N.: “Türk Deniz Ticaret Hukukunda Uygulanan Hükümler Arasındaki ‘Bertaraf Edici’ ve ‘Seçimlik’ İlişkiler”, Uluslararası Ticaret ve Tahkim Hukuku Dergisi, 2018, C. VII, S. 2, s. 257.
34. Küçükkaya, A.: “Felaketin Eşiğindeki Kent İstanbul 2”, Cumhuriyet Gazetesi, 31 Temmuz 2002, s. 9.
35. Okay, S.: Deniz Ticareti Hukuku I, B. 3, İstanbul 1970.
36. Özersay, K.: Türk Boğazlarından Geçiş Rejimi, Ankara 1999.
37. Özman, A.: Birleşmiş̧ Milletler Üçüncü Deniz Hukuku Konferansı, Birleşmiş̧ Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi, İstanbul Deniz Ticaret Odası, İstanbul 1984.
38. Özman, A.: Deniz Hukuku, C. I, Ankara 2006.
39. Öztürk, B. - Balcıoğlu, E. B.: “Notes on the Fisheries Compensation for the Independenta/Evriali Incident in the Istanbul Strait, Turkey”, Journal of Black Sea/Mediterranean Enviroment, 2017, C. XXIII, S. 2, s. 187.
40. Öztürk, B. - Poyraz, Ö. - Özgür, E.: “The Turkish Straits: Some Considerations, Threats and Future”, Oral, N. - Öztürk, B. (ed.): The Turkish Straits Maritime Safety, Legal and Environmental Aspects, Turkish Marine Research Foundation, İstanbul 2006, s. 116.
41. Sirmen, A.: “Independenta’nın Alevleri”, Cumhuriyet Gazetesi, 17 Kasım 1979, s. 3.
42. Som, D.: “Kılavuz Kaptanlar Açıkladı: Eski Seyir Düzeni Daha Avantajlı”, Cumhuriyet Gazetesi, 29 Nisan 1982, s. 9.
43. Sözer, B.: “Deniz Alacaklarına Karşı Sorumluluğun Sınırlandırılması Hakkında 1976 Londra Konvansiyonu ile Eki 1996 Protokolü’nün Türk Hukukunda Uygulanma Kabiliyeti ve Ticaret Kanunu’na Göre Donatanın Sorumluluğunun Sınırlandırılması”, XXIX. Ticaret Hukuku ve Yargıtay Kararları Sempozyumu (25 Aralık 2015), Ankara 2016, s. 123.
44. Tekil, F.: Deniz Ticareti Hukuku I: Gemi - Donatan - Kaptan ve Gemi Adamları - Navlun Mukaveleleri, İstanbul 1970.
45. Yalçıner, S.: “Enkazı Bizim Kaldırmamız Gerekiyor”, Cumhuriyet Gazetesi, 23 Kasım 1980, s. 5.
46. Yalçıner, S.: “Romen Tankeri En Az İki Hafta Daha Yanacak”, Cumhuriyet Gazetesi, 5 Aralık 1979, s. 5.
47. Yalçıner, S.: “Romen Tankeri Independenta’nın Enkazının Kaldırılması İşini Karara Bağlayacak Komisyon Yeniden Oluşturuluyor”, Cumhuriyet Gazetesi, 3 Mart 1981, s. 8.
48. Yazıcıoğlu, E.: “Deniz Aracı İşleteninin Akit Dışı Sorumluluğu”, Uçakhan Güleç, S. - Basa, N. (ed.): Akit Dışı Kusursuz Sorumlulukta Bedensel Zararlar Uluslararası Kongresi (19 - 22 Kasım 2018), Ankara 2018, s. 140.
49. IMO LEG 87/11/1, August 8, 2003.
50. IMO MSC 71/INF.11, March 18, 1999.
51. .
52. .
53. .
54. .
55. .
56. .
57. .
58. .